De Duurzame Doorbraak

null Beeld anp
Beeld anp

Na het Biologisch Reveil aan het begin van de twintigste eeuw en de Groene Golf vanaf de jaren zestig maken we nu een Duurzame Doorbraak mee, volgens Maaike Bezemer, chef van de redactie Duurzaamheid & Natuur van Trouw. Ze zei dat in de Groeneveld-lezing, die ze deze week uitsprak. Lees hier een ingekorte versie.

Vier jaar geleden vormde Trouw een redactie Duurzaamheid & Natuur. Sindsdien schrijven vijf vaste journalisten en een schare freelancers dagelijks over groene zaken. Zo'n zichtbare groene focus én extra pagina's in De Verdieping onderschrijven dat de krant duurzame ontwikkeling een belangrijk onderwerp vindt. En we vatten dat zo breed mogelijk op. Het gaat over energie en voeding, planten en dieren, maar ook over de manier waarop mensen samenleven en over de vraag of er in de toekomst nog genoeg grondstoffen voorhanden zijn. Over schone lucht en drinkwater.

Er gebeurt iets als je onderwerpen verheft tot speerpunt. Al die groene pagina's bieden meer dan een verzameling verhalen. De redacteuren bouwen contacten op. Ze signaleren nieuwe ontwikkelingen. Zo is onze jaarlijkse Duurzame 100 meer dan een ranglijst van invloedrijke figuren. De lijst verschaft ook inzicht in de veranderingen op groen gebied.

Zo ziet de groenredactie dat steeds meer mensen bewuste keuzes maken. Er is een enorme opleving in de aandacht voor natuur en milieu. Meer consumenten denken na over de herkomst van hun voedsel, ze bestellen hun rundvlees bijvoorbeeld rechtstreeks bij de boer. Buurtgenoten beginnen een energiecoöperatie, of vergroenen het schoolplein. Inmiddels zijn zoveel burgers én bedrijven met duurzaamheid bezig, dat we wel van een doorbraak durven spreken. Een duurzame doorbraak!

Biologische reveil
Terugkijkend in de geschiedenis, zijn er meer momenten waarop mensen zich bewust worden van het belang van natuur en milieu. Zo was er eind negentiende, begin twintigste eeuw in Nederland groeiende aandacht voor vlinders, bloemen en insecten. Mede dankzij de schoolmeesters Eli Heimans en Jac P. Thijsse die educatieve boekjes uitbrachten. Deskundigen hebben die opleving achteraf benoemd als het biologisch reveil.

In de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw was er de opkomst van de milieubeweging, in een boekje van de latere milieuminister Jacqueline Cramer wordt die tijd beschreven als de groene golf.

De groenredactie vermoedt dat we nu weer zo'n historische golfbeweging meemaken. Als we over een jaar of dertig terugkijken, heet deze periode misschien wel de duurzame doorbraak.

Bij de toekenning van de Groeneveld-prijs aan de redactie duurzaamheid & natuur, noemde de stichting begin dit jaar expliciet de prikkelende functie van de groene pagina's. Een mooier compliment kan de groenredactie zich niet wensen.

Gezagsgetrouw
Het stichtingsbestuur refereert ook aan de benaming die de bezetter gaf aan de eerste stencils die werden rondgebracht in de Tweede Wereldoorlog. Trouw was in de ogen van de Duitse machthebbers een 'ophitsend geschrift'.

Dat gold niet voor de naoorlogse periode. Deccenialang was de krant zeer gezagsgetrouw. Pas 25 jaar na de oprichting kwamen er progressievere standpunten. Zo sprak Trouw zich als een van de eerste kranten uit tegen de Amerikaanse inmenging in Vietnam. Maar ook daarmee was Trouw nog geen kritische kwaliteitskrant, zoals we onszelf nu graag noemen. Trouw zag er lange tijd ook uit als een onoverzichtelijke brij van korte nieuwsberichten, zonder rubricering of logische indeling.

Hadden Thijsse en Heimans begin twintigste eeuw al rubrieken in het Algemeen handelsblad en De Telegraaf, Trouw kwam pas in de jaren zestig met wekelijkse natuurwaarnemingen. Ze werden geschreven door Henk van Halm, IVN-medewerker en pionier in het wild tuinieren. Hij beschreef alle planten en beestjes die hij tegenkwam. In zijn tuin of op excursie.

Na de oorlog leken de lessen van Thijsse en Heimans vergeten. Eerst moest een groeiend volk gehuisvest en gevoed. Ruilverkaveling gaf de landbouw ruimte, steden dijden uit, het wegennet werd uitgebreid. Van Halm kwam bij de krant in een tijd dat er weer belangstelling ontstond voor de natuur. Mensen kregen meer vrije tijd en gingen naar buiten, waarbij het hen duidelijk werd dat de economische groei ten koste was gegaan van de natuur. Er was ook groeiende bezorgdheid over de kwaliteit van de leefomgeving, het milieu. Europese wetenschappers verenigden zich in 1968 in de Club van Rome. Vier jaar later verscheen hun indringende rapport 'Grenzen aan de groei', dat met grote woorden waarschuwde voor de gevolgen van bevolkingsgroei, voedselproductie en industrialisatie.

Genoeg schandalen
Trouw kreeg tijdens deze groene golf zijn eerste milieuredacteur. Hans Schmit. Hij was van het type betrokken journalist. Om niet te zeggen het activistische soort. Er was ook best reden voor activisme. De politiek had weinig oog voor de gezondheidseffecten van fijnstof of stikstofoxiden. Bestrijdingsmiddelen, waar flink mee werd gestrooid, bleken een verwoestend effect te hebben op broedvogels.

In de jaren tachtig kreeg de krant meer milieuredacteuren, die wat zakelijker naar het nieuws keken. Er waren nog genoeg schandalen om over te schrijven, zoals de zwaar vervuilde grond in de Volgermeerpolder. Maar het was niet alleen kommer en kwel. Misschien wel dankzij de golf van milieubewustzijn onder de burgers werd er ook politiek voortvarend opgetreden, bijvoorbeeld tegen fosfaten in wasmiddelen en het gat in de ozonlaag.

In 1987 kwam de VN-commissie Brundtland met haar rapport 'Our common future'. Zij riep voor het eerst op tot 'duurzame ontwikkeling' om onze gemeenschappelijke toekomst veilig te stellen. Ze legde een verband tussen de armoede in het ene deel van de wereld, en de niet-duurzame productie en consumptie in het andere deel. Het Westen.

null Beeld ap
Beeld ap

Die bredere blik heeft de milieubeweging niet per se geholpen. Het is al lastig politiek en burgers te overtuigen van milieuproblemen in eigen land, maar nog meer als die zich ergens anders voordoen. En het wordt nog moeilijker als die problemen in de toekomst spelen, zoals bij klimaatverandering. Het klimaatpanel van de Verenigde Naties verkondigt al 25 jaar dezelfde boodschap. En het is steeds duidelijker dat de mens de belangrijkste veroorzaker is van de klimaatverandering sinds 1950. Toch lukt het niet de uitstoot van koolstofdioxide terug te dringen.

Optimistische blik
Verdroging en vermesting van natuur is nog niet opgelost. De veehouderij intensiveert. En voor onze voedselvoorziening worden regenwouden gekapt.

Hoe kun je dit constateren en toch spreken van een duurzame doorbraak?

Trouw heeft een optimistische blik. Het barst werkelijk van de inventieve burgers en bedrijven die zich inzetten voor duurzame energieopwekking, diervriendelijk en biologisch voedsel en natuurbeheer. Daar schrijven we dagelijks over.

Het is de taak van de groenredactie om de mooie kanten van de natuur te laten zien. Dat doet de opvolger van Henk van Halm, Koos Dijksterhuis, nog dagelijks. Toch is die andere, journalistieke rol nog belangrijker: misstanden en milieuschandalen bloot leggen. Maar we zijn geen activistische journalisten. De redactie duurzaamheid & natuur interviewt graag inspirerende mensen, maar we zijn geen wereldverbeteraars. Journalisten moeten schrijven waar het schuurt en groene praatjes doorprikken. Dus kijken we kritisch naar producten en evenementen die als 'duurzaam' of 'verantwoord' worden gepresenteerd.

Trouw benoemen als groene krant, suggereert dat we een missie hebben. Dat we de Duurzame Doorbraak een handje helpen. De groenredactie zoekt echter bewust naar opvallende, dwarse meningen en entameert debatten. Over schaliegas, statiegeld en windmolens in het landschap. Een krant is er niet om één geluid te verkondigen, maar om zoveel mogelijk argumenten op tafel te krijgen. Waarna de lezer zelf zijn conclusies kan trekken.

Zoals de Stichting Groeneveld in de motivering voor de prijs zegt: goed dat er schrijvers, kunstenaars en dus ook kranten zijn die discussies oppakken en verder brengen. Die complimenten vatten we graag op als een aansporing om vooral dwars te blijven. En niet té groen te worden.

Dit is een bekorte versie van de Groeneveldlezing. De aan de lezing verbonden prijs is donderdag uitgereikt aan de redactie duurzaamheid & natuur van Trouw, vanwege 'haar inzet voor het debat over de groene ruimte en het afwijkende, kritische geluid dat ze daarbij laat horen', aldus het stichtingsbestuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden