'De Duitsers zouden de Grieken uit de crisis moeten helpen'

Op de voorpagina van een conservatieve Griekse krant staat Angela Merkel met Nazi-symbolen. Beeld
Op de voorpagina van een conservatieve Griekse krant staat Angela Merkel met Nazi-symbolen.

De conservatieve Griekse media winden er geen doekjes om. Zonder enige gêne wordt de Duitse bondskanselier Merkel afgebeeld in nazi-uniform. Er circuleren cartoons waarop de Griekse minister van financiën te zien is die met een roede op zijn bovenlichaam slaat. Daarnaast staan mannen in Gestapo-uniform die in het Duits roepen: 'Sehr gut!'

Tegelijkertijd wordt de Duitse ambassade in Griekenland met eieren bekogeld, en wordt Merkel door de rechtse partij LAOS weggezet als een dictator die vanuit een ivoren toren in Berlijn Europa bestuurt. Samen met haar satellietstaten Nederland en Finland.

Vooral onder oudere Grieken leeft het anti-Duitse sentiment. Waar halen de Duitsers het lef vandaan om de Grieken eisen op te leggen in het kader van het Europese noodpakket, terwijl ze zelf nooit hebben geboet voor de ravage die ze hebben aangericht tijdens de Tweede Wereldoorlog. De nazi's hebben hele dorpen uitgemoord, en grondstoffen gestolen. Na de oorlog is hier nooit voor betaald, beweren de Grieken. Is het waar? Zijn de Duitsers de Grieken nog geld schuldig?

Duitser van geboorte Hagen Fleischer is professor hedendaagse geschiedenis aan de universiteit van Athene en weet alles over de Duitse bezetting in Griekenland. In de jaren zestig demonstreerde hij tegen het militaire bewind van de junta. Tijdens die protesten ontmoette hij zijn Griekse vrouw. Hij was begin jaren tachtig de eerste die ging onderwijzen over de Tweede Wereldoorlog, eerst aan de universiteit op Kreta, later in Athene. "Ja, het is wel ironisch dat uitgerekend een Duitser de Grieken kennis is gaan bijbrengen over de Tweede Wereldoorlog", zegt Fleischer lachend over zichzelf, door de telefoon vanuit Athene.

"De Grieken hebben het meeste geleden"
Fleischer is in Griekenland inmiddels een autoriteit op dit gebied en treedt regelmatig op in televisieshows. "Tot aan de jaren tachtig is hier nooit over de oorlog gepraat. Terwijl de Grieken van alle niet-slavische landen het meest hebben geleden. Er zijn hier ontzettend veel mensen vermoord, veel meer dan in Nederland", zegt Fleischer. "In de ogen van Hitler stonden de Grieken niet hoog in de nazi-hiërarchie. Hij zag het Nederlandse volk als een soort verre neef, een afstammeling van het Arische ras. Mensen uit de Balkan behoorden in de ogen van Hitler niet tot die groep. In Griekenland zijn minstens honderd dorpen uitgemoord, inclusief vrouwen en kinderen. Dan hebben we het nog niet over alle grondstoffen die de Duitsers gebruikten zonder daar iets voor te betalen. Zo ging 50 procent van de totale tabakopbrengst regelrecht naar Duitsland", zegt Fleischer.

Volgens de professor is de Tweede Wereldoorlog in Griekenland jarenlang verzwegen. "Vlak na de oorlog brak er een burgeroorlog uit tussen communistische guerrillastrijders en de niet-communistische regering. In deze over het algemeen rechtse en conservatieve regering nam de ene na de andere collaborateur plaats. Het onderwerp Tweede Wereldoorlog werd taboe verklaard. Wie wel over het leed praatte, werd weggezet als communist. Dat is een andere voorstelling van zaken dan je vandaag de dag leest in buitenlandse media. Duitsers hebben zoiets van: komen de Grieken nu nóg met de oorlog op de proppen."

Maandenlang heeft Fleischer doorgebracht in Britse, Nederlandse, Griekse en Duitse archieven. Hij kwam tot de conclusie dat de Grieken na de oorlog slechte onderhandelaars waren. In verhouding is er aan Nederland en Groot-Brittannië meer geld betaald door de Duitsers. "Zo kreeg Nederland na de oorlog 125 miljoen Duitse Reichsmark als blijk van medeleven voor het leed dat de Nederlandse bevolking was aangedaan. Eén keer heeft Griekenland ook een bedrag ontvangen, maar dat was enkel vanwege de Griekse Joden die waren omgekomen. Niet om het leed te verzachten van de nabestaanden van de families die waren omgekomen in de geplunderde dorpen. Als de Griekse politici beter onderhandeld hadden, hadden ze veel meer geld gekregen."

In 1953, in Londen, werd voor het eerst gepraat over herstelbetalingen. De Verenigde Staten, Groot-Brittannië en in mindere mate Nederland, drukten hun stempel op die onderhandelingen. "De teneur in Londen was: nooit meer oorlog. Daarom leek het de Amerikanen en de Britten het beste dat de Duitse economie zo snel mogelijk weer op gang zou komen. Dus werden de herstelbetalingen behoorlijk naar beneden bijgesteld. Bovendien betaalde alleen West-Duitsland, Oost-Duitsland weigerde bij te dragen omdat het bij de Sovjet-Unie in het krijt stond."

In Londen werd afgesproken dat als de Duitse economie weer gezond zou zijn, de herstelbetalingen opnieuw ter sprake zouden komen. In 1990 deed die mogelijkheid zich voor tijdens een bijeenkomst in Moskou. "Maar het verdrag dat daar getekend werd - 2 plus 4 genaamd - richt zich enkel op de eenwording van Duitsland en rept met geen woord over de openstaande oorlogsschuld. In de publieke opinie van de internationale gemeenschap is de schuld inmiddels verjaard."

Zeven miljard euro
Maar dat de Grieken daar nu op terugkomen is volgens Fleischer niet zo gek. Want in totaal zijn de Duitsers de Grieken nog zeven miljard euro schuldig vanwege de ravage die is aangericht, en de grondstoffen die zijn meegenomen. Overigens verschillen die getallen. Het hangt af van de rente die is berekend over de periode 1945-2012, en van de documenten die zijn geraadpleegd. "Het bedrag dat ik gebruikt heb, komen uit een 200 pagina's tellend memorandum. In sommige passages - persoonlijk geschreven door Hitler - wordt gedetailleerd uiteengezet wat de nazi's hebben meegenomen."

De Grieken zelf schatten de bedragen overigens veel hoger in. Op internet circuleren diverse petities. Het zou gaan om 54 miljard euro die Griekenland in 1942 onder dwang aan Duitsland moest uitlenen en om 108 miljard euro schadevergoeding voor de vernietiging van infrastructuur, en de moord op Griekse burgers.

Het anti-Duitse sentiment dat momenteel opspeelt in Griekenland kan Fleischer goed begrijpen. "Het oorlogsleed van de Grieken is jarenlang genegeerd: door de eigen regering en door de internationale gemeenschap en de Duitsers in het bijzonder."

Lessen van Duitsland: scheld de schuld kwijt

Het grootste probleem van de Griekse staat, is de enorme schuldenlast (ongeveer 160 procent van het bruto binnenlands product). In ruil voor het Europese noodpakket, moet die schuldenlast naar beneden worden bijgesteld. Vooral Duitsland, Finland en Nederland hameren op het terugdringen van de Griekse schulden. Maar, zegt Albrecht Ritschl, die schuldenlast is nog niets vergeleken met die van Duitsland vlak na de Eerste Wereldoorlog. Ritschl is als economisch historicus verbonden aan de London School of Economics. Ritschl: "Tussen 1924 en 1929 betaalde de Weimar Republiek alles op krediet. Zelfs de herstelbetalingen na de Eerste Wereldoorlog, werden gefinancierd met geleend geld, meest afkomstig uit de Verenigde Staten. Tijdens de economische crisis van 1931 zakte deze piramide in elkaar. De schuldenlast van de Duitsers was in 1931 net zo groot als het totale Duitse bruto binnenlandse product (bbp), ongeveer 25 procent van het Amerikaanse. Daarmee is de Duitse crisis van 1931 in verhouding veel groter dan de Amerikaanse hypotheekcrisis van 2007. In 1948, toen Duitsland zijn munt min of meer opnieuw invoerde, werden de schulden kwijtgescholden. Dat is in mijn ogen ook de oplossing voor Griekenland: voer de drachme opnieuw in en scheldt de schulden kwijt."

Schadevergoeding voor slachtoffers Distomo
De Griekse regering lijkt niet van plan om nog bij Duitsland aan te dringen op herstelbetalingen voor de Tweede Wereldoorlog, ondanks de woede van de Griekse bevolking. Wel speelt momenteel een rechtszaak bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Het gaat om schadevergoeding voor nabestaanden van slachtoffers uit Distomo, een stadje ten noordoosten van Athene. Daar kwamen in 1944 218 mensen om het leven nadat het was binnengevallen door de Duitse SS. Het ging om een vergelding voor een Griekse partizanenactie. Een Griekse rechtbank veroordeelde de Duitse regering in 1997 tot betaling van 37,5 miljoen euro aan de nabestaanden, wat Berlijn weigerde. Toen de Griekse regering niet meewerkte aan de inbeslagname van Duitse goederen zochten nabestaanden hun heil bij een rechtbank in Italië. Italië en Duitsland besloten de zaak aan het Internationaal Gerechtshof in Den Haag voor te leggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden