De eigen identiteit van de Thomaschristenen in een hindoecultuur

Jaap van Slageren, De Thomaschristenen van India. Uitgeverij Skandalon, Vught. 262 blz, euro 29,50

xxxx

De schrijver

Jaap van Slageren werkte twaalf jaar als predikant, docent en historicus in Kameroen. In 1972 promoveerde hij op de ontstaansgeschiedenis van de Evangelische Kerk aldaar. Ook schreef hij over de Joodse invloed in Afrika. In Nederland was hij hervormd predikant, in Brussel docent missiologie en godsdienstwetenschap aan de protestantse theologische faculteit.

Zijn visie

Vijf jaar geleden, tijdens een bezoek aan de Indiase streek Kerala, kwam Van Slageren in aanraking met de bijzondere, relatief onbekende Thomaschristenen. Met zo'n twee miljoen aanhangers vormen zij een van de oudste christelijke gemeenschappen waarin een eigen vorm van oosters-Syrisch christendom met sterke joodse wortels vermengd wordt met de hindoecultuur. Hij raakte gefascineerd door de vreugde waarmee zij hun rijke zondagse liturgie en christelijke feesten vieren. Voor dit boek deed hij onderzoek naar de historie en geloofsidentiteit van deze gelovigen, die hun naam danken aan de apostel Thomas ¿ de geloofstwijfelaar ¿ die in 52 voet aan land zou hebben gezet in Kerala. Thomas zou daar wonderen hebben verricht, joden en hindoes hebben bekeerd en zeven kerken hebben gesticht. Historische bronnen daarvoor ontbreken maar Van Slageren weet door lokale bronnen en getuigenissen Thomas' aankomst en invloed aannemelijk te maken. Tijdens het koloniale bewind doen de Portugezen gewelddadige maar vergeefse pogingen om de Thomaschristenen te bekeren tot het rooms-katholicisme en de bijhorende rituelen. Wanneer de Hollanders en de Britten dit gebied veroveren komt de onderdrukte, ondergedoken gemeenschap weer tot bloei. Als gevolg van het katholieke, protestantse en anglicaanse zendingswerk bestaat de Thomaskerk inmiddels uit vijftien kerken en groepen met elk een eigen signatuur.

Centrale zin

"De praktijk (van de Thomaschristenen, red.) omvat niet alleen het handelen, maar ook de passie: passie van, wat het openstellen voor het geheimenis van het leven betreft, en passie voor, als streven naar de waarden, ideeën en doelen. Door het dagelijks leven heen kan God tegenwoordig zijn en kan het goddelijke deze wereld binnendringen." (De Indiase jezuïet Sebastian Kappen over de Thomaschristenen).

Opvallendste stelling

Opvallendste uitkomst is wel dat de Thomaschristenen ondanks alle tegenslag blijmoedig een eigen identiteit hebben behouden te midden van een hindoecultuur. Hun rijke liturgie is doorspekt met hindoerituelen. Volgens hun Indiase theologie is Christus niet alleen aanwezig in liturgie, maar ook in gedrag. Hun christelijke praktijk van tolerantie, verantwoordelijkheid en gerechtigheid staat boven de theorie. Daardoor hebben de Thomaschristenen volgens de Indiase oud-premier Nehru veel kunnen betekenen voor de sociale rechtvaardigheid en het hoge onderwijsniveau in Kerala. Onder invloed van christenen mochten hindoes uit alle kasten vanaf 1937 een hindoetempel betreden en ontworstelden onaanraakbaren zich door christelijk onderwijs aan hun sociale status.

Reden om dit boek niet te lezen

Het historische gedeelte is niet iets wat je op een middagje leest. Van Slageren verliest zich geregeld in niet al te relevante details waardoor de lezer soms afhaakt. Zijn samenvattingen zijn daarbij onmisbaar. Jammer is ook dat hij nauwelijks de stap maakt naar hoe deze informatie het christendom in de westerse context en de interreligieuze dialoog concreet kan verrijken. Misschien iets voor een vervolg.

Reden om dit boek wel te lezen

Het is waardevol dat er een gedocumenteerd verslag is van deze kleurrijke christenen, wat weer eens bewijst dat het christendom zoveel meer uitingsvormen heeft dan het westerse christendom. Interessant zijn de beschrijvingen van liturgie, rituelen en Indiase theologie waarin de kern van het christendom voortdurend wordt verbonden met de hindoecultuur. Zo krijgen baby's op z'n hindoes een lepeltje ghee (Indiase boter) met honing in de mond als teken van voorspoed en geluk en de namen 'Jezus Christus' en een hindoenaam in het oor gefluisterd, in plaats van liederen uit de Veda. Zo kun je dus de kern van je geloof bewaren, en je geloof verrijken binnen een andere religieuze context.

Trouw tpt

1. Geloof in de publieke ruimte Rowan Williams

2. De Thomaschristenen van India Jaap van Slageren

3. Vrienden met de mammon Paul van Geest e.a.

4. God van de gewone mensen

5. Spiritualiteit en gezondheid Myriam Steemers-Van Winkoop

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden