De Eerste Wereldoorlog maakte journalisten tot trapezewerkers

Beeld Historisch Nieuwsblad

Het Historisch Nieuwsblad hertaalde honderden artikelen die Nederlandse kranten schreven over de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog. Of, gruwelen? Om het landsbelang niet te schaden, schreven journalisten angstvallig neutraal.

'Fataal schot in Sarajevo', melden de vette letters bovenaan de voorpagina. Onder de kop is een foto met de vermoedelijke moordenaar van de Oostenrijkse aartshertog Frans Ferdinand afgedrukt, alsook een strook reacties en een kaart van het gebied. 'Oorlogskranten - De Eerste Wereldoorlog' had qua opmaak en taalgebruik zo een dagblad uit deze eeuw kunnen zijn. Alleen de datum en het onderwerp verraden dat het om oud nieuws gaat: juni-december 1914.

Beeld rv

Na vier jaar vechten kwam de Eerste Wereldoorlog honderd jaar geleden ten einde. Maar wat weet het grote publiek over de houding van neutraal Nederland in dit afgrijselijke conflict? Weinig, zo merkte het Historisch Nieuwsblad. Om die reden besloot de redactie de Nederlandse berichtgeving van toen onder de loep te nemen.

Een rijk beeld 

Samen met specialisten van de Koninklijke Bibliotheek bestudeerde de redactie honderden artikelen uit kranten als Het Volk, De Tijd en de Nederlands-Indische krant het Bataviaasch Nieuwsblad. Werd er gerept over de oorlog? Dan hertaalden de onderzoekers het stuk in modern Nederlands. Al die berichtgeving tezamen heeft het Historisch Nieuwsblad nu gebundeld in acht maandbladen, waarvan de eerste editie vanaf vandaag in de boekwinkels ligt.

Beeld rv

"Die selectie van originele artikelen uit die tijd schetst een rijk beeld van het verloop van de oorlog", stelt hoofdredacteur Annemarie Lavèn. "Boeiend, want de Eerste Wereldoorlog had enorme gevolgen, ook voor Nederland. Denk aan de Russische Revolutie en de Tweede Wereldoorlog."

Toenemende wanhoop

Het duurde een poos voordat Nederland door had dat het conflict zou uitgroeien tot een heuse wereldoorlog. "Vlak na het in Bosnië geloste schot schreven journalisten nog over allerlei luchtige gebeurtenissen zoals die in het lokale postkantoor. Maar langzaam maar zeker proef je dat de wanhoop in Nederland toeneemt. Want hoe blijf je, als klein land, neutraal in zo'n gevecht?"

Beeld rv

De Eerste Wereldoorlog bleek voor Nederland een onophoudelijke trapeze-oefening. Iedere zin op de krantenpagina's lag gevoelig, zelfs wreedheden als die bij de Slag om Leuven moesten zo neutraal mogelijk gebracht worden, belicht van alle kanten en ontdaan van iedere kleur.

De hoofdredacteur van nota bene De Telegraaf, de krant die tijdens de Tweede Wereldoorlog pro-Duits was, is tijdens de Eerste Wereldoorlog zelfs ontslagen omdat de berichtgeving op zijn pagina's de neutraliteit in gevaar bracht, aldus Lavèn. "De Telegraaf vermeldde de wreedheden wél, vanuit een anti-Duits sentiment."

Beeld rv

En met een stortvloed aan woorden. "Foto's of kaartjes? Die zijn amper in de kranten van toen te vinden. Om die reden schreven journalisten zeer beeldend en uitgebreid, heel anders dan de beknopte berichten van nu. Iedere pagina staat tjokvol tekst, de bladspiegel is onvriendelijk voor het hedendaagse oog."

Daarom heeft het Historisch Nieuwsblad de zinnen in de artikelen niet alleen gemoderniseerd, maar ook flink ingekort en voorzien van witregels, cartoons en foto's. "Het zijn de originele berichten, maar dan in een modern jasje."

De komende acht maanden verschijnt iedere vier weken een nieuwe editie van de Eerste Wereldoorlogskranten. Te koop in de kiosk of via de website.

Lees ook: Niet alleen dood en verderf
De Eerste Wereldoorlog leverde uiteindelijk ook goeds op, vertelt Daniël Schönpflug aan de hand van beroemde levens in 1918.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden