De Dwingeloose heide is weldadig stil

De Knapzakroute Lhee-Lheebroek kent vier routemogelijkheden: Lhee-Lheebroek-Lhee (18,5 km), Lheebroek-Lhee-Lheebroek (18,5 km), Lhee-Lhee (10,5 km) en Lheebroek-Lheebroek (8 km). Beginpunt in Lhee is hotel-restaurant De Börken, Lhee no. 76; in Lheebroek start de route bij camping De Meisterhof, Lheebroek no. 33. Knapzakroutes, voor 3,61 euro (fl.7,95) verkrijgbaar bij alle Drentse VVV's, zijn niet geschikt voor rolstoelgebruikers. Zorg voor stevige, waterdichte schoenen en enige proviand.

De Dwingeloose heide is weldadig stil Op de eerste winterse zaterdag van het nieuwe jaar brengt de Knapzakroute Lhee-Lheebroek ons naar de roerloosheid van van het witte Drentse landschap. Slechts één echtpaar en een groep ruiters kruisen ons pad in deze zeldzame, weldadige stilte die, zo blijkt, mede te danken is aan de aanwezigheid van de radiosterrenwacht aan de rand van de Dwingeloose heide.

De radiotelescoop, bedoeld voor astronomisch onderzoek, is in 1956 op juist deze plek opgericht vanwege de afgelegen ligging, die de kans op storing van de waarnemingen tot een minimum beperkt. Dat het hier nadien ook stil is gebléven is op zijn beurt weer te danken aan de aanwezigheid van de telescoop. Tot in de wijde omtrek is namelijk gemotoriseerd verkeer verboden en zelfs aan het begin van de bospaden die richting telescoop leiden staan grote borden met het verzoek om 'stilte'.

We beginnen met een 'rondje Lhee', vanaf hotel-restaurant De Börken, Lhee 76 (het dorpje is zo klein dat de straten geen namen hebben). Eerst langs het Helveen, waarvan de naam waarschijnlijk is afgeleid van Elsveen -veen met elzenbomen. Restanten van het vroegere elzenbroekbos zijn langs de hooilanden nog te zien. Als nederzetting is Lhee (van 'leede', waterloop) waarschijnlijk al tussen 400 en 600 na Chr. ontstaan. Nu nog slechts een vlekje op de landkaart, was het indertijd een stuk groter dan het nabijgelegen Dwingeloo. Dat valt af te leiden uit de belastingheffing op het gebruik van woeste grond, de zogenaamde schultmudden, die de bisschop van Utrecht in 944 invoerde. De hoogte van het bedrag gaf de grootte van het dorp aan. Lhee moest elf schultmudden opbrengen tegen Dwingeloo slechts vijf. In de achttiende eeuw besloot de buurschap van Lhee op de dorpsbrink een school te bouwen. Het schooltje, dat slechts uit één lokaal bestond, heeft dienst gedaan tot 1885. In 1953 is het in bouwvallige staat geschonken aan het openluchtmuseum in Arnhem, waar het tot op heden te pronk staat als het oudste dorpsschooltje van Drenthe.

We laten het dorp met zijn fraaie, door weilanden omzoomde boerderijen achter ons en steken het stiltegebied in. Door de sneeuw is soms niet goed te zien waar de paden lopen. We vergissen ons een enkele keer, maar komen uiteindelijk toch uit bij de radiosterrenwacht aan 'de grote, stille heide'. Een fantastisch uitzicht ontvouwt zich voor onze ogen. In de verte rechts (buiten het bereik van het kaartje) ontwaren we een lichte glooiing, ietwat overdreven Benderse Berg genaamd. Eeuwen geleden vestigden keuterboeren zich daar, midden op de hei, in eenvoudige plaggenhutten. Later, toen de ongerieflijke hutten waren vervangen door een echt huisje, heeft de schrijver Anne de Vries nog een tijdje op de Benderse Berg gewoond. In deze omgeving speelt zijn boek De man in de Jachthut.

De Dwingeloose hei is het grootste vochtige heidegebied van Drenthe. We wandelen een eindje in zuidelijke richting langs de heidevlakte, en zien inderdaad her en der bevroren plasjes glanzen in de winterzon. Ook het Smitsveen is veranderd in een rimpelloze winterspiegel.

Alles is hard en helder: het water, de grond, de silhouetten van het landschap gestold in scherpe lijnen. weer is het winter, dichtte een vriendin eens over deze typische januari-sfeer,

de nachten vriezen de dagen zo helder als glas

en alles wat verborgen was

zichtbaar

een boom

is meer dan ooit een boom

bladeren verleden

tijd kleuren overleden

contouren van takken

Ook de dood hoort thuis in dit landschap en jaargetijde. Langs het pad bij het Smitsveen liggen grafheuvels, 3000 jaar oud, uit de Midden-Bronstijd. Vlak voor het Modderveen treffen we de dood opnieuw. Een enorme zwerfkei is hier opgericht, ter nagedachtenis aan Christiaan Kuipers. In de oorlog waren de bossen rond Dwingeloo een toevluchtsoord voor onderduikers. Zij bouwden hutten in de grond en 'snachts haalden ze voedsel in de omliggende dorpen, geprotegeerd door de boswachterij die hun schuilplaatsen kende. Chris Kuipers, een boswachter met een lange staat van dienst, werd aan het einde van de oorlog verraden, door de Duitsers opgepakt en geëxecuteerd in Westerbork. Vlak voor Lhee maken we nog een romantisch ommetje langs de oosteres. Zo is maïs op zijn mooist: stoppels glanzen goudgeel in de late-middagzon op de besneeuwde akker. Maar:

winter duldt geen droom

ineens is het avond

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden