'De economie mag best eens een deuk oplopen'

Beeld ANP

In de rubriek 'Denkers in Debat' buigen filosofen en lezers zich gedurende een aantal dagen over een actueel onderwerp. De komende dagen debatteren we over de oprukkende markt in de samenleving. Vandaag deel 2. Hechten we te veel belang aan een gezonde economie?

Is marktdenken op weg om de hele samenleving te beheersen? Filosoof Michael Sandel meent van wel, schreven we gisteren. De samenleving die een markteconomie hád is volgens Sandel zelf een 'marktsamenleving' geworden. We zouden afkoersen op een morele crisis.

Volgens politiek filosoof Thomas Muntz is de ongelijkheid die de 'marktsamenleving' voortbrengt geen nieuw probleem.

'Misschien is nu vooral onze koopkracht leidend', schreef hij gisteren. 'Als je iedere dag vers voedsel voor jezelf en je kinderen kunt kopen, ben je er uiteindelijk gezonder aan toe. Dat 'de markt' zelfs doorwerkt tot in het leven van kinderen is onrechtvaardig, maar niets nieuws.'

 
Drie eeuwen geleden werd je status bepaald door je maatschappelijke rang. Dat 'de markt' nu zelfs doorwerkt tot in het leven van kinderen is onrechtvaardig, maar niets nieuws.
Thomas Muntz

- Lezer 'JPH Minekus': straks telt alleen de economische waarde

In de reactiekolom van het artikel krijgt Muntz veel bijval (en wat kritiek). 'Marktwerking betekent veelal hebzucht', vindt lezer 'JPH Minekus'. 'Met dat streven naar steeds meer, waaraan alles ondergeschikt gemaakt wordt' zouden klassieke morele argumenten niet meer tellen. Uiteindelijk beoordelen we zaken volgens Minekus enkel nog op economische waarde.

- Lezer Antoonclaassen: geen genoegen nemen met sociale ongelijkheid

'Thomas Muntz heeft gelijk', vindt ook 'Antoonclaassen'. 'Muntz concludeert in wezen dat er vroeger (onaanvaardbare) sociale verschillen waren en dat het met toenemende marktwerking niet anders zal zijn.' Maar: 'Hij vergeet dat we als samenleving vooruit moeten proberen te komen.'

'Ik wijs de markt niet zonder meer af, maar vind wel dat we de kwalijke kanten, met name ongelijkheid tussen mensen, moeten vermijden. Vooruitgang moet er voor iedereen zijn, niet alleen voor de rijken.'

Wat vindt Muntz? De lezersreacties, zo laat hij weten, zijn een mooie reden om zich nader kunnen te verklaren. Hieronder zijn reactie.

- Denker Thomas Muntz: laat Unilever eens verlies draaien


'Inderdaad, we hoeven ons niet neer te leggen bij sociale ongelijkheid. En JHP Minekus heeft gelijk: we hechten zo veel belang aan een gezonde economie dat bepaalde zaken onbespreekbaar zijn geworden. Bedrijven als Unilever verkopen producten met ongezonde transvetten en veel te veel zout en suiker, enkel omdat er vraag naar is.

Het kabinet stelde vorig jaar dat het Persoonsgebonden Budget uitgekleed moest worden omdat het 'niet rendabel' was. Natúúrlijk is het niet rendabel. Het hele idee van zorg is dat je mensen helpt omdat ze er beroerd aan toe zijn, en dat het niet direct iets hoeft op te leveren.

Den Haag en Brussel proberen het meest ongezonde voedsel te verbieden, maar zijn ontzettend voorzichtig. Unilever mag niet in de problemen komen, want dat bedrijf is belangrijk voor onze economie. Wat mij betreft moeten we meer durven doorpakken. Laat Unilever maar even verlies draaien. Sommige maatregelen kosten ons nu eenmaal geld. Als we er uiteindelijk allemaal beter van worden, is dat het waard.

Toch denk ik niet dat economisch denken altijd leidt tot hebzucht of moreel verval, zoals Sandel en sommige lezers beweren. Medewerkers van Unilever zijn geen slechte mensen; ze doen hoogstens dingen die onprettige effecten hebben. En wat als je, zoals ik, vindt dat we niet telkens aan de economie moeten denken. Ben je dan een beter mens? Natuurlijk niet.'

Filosoof Thomas Muntz studeerde af op populisme en politieke filosofie. Nu volgt hij een opleiding politicologie in Amsterdam.

En, wat vindt u?
Uw visie is opnieuw van harte welkom. Reageer op een van de denkers uit het panel en plaats onder het artikel uw scherpste argumenten of vragen. De meest relevante bijdragen plaatsen we, in de loop van de komende dagen, hierboven. Onze panelleden lezen mee. Zij gaan zo nu en dan in op interessante reacties.

(Onthoud: er wordt hier gedacht met het hoofd, niet met de onderbuik. Niet-inhoudelijke bijdragen worden verwijderd, net als bijdragen die niet op het thema inhaken. Houd er rekening mee dat uw reactie eerst moet worden goedgekeurd en kan worden ingekort of aangepast.)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden