de Eekhoorn: Symbool van spaarzaamheid

Vermoedelijk heeft u er niet veel van gemerkt, maar 2014 is het jaar van de eekhoorn; als zodanig uitgeroepen door de Zoogdiervereniging. Eerder hadden we al het jaar van de steenmarter en van de vleermuis. De ratio achter zulke nominaties ontgaat me volstrekt, maar ach, het is altijd aanleiding voor een aardig symposium, een themanummer van het verenigingsblad of zelfs een persbericht. Zo verscheen deze week een persbericht over het feit dat de eekhoorns in de herfst erg druk zijn. Ik verzin dit niet. Sterker nog: de eekhoorns, zo is het nieuwtje, leggen tijdens deze drukke herfstmaand voorraden aan. Het persbericht leest als een hoofdstuk uit een kinderboek voor zesjarigen: eekhoorns leggen voorraden nootjes aan, die daarna soms door gemene eksters, gaaien en muizen worden gestolen.

Wanneer we alle Beatrix Potter-achtige kneuterigheid uit het persbericht schrappen, blijft de eekhoorn over. De gewoonte om voorraden aan te leggen maakt onze Sciurus vulgaris tot symbool van spaarzaamheid. Dat is de reden dat sommige spaarbanken, waaronder de Franse Caisse d'Épargne, de eekhoorn voor hun logo hebben gekozen. Maar zij niet alleen: google maar eens 'squirrel logo' en zie de baaierd aan bedrijven en organisaties die de eekhoorn hebben omarmd - meestal in zittende houding met een eikel.

In Nederland hebben we van nature maar één soort, de rode, maar in de rest van de wereld is de eekhoornfamilie zeer vormenrijk. Er zijn boombewonende eekhoorns met een pluimstaart, er zijn ook vliegende eekhoorns die als een vierkante frisbee van boom naar boom zeilen, en er zijn grondeekhoorns die zelden of nooit in een boom klimmen maar in ondergrondse holen leven en een veel kleinere staart hebben, of bijna geen. Voor de gemiddelde Amerikaan is de grondeekhoorn het referentiebeeld, vandaar dat we deze chipmunks in de Disneyverhalen tegenkomen als het bangige duo Knabbel en Babbel. Maar ook de grote alpenmarmot (het murmeltier), die in Zwitserland en Oostenrijk op boomloze hoogten woont is een eekhoorn. Die naamgeving is wat verwarrend want het 'eek' in het woord eekhoorn is afkomstig van eik. Eikelhoorntje dus eigenlijk.

Onze inheemse eekhoorns leven in bossen die voldoende voedsel opleveren; de verspreidingskaart komt daardoor vrijwel overeen met de kaart van de zandgebieden: van het Gooi tot Vaals en van Bergen op Zoom tot Zuidlaren. Het westen moet het grotendeels zonder doen, op populaties in het duingebied en het Amsterdamse Bos na. En dan zijn er de nodige exoten, zoals een populatie Siberische grondeekhoorntjes bij Tilburg en hier en daar ontsnapte andere soorten, vaak van Aziatische herkomst. Niet zo lang geleden had een onbesuisde ondernemer in een Vinexwijk bij Amersfoort Japanse eekhoorns losgelaten, om de saaie wijk wat op te fleuren. Het kwam hem op een bekeuring te staan, en de arme dieren moesten worden weggevangen. We weten namelijk uit Engeland hoe zo'n argeloos geïntroduceerde vreemd eekhoornvolkje tot rampzalige proporties kan uitgroeien. Wie in het Hyde Park op een bankje plaatsneemt, weet zich omringd door leuke grijze Amerikaanse eekhoorns, mooi en schattig, maar ecologisch gezien een volstrekte ramp. De rode eekhoorn is er vrijwel uitgestorven.

Jelle Reumer is directeur van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden