De eeuwige haat en liefde voor de abjecte Wagner

Wagner! De naam alleen al stuurt bij sommigen ranzige rillingen over het lijf. Het is bij hem allang geen kwestie meer van zoiets simpels als: Je houdt ervan of niet. Eerder iets in de trant van: de geadoreerde die je leerde haten. Of anders: de gehate die je leerde adoreren. En soms blijft de gehate natuurlijk de gehate.

Kijk maar naar alle commotie die zijn muziek deze week wederom loswoelde in Israël. Ik schrijf hier 'zijn muziek', maar het gaat natuurlijk in dit soort kwesties nauwelijks om de noten, maar altijd om 'de man'. Er zijn weinig componisten wier muziek zo dodelijk verstrengeld is met de mens erachter als Wagner.

En dan zijn er ook nog diegenen die je aarzelend met een lichte paniek in de ogen vragen: 'Wagner? Dat is toch héél zwaar?'

Kijk: Wagner was natuurlijk een abjecte man. Maar er waren wel meer abjecte sujetten in die tijd onder het kunstenaarsvolk. En een tijdgeest, die misschien iets zou verduidelijken, laat zich maar moeilijk reconstrueren. De abjecte man werd trouwens in de schaduw gesteld door een nog abjectere vrouw - Cosima - en later door een schoonzoon en een schoondochter - beiden uit Engeland - voor wie het woord abject niet eens meer toereikend was.

Wagner uitvoeren is controverse creëren. Dat wordt wat in 2013 als we zijn tweehonderdste geboortedag herdenken. En er staat ons heel wat te wachten. De Nederlandse Opera begon er deze week alvast maar mee. In anderhalf jaar tijd brengt DNO maar liefst zes Wagner-opera's: 'Parsifal', 'Das Rheingold', 'Die Walküre', 'Die Meistersinger von Nürnberg', 'Siegfried' en 'Götterdämmerung'.

Ondanks alle controverse is Wagner 'in'. Die abjecte man met zijn 'zware' muziek trekt drommen liefhebbers naar het theater. Tijdens de première dinsdagavond van 'Parsifal' was ook componist Michel van der Aa aanwezig. Na afloop twitterde hij: 'Ik zal wel slaag krijgen, maar ik denk dat Parsifal enkele behoorlijke inkortingen kan gebruiken; twintig minuten uit akte één en veertig minuten uit akte drie.'

Kijk, dat is nog eens een relevante observatie. Van Wagnerverenigingen wereldwijd heb ik overigens nog geen retweet kunnen ontdekken. Waar in andere opera's vaak zonder scrupules gesneden wordt, staat dat bij Wagner zo ongeveer gelijk aan heiligschennis.

En zo heeft iedereen zijn eigen bespiegelingen als het om Wagner gaat, hij roept altijd iets op dat men graag met de buitenwereld wil delen.

Zo ook de Joodse dirigent Iván Fischer, die dinsdag zijn Wagnerdebuut maakte - niet geheel overtuigend trouwens. In Odeon, het bedrijfsblad van DNO, staat een mooie overweging van hem te lezen. Fischer legt een mooie verbinding met zijn Joodse collega Hermann Levi die van Wagner 'Parsifal' in Bayreuth mocht dirigeren. Fischer had graag dingen van Levi willen weten. Hoe die de wens van Wagner om zich tot het christelijke geloof te bekeren steeds had kunnen weerstaan. Fischer voelt zich als Levi, een Jood die Wagners christelijke opera dirigeert; 'mét onwankelbare trouw aan het joodse geloof' - dat wel.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden