De eeuwige dj huivert van house

'Dit is Radio 2, je voelt je thuis', zingen de zalvende zangeressen in de nieuwe herkenningstune. Alsof een lepel honing je oorschelpen binnendruppelt. De studio, waar de melodie gemaakt werd, ligt verstopt achter een huis met een enorme tuin in het Gooi. Ferry Maat kijkt trots: “Ze zijn vanaf maandag te horen.” Naast het mengpaneel ligt een landkaart van Duitsland, waarin acht vlaggetjes zijn geprikt. “Allemaal radiostations die met mijn jinglepakketten werken.”

“Ik heb altijd in vaste dienst bij de omroep gewerkt. Ik was een bekende Nederlander met een modaal salaris. Voor alles wat je meer wilde verdienen, ging je schnabbelen. Ferry Maat mocht in één nacht op en neer naar Kortrijk om wat bij te verdienen. Die avonden werken in een discotheek waren de krenten in de pap. In de kroeg mocht ik altijd rondjes geven. Ik was immers de Bekende Nederlander, die geld als water verdiende. In De Telegraaf stond ik ooit in hetzelfde rijtje als Willem Duys, in de categorie van tussen de 250.000 en 500.000 gulden per jaar. Ik wou dat het waar was. Dan had ik hier niet gewoond.”

Het is steeds muziek en radio geweest. Ferry Maat studeerde piano en speelde in bands, onder andere samen met Jan Akkerman. In 1971 kwam hij samen met Willem van Kooten bij de piraat Radio Noordzee terecht. Drie jaar later stapte hij over naar de Tros en werd presentator van een legendarisch programma: de 'Soulshow'. Wat niemand verwachtte gebeurde dertien jaar later. Hij verruilde de Tros voor Radio 10 en hield dat twee jaar vol. Hij kwam terug bij zijn oude werkgever, als hoofd Radio 2 en 3. In 1992 werd Ferry Maat ontslagen. Vanaf dat moment is hij directeur van een eigen geluidsstudio en werkt hij als componist.

Ferry Maat heeft nog een uur. Dan moet hij naar Hilversum, naar de NCRV. Vanaf september gaat hij dagelijks drie uur radio voor die omroep maken. 'Maat in de middag' gaat het programma heten. Het wordt een echt Radio 2-produkt, met veel Gouwe Ouwe en veel nadruk op het Nederlands repertoire, aldus het persbericht. “Ik luister nooit meer naar Radio 3. Behalve als mijn zoon aan de knop van de autoradio heeft gedraaid.”

Niet bekend

Hij deed er alles voor om een plaat als eerste te hebben. Zodra er ook maar sprake was van een nieuwe single van iemand, ging Maat leuren voor een sampletje bij de platenmaatschappijen. Als zij nog niets hadden, ging hij naar de importhandelaren. Hij had daar veel contacten.

“Alleen grote artiesten als Stevie Wonder werden echt verkocht. Dan kreeg een omroep de primeur, zij het dat daar tegenover stond dat diezelfde omroep ook een aantal andere platen van diezelfde maatschappij moest draaien. Daar ben ik met regelmaat enorm kwaad om geworden; dan verwachtte ik dat ik Stevie Wonder wel zou krijgen, maar was hij al toegezegd. Veronica of de Avro draaiden zo'n plaat dan de hele dag.”

“Ik werd woest van die deals, heb daar nooit aan meegedaan. Daar durf ik mijn hand voor in de bandrecorder te steken.Het is essentieel dat je in dit vak belangen gescheiden houdt. Dat wil niet zeggen dat ik nooit relatiegeschenken heb ontvangen. Iedere grammofoonplaat die je krijgt is in feite een relatiegeschenk. V erhalen over omgekochte dj's zijn ontstaan toen in Amerika en Engeland mensen om die reden veroordeeld werden. Nederland bestaat uit kneuters. We controleren elkaar, daarom gebeurt dat hier niet zo snel. Het neemt niet weg dat er altijd verhalen waren over hitparades die te koop waren. Die verhalen zijn altijd blijven leven. Er zal een kern van waarheid in zitten.”

“Als je dagelijks uitzendt, heb je een hoop macht. Zo'n soort omroep kenden we in de jaren zeventig, buiten Radio Noordzee en Veronica, niet in Nederland. iedere omroep had een dag per week. Het systeem om te kunnen hypen, een plaat in de hitparade kopen, was daarmee voor Nederland niet toepasbaar. Payola is een ander woord: het betalen van een dj voor bewezen diensten. Toen hier commerciële radio begon, zagen platenmaatschappijen hoe beperkt de invloed van die stations was: er wordt te weinig naar geluisterd.”

Radio 10 voelde als legale piraterij, herinnert hij zich de eerste dagen toen hij weg was bij de Tros. Dat kwam voornamelijk door de constructie die verzonnen was om binnen de toenmalige Mediawet in Nederland tòch commerciële radio te maken. Tegelijkertijd was er veel stress. Hij vulde bij Radio 10 ineens zeventien uur per week. Daarnaast was hij er programmaleider, maakte hij vlijtig schema's en moest hij mensen begeleiden. Het verloop onder zijn medewerkers was enorm. Het was in de praktijk 'zeven dagen per week kermis' en het werden tropenjaren. Twee jaar later was hij afgebrand.

Zucht: “De piratenzenders komen niet meer terug, en dat kun je niet uitleggen aan mensen die dat nooit meegemaakt hebben. Er ligt nu een boot van het nieuwe 'Hitradio Veronica ' bij Enkhuizen. Dat haalt het niet bij de gedachte aan een verboden schip buiten territoriale wateren. Bij helder weer zag je ons zendschip van Radio Noordzee liggen. Je kon er zelfs met een rondvaartbootje omheen varen. De discjockeys aan boord zwaaiden dan. Of ze pakten een tl-buis, die zomaar ging branden in hun handen, door het krachtveld van de zender. Dat waren mysterieuze dingen.”

“Schoppen binnen het bestel werkt niet in Nederland. Van binnenuit is er nog nooit wat veranderd. Radio 3 was een zender met een aantal zendelingen. Dat kon je geen station noemen. Een radiostation heeft een herkenbaar geluid, met iedere dag dezelfde dj op dezelfde plaats. Pas door de druk van buitenaf, de komst van de commerciële stations, is heel langzaam het roer in Hilversum omgegaan.”

“Hilversum heeft achter de feiten aangelopen. Hoeveel gaat er om in Den Haag voor de omroep? 1,2 miljard? Dat is niks op een begroting van honderden miljarden. De omroep is geen politiek item. Een politicus heeft andere dingen aan zijn hoofd. Tot iemand roept: 'Goed, dan gaan we het anders doen, dan gaat al het reclamegeld naar het buitenland'. Dat gebeurde feitelijk bij de oprichting van RTL Veronique. Op het moment dat zo'n station power en kijkers krijgt wordt er gereageerd. De politiek probeert dan nog eerst of er niet een paraplu over Nederland te plaatsen valt: of dat allemaal niet verboden kan worden.”

Het Nederlandse omroepbestel is uniek in de wereld, denkt Ferry Maat. We zouden er daarom ook alles aan moeten doen om het te behouden. Als het er niet meer zou zijn, zou iedereen er naar terug verlangen. “Kijk eens naar de commerciële zenders die we nu hebben: een eenheidsworst. Ze doen allemaal hetzelfde. Ze hebben allemaal een soapserie op hetzelfde tijdstip, en proberen elkaar ook daar nog eens mee te beconcurreren. Dat wordt alleen maar erger, heel voorspelbaar.”

“De muren, die vroeger om de omroepen heen stonden, zijn verdwenen. Iemand die bij de Vara werkte kon niet naar de Tros en andersom. Wim Bosboom is daar een voorbeeld van. De muren zijn drempeltjes geworden. Vijftien jaar geleden hadden ze mij voor gek verklaard dat ik bij de NCRV ging werken. Daar kijkt niemand nu nog vreemd van op. De NCRV gaat dagelijks een blok vullen tussen 2 en 5 uur en zoekt daar een presentator bij. Daar zijn freelancers voor. Dat ben ik.”

Noem drie platen die je zult draaien.

“Eh... Iets van 'Earth, Wind and Fire'... eh... ik heb twintig jaar radio gemaakt. Ik ben geen jongen met stokpaardjes... Andrew Gold vind ik heel goed. 'Never let her slip away', of 'Lonely boy'. Die zit wat aan de stevige kant, maar kan wel op Radio 2. Michael MacDonald eh... The Doobie Brothers, daar ben ik gek van.”

Radio 2 is een ouwe lullenzender.

“De doelgroep van Radio 2 bestaat uit mensen tussen de 35 en 60 jaar. Daar wordt voor geprogrammeerd, en dus wordt er automatisch meer muziek uit de jaren zestig en zeventig gedraaid. 'Whole lotta love' van Led Zeppelin zul je niet horen. Dat is dan wel een Gouwe Ouwe, net als 'Black Betty' van Ram Jam, of alle platen van Van Halen en AC/DC. (Gedecideerd:) Neee, je moet het wel in een soort format gieten. Het moet ook nog te beluisteren zijn. Dat soort platen hebben een uitschakelfunctie, waardoor luisteraars zeggen: 'Bedankt, tot een volgende keer!' Waarna ze op een ander station afstemmen.”

“Je moet ergens voor kiezen. We kunnen niet meer alles draaien. Niet meer het genre van Jantje Koopman tot aan AC/DC. Je bent verplicht voor een bepaalde muzieksoort te kiezen. Radio 2 is nog vrij breed; het is bovenal een gevoelskwestie. Ik weet niet hoever ik straks zal gaan. De opdracht is: go all the way. Maak een tempo-programma.”

“Vragen over doelgroepen en marktaandelen werden vroeger niet gesteld. Dat was niet nodig. Toen ik de 'Tros Top 50' presenteerde had ik ruim drie miljoen luisteraars. De piek was ruim 33 procent luisterdichtheid! Het allerbest beluisterde programma van nu is 'Arbeidsvitaminen', met 8 procent luisterdichtheid.”

Jij gaat nooit meer naar een discotheek.

“Ik was nooit zo'n discoganger, heb bovendien geen reden meer nog naar een discotheek te gaan. Ik huiver van de house, daar word ik achterlijk van. Ik heb daar zo'n ongelooflijke hekel aan. House is geen muziek. House is een jatterij van samples. Men ontwerpt een drumstelletje dat vervolgens door iedereen wordt gebruikt. De inventiviteit is weg. Heel tragisch.”

“De kentering die ik verwachtte had er al lang moeten zijn. Ik heb in de 'Soulshow' nooit een houseplaat gedraaid. De enige muziek die ik leuk vind zijn de platen waarin harmonisch iets gebeurt. Er moet een blue note in zitten, iets dat intrigeert. Dat vind ik lekker. De 'Soulshow' was heel erg jazzy. Dat kwam ook doordat 95 procent van de muziek die ik draaide door zwarte artiesten wordt gemaakt. Goeie blaaspartijen. Wrede bassen. Heftig.”

Kun je wel dansen?

“Mijn vrouw zegt van niet. Ik kan het wel, maar doe het niet met plezier. Mensen staan altijd naar mij te kijken; benieuwd hoe ik zal gaan dansen. Dan heb ik al geen zin meer. Ik heb daar last van.”

“Ik ben de laatste jaren bezig volwassen te worden. Dat komt door de klappen die ik kreeg. Ik werd bij de Tros ontslagen na een botsing over de toekomst van Radio 3. Mijn diensten waren niet meer nodig, ik ging de laan uit. Geen hard feelings. Er zat iemand boven mij die de slag wilde winnen. Ik noem geen namen. Het was hij of ik. Voor mij is het misschien maar goed geweest. De Tros was die dagen niet meer zoals ik mij de omroep herinnerde. Alles was anders. Teamgeest was er niet meer, de medewerkers allemaal freelancers. Bij de Tros werd mij zo vaak gevraagd wat ik eigenlijk wilde worden. Waarop ik zei dat ik zolang mogelijk dj wilde blijven. Ik vind het eindeloos. Een wereldvak. Ik zit er niet mee dat ik ouder word. Ik heb alles meegemaakt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden