De eenzame herfst heeft ook voordelen

Door het gebied waar dichter J.C. Bloem zijn laatste jaren sleet, voert een fietsroute die zijn naam draagt. Geen mooiere maand om die te verkennen dan oktober. Met een herfstboeketje Bloem door de Kop van Overijssel.

Een nieuwe fietsroute door de Kop van Overijssel is een eerbetoon aan J.C. Bloem. De officiële presentatie was tijdens de herdenking van de vijftigste sterfdag van de dichter, in augustus. Wie zijn oeuvre echter een beetje kent, weet dat de herfst hem beter past. Bloem leefde met het ritme van de jaargetijden. Alle vier komen ze in zijn gedichten voorbij, maar niet een zo nadrukkelijk als het "najaar en zijn eenzaamheid." Zelfs wanneer hij dicht over een eerste voorjaarsdag, is het prille groen aan de nog lege twijgen slechts een voorbode van de toekomstige val der blaren. De maanden oktober en november bedeelt hij elk met een eigen vers.

Ik maak een selectie en met een herfstboeketje Bloem in de hand reis ik af naar Paasloo. Zijn begrafenis lokte een massa belangstellenden naar het kerkhof van het afgelegen dorpje, lees ik in het routeboekje bij wat een tikkeltje vrijpostig het 'Rondje J.C. Boem' heet. Deze ochtend ben ik de enige bezoeker. Vanzelfsprekend breng ik eerst een saluut aan de dichter en zijn levensgezellin Clara Eggink, die naast hem begraven ligt. 'Voorbij, voorbij, o en voorgoed voorbij', luidt zijn grafschrift. Daar kan ik weinig tegen inbrengen, al lijken die woorden vooralsnog niet te gelden voor zijn werk.

Een opwaaiend gordijn in de deuropening verklapt dat de kerk open is en ik stap naar binnen voor een kijkje. Het gebouw is van het type 'boerenschuurkerk' - zo leert een mens nog eens wat - en heeft een interieur van een verfrissende eenvoud die hier goed past. Wanneer ik naar buiten wandel en op de fiets stap, is nog altijd nergens een levende ziel te bekennen.

Paasloo ligt in het hoge noorden van Steenwijkerland, tegen de grens met Friesland. De gemeente valt min of meer samen met het gebied dat op de kaart staat als de Kop van Overijssel en waarvoor mensen die verstand hebben van regiomarketing de naam WaterReijk hebben bedacht. Afgezien van die protserige hoofdletter R en de overbodige e is dat een passende naam. Binnen een paar trappen van het kerkje fiets ik door een rijk van ton-, tjasker-, spinnenkop- en petmolens, van eendenkooien en laarzenpaden, van rietkragen, petgaten en punters en, ja, van water. Heel veel water. Het Nationaal Park, dat de Weerribben en de Wieden sinds 2009 samen vormen, is een enorme puzzel van duizenden kleine stukjes water en land. Op smalle stroken groen aan diepzwarte plassen staan piepkleine veenwerkershuisjes. Sommige fungeren als bed & breakfast, ik zou er zo willen overnachten.

In Kalenberg gun ik de pedalen even rust. Hier bracht Bloem de herfst van zijn leven door 'in een huisje, oud aan een oude gracht, waar 's levens gouden praal roestte tot fulpner pracht'. Het huisje staat er nog, maar draagt geen uiterlijke herinneringen aan de beroemde bewoner. Wel vragen passanten nog regelmatig waar het precies staat, weten de eigenaren van hotel restaurant Het Rietershuijs. Op de stamtafel in het cafégedeelte vind ik een boekje met wandelingen van John Jansen Van Galen, 'Nederland in vier seizoenen'. Hij passeerde hier een jaar of twintig geleden, toen dit nog een etablissement was dat De Rietlanden heette. Hij wandelde, ik fiets. Hij had wisselvallig weer, ik tref een stralende dag. Ik bestel een salade met gerookte vis, hij at een pannenkoek met spek. Beiden vinden we het prettig dat het hoogseizoen voorbij is. De eenzaamheid van het najaar heeft ook zo zijn voordelen. Bloem noemt hij slechts zijdelings, veronderstellend dat hier in diens tijd nog geen pannenkoekenhuizen waren.

Kalenberg telt tegenwoordig iets meer dan tweehonderd inwoners, aangevuld met degenen die hier alleen in het seizoen verblijven. 'Het paradijs is achterom', meldt een bord in een tuin. Het huis staat te koop, net als veel andere.

Een windvlaag jaagt een paar bruine bladeren door mijn spaken, ik proef 'iets in de lucht van zaligheid en dood'. En in de verte iets wat aangebrand ruikt. Een scherpe geur daalt over water en land, aan de horizon stijgen rookpluimen op. Ze kunnen niet voorkomen dat de buurtschap Nederland als vanouds ligt te flonkeren. Het plaatsnaambord met de oranje letters, de boerderijen aan de vaart, de schapen in het weiland: Nederland op zijn Nederlandst.

Boven het geraas op zijn erf uit vertelt boer Jacob de Lange wat hij aan het doen is. Riet kammen. "Alle rotzooi moet eruit." Bossen vers gesneden riet legt hij op de machine die ze van de pluimen ontdoet. In de schuur liggen de bundels hoog opgetast, klaar voor dakdekkers. De rookpluimen in de verte hebben niets met het rietsnijden te maken. Het is het maaisel op de ribben, de smalle stroken land, dat in vlammen opgaat, weet hij. Een vorm van natuurbeheer. De rook deert hem niet. "Het hoort er een beetje bij."

De route voert verder langs moeraslanden waar zwanen een trage dans uitvoeren. De slanke toren van de Sint-Clemenskerk geeft aan waar Steenwijk ligt in dit waterrijk. Blijkens de bordjes in een volgend natuurgebied houdt Staatsbosbeheer vast aan de benaming Kop van Overijssel. Het is een kop die in de omgeving van de buurtschap Basse een heel ander gezicht laat zien. Glooiende akkers, houtwallen en plukjes bos, de laatste uitlopers van een stuwwal die vanuit Drenthe tot hier reikt. En dan tussen de bomen de boerderijen van Paasloo, het kerkje. Een man loopt rond met een bladblazer, verplaatst de opwaaiende herfstbladeren. Ik zoek naar passende regels over najaarsstormen, maar kom niet verder dan 't slecht vervullen van onnoozle plichten'. Ook daar was Bloem goed in.

Rondje J.C. Bloem

Een handzaam boekje, gratis verkrijgbaar bij VVV-kantoren in de regio, bundelt het Rondje J.C. Bloem (28 km) en het Rondje Kunstwerken Giethoorn-Blokzijl (34 km). Beide rondjes zijn ook rechtstreeks te downloaden vanaf de homepage van de website www.waterreijk.nl

Weerribben

Nationaal Park Weerribben-De Wieden is een van de kandidaten bij de publieksverkiezing van het mooiste natuurgebied van Nederland. Stemmen kan tot en met 31 oktober via www.mooistenatuurgebied.nl

October

De hooge vloed des zomers is vergleden;

Nog gister wiegden we in zijn diepen schoot,

Nu proeven wij, bij 't 's morgens buiten treden,

Iets in de lucht van zaligheid en dood.

Dit is de teerste maand van 't jaar: October,

Die, van in damp gebroken licht verzaad,

Geheiligd, onaantastbaar-kuisch en sober,

Langs een gewijde en stille wereld gaat.

Een nieuwe weelde lokt: het zijn de stralen,

Van warmte en wellust algeheel ontdaan,

Die door een sfeer van ijle nevels dalen,

Als najaarsdraden in een vochte laan.

En, nauw-omstrengeld, zwerven door die prachten

Twee zielen, waarvan de een voor d' ander zwicht,

Broeder en zuster van mijn herfstgedachten:

De dunne schaduw en het dunne licht.

De schaduw heeft allengs het fulpen donker

Van 't zomerlijke lommer afgeleid.

En aan het milde licht bleef glans noch flonker,

Alleen een wonderlijke helderheid.

De luister van deze aarde is niet te dooven.

Mijn liefde wemelt in een zonnestraal

Rondom de laatste rozen dezer hoven

Als spel van luiten aan een koningsmaal.

En mijn verlangens trekken met de scharen

Van vogels krijtend langs de blauwe lucht,

Die dichtbij 't stralend hart des hemels varen,

Terwijl mijn loomte aan de aarde kleeft en zucht.

Ik denk aan U, droom van dit korte leven,

En van zijn barren gloed het rustloos vuur,

Het bloed mijns harten wilde ik U geven -

Zie, 't werd een roode wingerd langs den muur.

O latere geliefden langs deez' paden -

Wanneer mijn stof al wervelt op den wind,

Herdenkt mij: toen mijn voeten hen betraden,

Heb ik dit landschap ook zo¿o¿zeer bemind.

Herdenkt, herdenkt mij dan, maar niet verweven

Met de gedachte aan die de harten bluscht,

Maar als gij naar de grenzen reikt van 't leven,

In najaarsnachten, warm van liefde en lust.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden