De eenvoud van perfectie

Niet alleen met zijn eigen werk, maar ook via zijn leerlingen heeft Ossip Zadkine de beeldhouwkunst in Nederland beïnvloed, laten tentoonstellingen van de leermeester en leerling Han Wezelaar zien.

Tijdens zijn laatste levensjaren is de beeldhouwer Han Wezelaar (1901-1984) geïnterviewd over leven en werk. De film is te zien in het Museum voor moderne kunst in Arnhem, dat zijn werk exposeert. Wezelaar zit in zijn atelier op het Amsterdamse Prinseneiland, heeft een zakformaat agenda in zijn handen en haalt er een blaadje uit. ,,Dit briefje vond ik laatst terug'', zegt hij, ,,uit Parijs.'' Op het briefje staat genoteerd hoeveel keer hij een model heeft laten komen voor dat ene beeld, de 'vrouwelijke tors' uit 1934. Maar liefst 84 seances van ieder 3 uur zijn er in gaan zitten.

,,Zo hoorde dat, als je serieus was'', zegt Wezelaar. Op de expositie is deze 'vrouwelijke tors' niet te zien, maar in de rijk gedocumenteerde monografie van Jan Teeuwisse die tegelijkertijd is verschenen zijn zowel het beeld als een foto van het Engelse model - zonder hoofd - afgedrukt. De video toont het in brons gegoten beeld van alle kanten en met alle mogelijke lichtinvallen. Hoe hebben die ruim 250 uur zich in het materiaal opgesloten? Valt die tijd, die intensiteit er uit af te lezen? De eenvoud van de perfecte, bijna abstract regelmatige lichaamsvormen is op het eerste gezicht bedriegelijk en toont zich pas op het tweede gezicht als het resultaat van lange, nauwkeurige studie. Niet alleen van het model, maar ook van de gekozen vorm.

Het streven naar perfectie: Teeuwisse omschrijft Han Wezelaar herhaaldelijk als een uitermate doelbewuste en ambitieuze leerling, die niet alleen geïnteresseerd was in zijn eigen werk, maar ook grote belangstelling had voor kunstkritiek, en zich gedurende zijn hele leven inzette voor de belangen van beeldhouwers. Op de Rijksacademie voor beeldende kunsten in Amsterdam probeerde hij al lezingen voor zijn klasgenoten te organiseren over eigentijdse ontwikkelingen in de beeldhouwkunst. De aantrekkingskracht van Parijs in die jaren, als hét centrum van de moderne (beeldhouw)kunst, blijkt onweerstaanbaar. Begin jaren twintig trekken Wezelaar en zijn eerste vrouw Willy Visser naar de Franse hoofdstad. Als Wezelaar in 1925 aan de deur van een artiestencafé in Parijs een papier ziet hangen waarop staat: 'Zadkine geeft lessen', meldt hij zich meteen aan. Zo werd Wezelaar een van de eerste leerlingen van de grote Ossip Zadkine.

Toch is die periode niet allesbepalend geweest. Dat is in Arnhem mooi te zien. Vanwege de keuze voor het vroege werk bevat de expositie namelijk ook precies de sleutelmomenten: het moment dat Wezelaar, vooral door de invloed van de Deense beeldhouwer Adam Fischer, afstand neemt van het allesoverheersende modernisme. Zijn expressieve koppen met hun uitvergrote trekken worden vanaf 1930 realistischer, de verhoudingen 'normaler'. Wezelaar heeft geen behoefte meer aan het 'bruuske, hoekige, kantige naar buiten treden, het luidruchtige nadrukkelijke, de agressiviteit van de overdrijvingen', zo schreef zijn vriend en collega Piet Esser in 1980.

Na de Tweede Wereldoorlog krijgt Wezelaar veel opdrachten voor beelden in de openbare ruimte: onder andere de Barmhartige Samaritaan voor het Dijkzigt-ziekenhuis in Rotterdam en het grote Vissersgedenkteken in de haven van IJmuiden (1953). Ook het beeld van de sociaal-democraat Wibaut aan de Amsterdamse Wibautstraat, dat in 1982 door krakers werd omvergetrokken en besmeurd, is van zijn hand. Zijn keuze voor een eerder tijdloze, klassieke vorm maakt wel dat hij in die na-oorlogse periode zijn positie in de voorhoede van de Nederlandse beeldhouwkunst kwijtraakt: het waren op dat moment de abstracten die het beeld bepalen. Wezelaar blijft echter zijn eigen koers volgen.

Na de grote monumentale beelden trok Wezelaar zich de laatste tien jaar van zijn leven terug in de kleinplastiek, waarin hij zich door het wegvallen van de druk van buiten veel vrijer kon uitleven. Alsof 'tijd' op dat moment als vanzelf in de beeldjes vloeide, levenservaring. Een halve eeuw daarvoor, als jonge beeldhouwer in de jaren dertig, moest hij die tijd nog letterlijk doorleven in die lange poseersessies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden