De echo van Kadafi klinkt door in de nieuwe wetten van Libië

Amnestie voor misdaden die tijdens jongste revolutie zijn begaan

'Pro-Kadafi' wil hij zich niet direct noemen, maar toch koestert Abdelkader nog altijd warme gevoelens voor het vorig jaar verdreven regime. Dat blijkt als hij in de ruime salon van zijn huis zijn laptop openvouwt. Op zijn bureaublad prijkt een foto van het staatsbezoek dat Kadafi in 2006 in Italië aflegde en waar hij bij Berlusconi excuses voor de kolonisatie afdwong.

"Hij had veel gebreken", zegt Abdelkader, ambtenaar bij het Libische equivalent van de sociale dienst, "maar Kadafi was een goede Libiër". Even later toont hij drie groene vlaggen, het symbool van het oude regime. In de beslotenheid van zijn huis durft hij ze wel te laten zien, maar hij kan zich er onder geen beding mee op straat vertonen. En dat is niet alleen omdat hij vreest voor knokkels van zijn buurtgenoten.

Onlangs vaardigde de Libische Overgangsraad een wet uit die de 'verheerlijking van Kadafi, diens regime en diens zonen' strafbaar stelt. Die verbiedt ook het verspreiden van 'nieuws, propaganda of geruchten die de revolutie van 17 februari in een kwaad daglicht stellen'.

Sinds de verdrijving van Kadafi regeert de Overgangsraad per decreet. De betreffende wet, die ook de belediging van de islam, van de nieuwe vlag en het Libische volkslied strafbaar stelt, is zowel door internationale als Libische mensenrechtenorganisaties scherp bekritiseerd.

Human Rights Watch spreekt van 'knip- en plakwerk van wetten uit de Kadafi-tijd'. De organisatie wijst op artikel 195 van het huidige wetboek van strafrecht, dat is geschreven tijdens het regime van Kadafi. Dat stelt het strafbaar om de revolutie die Kadafi in 1969 aan de macht bracht te beledigen. Gevreesd wordt ook dat de wet de ontwikkeling van een vrije pers in Libië in de weg staat en als alibi gebruikt kan worden om af te rekenen met politieke tegenstanders.

"Degenen die onder het 42-jarige regime van Kadafi hebben geleefd, komen deze passages al te bekend voor, helaas", zegt Elham Saoedi van Advocaten voor Rechtvaardigheid in Libië (LFJL), een organisatie van Libische mensenrechtenadvocaten. "We hebben afgelopen jaar in Libië een hoge prijs betaald om af te rekenen met het fenomeen van politieke gevangenen. En zoals het er nu naar uitziet, slechts zodat de Overgangsraad een systeem kan voortzetten dat ongewenste geluiden de kop indrukt", aldus Saoedi.

De zogenaamde 'wet nr. 37' is niet het enige controversiële decreet van de Overgangsraad. Zo biedt 'wet nr. 38' amnestie voor alle 'daden, noodzakelijk om de revolutie van 17 februari tot een succes te maken en te beschermen'. De vrees is dat deze al even ruime wet een vrijbrief is voor ex-rebellen die misdaden hebben begaan, zoals martelingen.

In Libië zitten nog altijd veel gedetineerden vast in provisorische gevangenissen. Eerder dit jaar schortte hulporganisatie Artsen zonder Grenzen haar activiteiten op in de havenstad Misrata, nadat artsen bij herhaling was gevraagd gemartelde gevangenen op te lappen, zodat zij opnieuw konden worden verhoord.

Abdoerrahim Al-Kib, de Libische interim-premier, stelde onlangs in Londen dat zijn regering de mensenrechten hoog in het vaandel heeft staan en dat er op dat vlak veel vooruitgang is geboekt. "Het merendeel van de gevangenissen staat inmiddels onder staatsgezag", aldus Al-Kib.

Hij sprak de verwachting uit dat de omstreden wetten na de verkiezingen ongedaan gemaakt worden. De verkiezingen, waarbij de Libiërs een Nationale Raad kiezen die een nieuwe grondwet zal schrijven, stonden voor 17 juni gepland, maar gisteren maakte de kiescommissie bekend dat dat 7 juli wordt. Organisaties als de LFJL zetten vraagtekens bij de woorden van Al-Kib omdat zij zich afvragen wat deze na de verkiezingen nog waard zijn.

Vorige week kregen de advocaten van de LFJL het voor elkaar dat het Libische hooggerechtshof 'wet nr. 37' tegen het licht gaat houden. Volgens advocaat Saoedi biedt dit de Libische rechterlijke macht een 'historische kans' haar onafhankelijkheid ten opzichte van de wetgevende macht te doen laten gelden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden