De een duwt voor de dieren, de ander voor zijn moedertje

Redactie: Nicole Besselink, Wilfried v.d. Bles, Bart Zuidervaart

Ze had het kunnen weten. Het zingende oud-CDA-Kamerlid Sabine Uitslag stelde zich in Olst-Wijhe als lijstduwer beschikbaar voor de lokale verkiezingen en pardoes maakten voorkeurstemmen de weg vrij naar de gemeenteraad. Dat was niet de bedoeling van de populaire Twentse, die in 2010 ook al eens op eigen kracht in de Tweede Kamer terugkeerde. Uitslag had slechts extra CDA-stemmen willen binnenhalen.

Ook bij de Partij voor de Dieren gaat het lijstduwen niet probleemloos. De beestenbeschermers dachten een wereldprimeur in handen te hebben door bekende buitenlanders onderaan de Europese lijst te zetten, zoals de Zuid-Afrikaanse schrijver John Coetzee. Maar de Kiesraad concludeerde vorige week na nader onderzoek dat zo'n internationale lijst haast onmogelijk is. De dierenpartij wacht nu het oordeel af van de hoogste bestuursrechter.

Zo zijn bekende lijstduwers ook dit verkiezingsseizoen weer goed voor de vertrouwde discussie of zij geen kiezers bedriegen door wel in woord, maar niet in daad de politiek in te willen of kunnen. Om kritiek voor te zijn, maakte CDA-prominent Hannie van Leeuwen (88) duidelijk dat zij, als hekkensluiter, bij voldoende stemmen wél de raad in zou gaan. Oud-CDA-Kamerlid Willem Aantjes (91) zei juist van het lijstduwen af te zien, omdat hij zich bij succes niet op het raadswerk wilde storten.

Bokser
De geschiedenis van het fenomeen lijstduwer laat zich maar moeilijk achterhalen. Hoogleraren wijzen naar elkaar en de Kiesraad registreert hier niets over, omdat bekendheid en motivatie nu eenmaal lastig te meten eigenschappen zijn. 'Kieswettelijk' bestaat de lijstduwer niet.

Een tocht door de krantenarchieven leert dat de term begin jaren negentig zijn intrede deed. Bekende Nederlanders als schrijfster Annie M.G. Schmidt, choreograaf Rudi van Dantzig en oud-schaatskampioen Hilbert van der Duim verbonden hun namen toen aan (lokale) kandidatenlijsten. Daarna volgden meer BN'ers, van dj Paul Elstak en volkszanger André Hazes tot bokser Regilio Tuur, die voor 'het welzijn van m'n moedertje' de lijst van de Rotterdamse ouderenpartij een zetje gaf.

Klantenbinding
Een redelijk jonge trend dus? Met zulke woorden moet je voorzichtig zijn, zegt Menno de Bruyne, medewerker van de SGP-fractie en al decennia Binnenhofbewoner. Vroeger en nu verschillen in de kern niet zoveel. Zo deden partijen tijdens de verzuiling ook al aan 'klantenbinding'. Met aansprekende geestelijken en vakbondsbestuurders op de lijst maakten ze goede sier bij de kiezer.

Het is de invulling van het begrip lijstduwer die is verruimd. Anders dan de vroegere maatschappelijke boegbeelden, staan de 'lokkandidaten' van vandaag niet per se bekend om hun binding met de politiek en samenleving. Wie wist tot een week geleden dat achter cabaretier Guido Weijers en actrice Babette van Veen grote dierenliefhebbers schuil gaan? Beiden willen nu stemmen trekken voor de partij van Marianne Thieme bij de Europese stembusgang.

Hier en daar zal er wel eens een bekende predikant op de SGP-lijst hebben gestaan, aldus De Bruyne. Maar artiesten? Nee. Al zou de spitsvondige voorman Kees van der Staaij prima door kunnen voor cabaretier. Bij een recent coffeeshopdebat constateerde hij dat de ene helft het beleid te slap vindt en de andere helft te streng. Gemiddeld genomen geen goede koers, vond hij. "Als ik met mijn hoofd in een oven zit en met mijn voeten in een koelkast, is mijn gemiddelde temperatuur in orde, maar is er wel iets grondig mis."

Lijstduwers die de politiek ingingen
1.André Hazes (gemeenteraadslid Ronde Venen Belang)

2.Berdien Stenberg (gemeenteraadslid CDA Almere)

3.Hilbrand Nawijn (Tweede Kamerlid LPF)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden