De eeuwige tweede die heel veel won

Bob de Jong rijdt morgenavond zijn laatste tien kilometer

Als jongetje van negen 'won' Bob de Jong (39) op natuurijs zijn eerste tien kilometer. Ofschoon in de volgende drie decennia een stroom triomfen volgde, bleef het stempel 'eeuwige tweede' aan hem kleven. De eigenzinnige olympisch kampioen van 2006 maalt er niet om.

Hij is altijd een schaatser geweest die zijn eigen leven regisseerde, en daarbij de heersende mores negeerde. Ook zijn afscheid houdt hij in eigen hand. Op zijn verzoek is een biografie in de maak en werd een lied over zijn carrière gecomponeerd.

Morgenavond rijdt de 'diesel uit Leimuiden' op zijn thuisbaan in Haarlem zijn laatste tien kilometer. Het gaat om een wedstrijd die vorig jaar op zijn initiatief voor het eerst werd gehouden. De Jong uit met dat initiatief zijn bezorgdheid over de teloorgang van de langste afstand, die in de Wereldbeker nog maar één keer per seizoen op het programma staat en bij de EK allround mogelijk verdwijnt.

Eeuwige tweede

Op de palmares van Bob de Jong prijken 21 tweede plaatsen in de Wereldbeker; elf op de NK afstanden; acht op de WK afstanden en één op de Olympische Spelen. Die laatste, behaald in 1998 tijdens de eerste van zijn vijf olympische toernooien, heeft volgens De Jong mogelijk zijn imago bepaald.

De debutant reed in Nagano tegen de ongenaakbare Gianni Romme. "Ik kreeg de eerste twaalf rondjes 200 meter aan mijn broek", zei hij tegen het blad Helden. "Dat verschil bleef zo de volgende dertien rondjes waardoor ik de hele race geen seconde in beeld ben geweest. Misschien is die race bepalend geweest voor mijn lot en typerend voor mijn imago."

"Ik zit er niet mee, ik ben supergelukkig met mijn leven en carrière. Ik heb elk jaar gepresteerd, maar ik heb geen bijzonder verhaal, sta nooit in roddelbladen, heb geen beroemde vriendin. Ben je een antiheld als je je alleen focust op zo hard mogelijk schaatsen?"

Genegeerd kampioen

Er lag natuurijs rond zijn geboortedorp Leimuiden, er was een lange discussie voordat Bob de Jong als negenjarige toestemming kreeg om zijn eerste tien kilometer te rijden. Zijn bezorgde gymleraar dacht dat hij het niet zou redden, maar de leerling uit groep vijf was sneller terug dan alle oudere jongens uit groep acht.

De Jong won vaak op momenten dat niemand iets van hem verwachtte. Met een jaloersmakende zegereeks vanaf 1995: twee (allround)wereldtitels als junior, acht Nederlandse afstandstitels, zeven wereldtitels en in Turijn de olympische titel op de tien kilometer.

Erkenning of geldelijk gewin leverde dat goud hem niet op. Als enige rijder van Team Telfort werd hij eruit geknikkerd. Zoals hij ook na zijn bronzen medaille van Sotsji bij DSB werd gedropt. Na zijn falen in 2002 als favoriet in Salt Lake City (30ste op de vijf kilometer; 15de op de tien kilometer) was er ook geen ploeg geïnteresseerd en keerde hij terug naar het gewest Zuid-Holland. Waar hij gelukkig leefde als een student, terend op zijn spaargeld.

Einzelgänger

Trainers wilden hem in de training zo diep mogelijk laten gaan. Zelf was hij van mening dat je in wedstrijden het uiterste uit jezelf moest halen. Als voorbereiding op kampioenschappen zocht hij liefst de eenzaamheid op in de bergen. Die beklom hij in de vroege ochtend op ski's om te genieten van de zonsopkomst.

Na de deceptie van Salt Lake City zei hij in Trouw: "Het mooiste van schaatsen is vrij zijn. Temperatuur rond het vriespunt, een klein zonnetje. Het vrije gevoel krijgen dat je controle hebt over je bewegingen en het ijs. Het zijn de momenten dat je vanzelf hard gaat."

"Ik train graag alleen, ik doe nooit moeite om op de fiets iemand mee te krijgen. In Collalbo vind je rust en mooi weer. Een dorpje met een ijsbaan, een kleine skipiste, verder geen vertier. Het eindstation van een dieseltreintje dat met dertig kilometer per uur door de bergen sukkelt, bellend als hij nadert. Goh, wat kan ik daar genieten."

Wetenschap

De Jong keerde ook in zijn sport terug naar de oorsprong, weg van de wetenschappelijke benadering. "Je gaat overal op letten, je begint steeds meer problemen te zien en dan komen de twijfels. Onderzoek dit, bloedproefje dat. Ik geloof er eigenlijk niet in, het hoeft voor mij niet meer. Vroeger presteerde ik ook op een schnitzel en patat."

Voor zijn olympische debuut in Nagano had De Jong zijn haar laten knippen, achteraf gezien de 'grootste fout' uit zijn loopbaan. Daarna viel hij op met lang, krullend haar, dat hij voor de ideale stroomlijn onder zijn pak opvouwde als een spoiler. "Het is bewezen dat zo'n knot in je nek van grotere invloed is op de aerodynamica dan een kleine verandering aan je wedstrijdpak."

Finishlijn

Toen De Jong de bluegrassband KrakersIJland & The Locomotives vorig jaar hoorde spelen op Bevrijdingspop in Haarlem, legde hij contact, in de hoop een oude droom te verwezenlijken: "Een nummer dat mijn carrière op een muzikale, ritmische manier zou kunnen beschrijven".

Het snel rollende ritme past eerder bij een sprinter dan bij een stayer, maar Bob de Jong beschouwt 'Beyond the Finish Line' als een prachtig eerbetoon aan zijn carrière. "Toen ik het nummer hoorde, zag ik mijzelf weer als een klein jongetje over de bevroren plassen schaatsen, maar kwamen ook de zware trainingen en mooie overwinningen weer voorbij."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden