De eeuwige wandeling naar het westen

Zondag moet uit spoedberaad in Brussel een beslissing rollen:gaat de Europese Unie nu wel of niet onderhandelen over detoetreding van Turkije? Aan de vooravond van die beslissing eenterugblik op de complexe historie die Turkije met Europa deelt:lang en vol met strijd. Voor de Turken gloort Wenen nu voor heteerst op een vreedzame manier.

Volgens de Turkse legende raakten de Turkse stammen de wegkwijt in het mythische oerland Ergenekon, in hetTien-Shan-gebergte in Centraal-Azië. Een wolvin, Asena, leiddehen uit dit land. De betekenis van deze legende is dat de Turkenop zoek gingen naar 'meer'. De reis van de Hunnen, 2000 jaargeleden in de steppen van Centraal-Azië begonnen, werd een reiszonder eind. Een eeuwige wandeling naar het westen heeft dekinderen van Asena tot een volk van onrust gemaakt. De Turkentrekken al eeuwenlang naar nieuwe bestemmingen zonder zich ergensecht thuis te voelen. 'De migranten uit Azië' staan nu aan depoorten van de Europese Unie. Zoals ze vroeger aan de poortenstonden van Samarkand, Bagdad, Istanbul en Wenen.

Wat dreef deze mensen uit hun moederland?

De Romeinse geschiedschrijver Ammanius Marcellinus heeft hetover Barbaarse volkeren die hun rijk bedreigen en die uit zijnop buit en macht. Onder hen zijn de Hunnen de meest woeste.Volgens Marcellinius deed in Azië het gerucht de ronde dat demacht van het Romeinse rijk tanende was. De Hunnen onderwierpenalle volkeren die ze onderweg naar Europa tegenkwamen.Marcellinius schreef omstreeks 380 n.Chr. over hen : ,,Als dierenzonder de gave van rede kennen ze eer noch trouw, ze zijndubbelhartig en hebben noch respect voor religie, noch zelfs maarvoor bijgeloof. Maar ze branden van hebzucht naar goud.''

De angst van Marcellinius werd ongeveer een halve eeuw nadathij dat schreef werkelijkheid. Onder leiding van Atilla wistende Hunnen de Romeinen te onderwerpen. De eens zo machtige keizerswerden schatplichtig aan een nomadenleider. Maar na Attila'sdood viel zijn oorlogsmachine uiteen.

In het kielzog van Attila, vanaf de flanken van hetTien-Shan-gebergte, zouden de primitieve Turkse stammen blijvenaanspoelen en in botsing komen met de gevestigde beschavingen inhet Midden-Oosten. De Turken die een veelgodensysteem aanhingen, in de zon en vuur geloofden, zouden in contact komen met deislam, die druk bezig was om haar invloedssfeer te verbreden.

De Turken zouden zich uiteindelijk vestigen in dit werelddeel.Ze namen ook de cultuur en de islam over van de Arabieren.Volgens sommige historici vond de bekering van de Turken onderverschrikkelijke martelingen plaats. Andere Turkse historicihebben het over Turken die zo onder de indruk waren van hetnieuwe geloof dat ze niet lang hoefden na te denken.

Er waren stammen die zich hier, aan de rand van hetMidden-Oosten, vestigden. Maar voor veel Turken was eenrespectabel leven als boer, zonder het doel van nieuweveroveringen, niet genoeg. Dezen trokken opnieuw naar het westenen kwamen aan in Anatolië, oftewel Klein-Azië. Nadat Seldjukin 1055 met zijn volgelingen Bagdad had veroverd, gaf hij in 1071zijn troepen de opdracht om Manzikert in te nemen, de poort vanAnatolië. In Manzikert versloegen ze de Byzantijnse legers. Zesjaar later waren ze opgerukt tot tweehonderd kilometer vanConstantinopel, het huidige Istanbul. Het werd een nieuweuitdaging voor tientallen Turkse leiders. Uiteindelijk was hetsultan Mehmed die als eerste Turkse leider voet in Istanbulzette.

Intussen hadden de Seldjuken plaatsgemaakt voor het Ottomaanserijk, het machtigste Turkse rijk aller tijden. De Ottomanenwisten met hun goed georganiseerde legers en dito staatsorgaanalmaar grond te winnen. Het rijk breidde zich uit van Mekka totde Balkan. Toen in het jaar 1453 ook Istanbul, de hoofdstad vanhet orthodoxe christendom, werd veroverd, was een aangrenzen aanhet Westen een feit. Turken waren vanaf die tijd op zijn minstburen met het Westen.

De Turkse sultans hadden plannen om meer te krijgen. Zoals deTurken waren doordrongen in het Midden-Oosten, zo kon het ook inEuropa. De Ottomanen hadden de Balkan bij hun rijk gevoegd, waareen deel van de Slaven zich tot de islam had bekeerd; maar zoalsvroeger Istanbul in de verte gloorde, zo zag men nu Wenen als eendiamant die de Turkse ogen verblindde met zijn licht.

Deze mannen waren overigens niet meer de primitievelingen diebijna 1000 jaar eerder de donkere eeuwen in Europa inluidden.Ze bouwden prachtige moskeëen, paleizen en bruggen in de stedendie ze veroverden. Maar wel alleen in het westen. Alleinvesteringen van de Ottomanen gingen naar Istanbul of de stedendie ten westen van deze stad lagen. Ze hadden een zwak voor hetwesten.

De zinnen waren dus op Wenen gezet. Herhaalde malen werd destad tevergeefs door Turken belegerd. Bij elke mislukte pogingmoest de aanvoerende generaal deze 'schande' met zijn levenbekopen. Tienduizenden jonge mannen werden uit het arme Anatoliëgerekruteerd om Wenen in te nemen. De altijd verdeelde Europeanenzagen de bui echter hangen. Ze beseften wat het gevolg zou zijnvan het verlies van Wenen. Ze bundelden hun krachten en wistenhet te voorkomen.

De mislukte pogingen om Wenen te krijgen betekende tevens hetbegin van een periode waarin de Turken steeds zwakker werden.Bijna bij elke oorlog verloren ze grond. De Balkan, de Kaukasus,Noord-Afrika, de Arabische gebieden in het Midden-Oosten... eenvoor een werden de Turken weggejaagd.

In een laatste poging om weer zo machtig te worden zoalsvroeger, gingen de Turken de Eerste Wereldoorlog in, als bondgenoot van Duitsland. Die oorlog had rampzalige gevolgenvoor het Ottomaanse Rijk. De Turken werden teruggedreven naar eenklein deel van Europa bij Istanbul en naar Anatolië. De situatiewas zo slecht dat het volk zelfs blij was met de gevolgen van debevrijdingsoorlog, die onder leiding van Atatürk werd gevoerd.De huidige grenzen werden na die oorlog tegen de Griekenveiliggesteld.

Ook voor deze nieuwe republiek die door Atatürk in 1923 werdgesticht, bleef het doel hetzelfde. Het vizier werd opnieuw ophet Westen gericht. Het verschil met vroeger was dat de Turkenhun wilde haren voor altijd verloren. Er is geen sprake meer vanexpansiedrift. De tijden zijn veranderd. Turken willen nog steedsdoordringen in Europa, maar nu via diplomatie.

En deze diplomatie blijkt lastiger te zijn dan al die oorlogendie ze in vroeger tijden gevoerd hebben. Ze dienen geduldig tezijn. Ze zijn het volk dat de gunsten moet winnen van westersevolkeren die het voor een groot deel niet zien zitten 'familiete worden' van de Turken. Maar de begerenswaardige Europese Uniegloort in de verte. En de Turken willen deze keer geen herhalingvan Wenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden