De Easy Riders achter Bo en Peep

Negenendertig leden van de Californische Internet-sekte 'Heaven's Gate' pleegden twee weken geleden zelfmoord. Het einde van de sekte is even bizar als haar oorsprong. Meer dan twintig jaar geleden, in de herfst van 1975, leken er van de ene op de andere dag zo'n dertig mensen uit de Amerikaanse staat Oregon van de aardbodem te zijn verdwenen.

RICHARD SINGELENBERG

Enkele dagen eerder hadden ze een lezing over vliegende schotels bijgewoond. Daar hadden een man en vrouw van middelbare leeftijd, die zich presenteerden als 'Bo en Peep', het gehoor eeuwig leven in het vooruitzicht gesteld. Bo, ooit opgeleid tot dominee, had het uiteindelijk tot muziekleraar gebracht en heette officieel Marshall Apple-white. Zijn partner was Bonnie Lu Nettles, verpleegster in een psychiatrisch ziekenhuis en actief in een milieu dat we nu als New Age zouden aanduiden.

Ze beweerden de twee getuigen te zijn uit Openbaring 11, met als opdracht de wereld te waarschuwen voor naderend onheil. Na het volbrengen van deze taak zouden ze als martelaren worden vermoord, om, conform de apocalyptische tekst, drieëneenhalve dag later uit de dood te herrijzen 'en op te klimmen naar de hemel in een wolk'. Volgens Bo en Peep was de 'wolk' een ruimtevaartuig dat hen naar het androgyne 'Volgende Evolutionaire Koninkrijk' zou transporteren. Indien de toehoorders beide profeten in hun ruimtereis wilden vergezellen, dan dienden ze hun wereldse beslommeringen achter zich te laten; sceptische echtelieden, vergankelijke bezittingen of gefixeerde carrièreplanningen waren alleen maar hinderpalen voor de noodzakelijke biochemische transformatie die aan de opstraling naar de UFO zou voorafgaan.

De verdwijning van de bezoekers was echter van minder kosmische aard dan de uiteenzetting van het tweetal deed vermoeden. Het bleek dat de nieuwelingen uit Oregon zich naar een moeilijk toegankelijk kampeerterrein in Colorado hadden begeven, een reis van ongeveer 1200 kilometer. Het was de eerste test om de loyaliteit aan Bo en Peep te demonstreren. Het voorval leidde echter tot een nationale media-hype. In de daaropvolgende twee maanden vergastten de Amerikaanse kranten hun lezers vrijwel dagelijks op sensationele verhalen over wereldvreemde zoekers die hadden gebroken met familie en vrienden, afstand hadden gedaan van al hun materiële bezittingen en hun baan hadden opgegeven. Maar hoe het precies zat, wist niemand want de sekteleden, voorzover ze al te vinden waren, hulden zich in diep stilzwijgen.

Wat de kranten niet was gelukt, lukte de socioloog Robert Balch van de Universiteit van Montana wel. Onder het voorwendsel dat hij oprecht was geïnteresseerd in de geloofsvoorstellingen van het curieuze echtpaar, is hij tezamen met een student een paar maanden met een aantal van Bo en Peep's groepen opgetrokken. Dat stelde hem in staat uit de eerste hand een schat aan informatie te verzamelen en daar uitgebreid over te publiceren (Zijn meest recente artikel over dit illustere tweetal verscheen twee jaar geleden in het boek The Gods have landed, een verzamelbundel over UFO-sekten). Wat Balch het meest intrigeerde was het gemak waarmee Bo en Peep hun aanhangers aan zich wisten te binden. Het was opmerkelijk dat de ruim dertig bezoekers zich na afloop van de voordracht zonder slag of stoot overgaven aan het charismatische duo en alle schepen achter zich verbrandden. In tegenstelling tot de gangbare opvatting onder godsdienstsociologen dat intensieve onderlinge interactie en het aangaan van emotionele banden essentiële voorwaarden waren voor sekte-toetreding, was daarvan onder het gehoor van Bo en Peep geen sprake. De meesten hadden weinig te verliezen, zo bleek. Teleurgesteld door het uitblijven van de nieuwe maatschappij die de tegencultuur van de jaren zestig in het vooruitzicht had gesteld, waren ze voortdurend op reis, op zoek naar nieuwe spirituele uitdagingen. Het type Easy Rider, dat toch al weinig affiniteit had met de conventies van de Amerikaanse samenleving, zich nauwelijks bekommerde om sociale verplichtingen en zich tevreden stelde met een leven op het bestaansminimum. Zoals een van Balch's informanten het toen verwoordde; 'Ik heb mijn platenverzameling achtergelaten, mijn gereedschap en mijn vrouw. Maar het is niet mijn eerste platenverzameling en niet mijn eerste gereedschap die ik achter heb gelaten. En ik heb al acht vrouwen gehad.' Of een ander, die, alvorens hij zich bij de groep aansloot, zijn huis voor vijf dollar had verkocht omdat hij er toch geen enkele binding mee had.

Maar meer dan deze sociale kenmerken, deelden Bo en Peep's aanhangers een gemeenschappelijke metafysica. Reïncarnatie, geesten, psychische krachten, verdwenen continenten, vliegende schotels en ten hemel gevaren meesters: voor deze spirituele zoekers behoefden deze begrippen geen nadere uitleg want ze vormden een onlosmakelijk deel van het dagelijkse subculturele jargon. Hun ontmoeting met Bo en Peep betekende hooguit kennismaking met de zoveelste ontwerper van metafysische gedachtenconstructies. Zolang het tweetal een zinvolle bijdrage leverde aan hun speurtocht naar de ultieme waarheid, bleven ze trouwe aanhangers. Maar zodra er twijfel rees over de waarachtigheid van de bovennatuurlijke pretenties, waren ze verdwenen.

In het begin was deze UFO-sekte een onsamenhangende verzameling van kleine autonome groepjes die van de ene naar de andere camping zwierven. Het contact met het publiek beperkte zich louter tot het verkondigen van de boodschap van Bo en Peep. De gelovigen hielden zich in leven door het vragen van 'donaties' in de vorm van voedsel en geld.

Wat er tussen 1976 en 1997 is gebeurd, is vooralsnog duister. Balch heeft nog enige tijd na zijn onderzoek contact met de groep onderhouden, maar de beweging hield zich dermate verstopt voor de buitenwereld dat hij de leden uit het oog is verloren. Wel verneemt hij dat Peep in 1985 aan kanker is overleden, of, zoals de volgelingen zeggen, ze heeft haar 'container' verlaten omdat haar werk op dit aardse niveau was voltooid. Dan adverteren ze in 1993 onder de naam Total Overcomers Anonymous met een paginagrote advertentie in het dagblad 'USA-Today'. De apocalyptische toonzetting is aanzienlijk dramatischer dan in de jaren '70: 'De huidige aardse beschaving staat op het punt om gerecycled te worden. De bewoners weigeren om zich te ontwikkelen. In de tuin heeft het onkruid de overhand genomen waardoor die onherstelbaar is aangetast'. Tijdens een zeldzame bijeenkomst in 1994 bleek men ervan overtuigd dat de opstraling over ongeveer twee jaar zal plaatsvinden. Net als in 1975, maar nu via de Internet-pagina's van 'Heavens Gate', wordt voortdurend het verbreken van relaties en bezittingen met de wereld benadrukt. Expliciet wordt gerefereerd naar Lucas 14, waarin de gelovige wordt gemaand zich uitdrukkelijk van zijn aardse geliefden te distantiëren.

Bo heeft niet alleen de nieuwe naam 'Do' aangenomen, ook zijn bovennatuurlijke identiteit is gewijzigd. Hij noemt zich niet langer een van de getuigen uit Openbaringen. Hij heeft het sterke vermoeden dat zijn geest tweeduizend jaar geleden ook op aarde was, toen in de gedaante van Jezus. Kortom, het is hoog tijd deze verwerpelijke planeet te verlaten. Hoe, dat is nog niet duidelijk. 'Misschien gaan we in ons fysieke lichaam aan boord van het ruimtevaartuig, maar wellicht moeten ons lichaam hier achterlaten. Per slot van rekening heeft het Koninkrijk geen enkele behoefte aan vleselijke lijven. Maar we hebben niets te vrezen'. Verwijzend naar Waco acht Do het niet onmogelijk dat zijn volgelingen en hijzelf als martelaren worden gedood, waarmee het transportprobleem voor een belangrijk gedeelte is opgelost.

Maar de villa nabij San Diego is niet belegerd. Hoe dan ook, door het afleggen van hun 'container', hebben Do en zijn volgelingen deze finale stap tot vermeende onsterfelijkheid genomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden