De Duitsers hebben gekozen voor 'alternatieven', maar wat willen ze nou eigenlijk?

Een vrouw met een hoofddoek loopt langs een verkiezingsposter van Alternative für Deutschland.Beeld REUTERS

Kiezers, vooral in het oosten, wilden met een stem op Alternative für Deutschland de gevestigde partijen wakker schudden. Maar een dag na de spectaculaire opmars van AfD is de eerste afsplitsing al een feit.

“Het spijt me”, zei ze. En weg was ze, iedereen in verbijstering achterlatend. Op een persconferentie van de Duitse rechts-populistische AfD, die bij de verkiezingen een stormachtige entree in de Bondsdag maakte, meldde partijvoorzitster Frauke Petry maandag dat ze geen deel wil uitmaken van de fractie.

Petry gaat verder als eenmansfractie omdat ze de partij, geplaagd door interne strijd en racisme, ‘anarchistisch’ vindt. “Een anarchistische partij zoals de AfD de afgelopen weken was, kan op zich wel succesvol oppositie voeren”, lichtte ze toe. “Maar ze kunnen de kiezers geen regeringsverantwoordelijkheid bieden.” Zelf wil ze graag conservatieve Realpolitik bedrijven. Daar acht ze de AfD - Alternative für Deutschland - niet toe in staat.

Tekst loopt door onder de grafiek.

Beeld Trouw

Verdeeldheid

De AfD-top was vooraf niet op de hoogte van Petry’s stunt. De bedoeling was om er ’s ochtends een vrolijke bijeenkomst van te maken. De AfD, die vanuit het niets 12,6 procent van de stemmen haalde, zou hoopvol vooruitblikken. In plaats daarvan liet Petry ‘een bom’ afgaan, zei vicepartijvoorzitter Jörg Meuthen. Volgens hem toont het dat de AfD een ‘gistende bende’ is.

Meuthen en de twee AfD-lijsttrekkers, Alexander Gauland en Alice Weidel, maakten na Petry’s aftocht een radeloze indruk. Pas na enige tijd kon Meuthen uitbrengen dat hij Petry’s gedrag ‘onacceptabel’ vond. ’s Middags riep Weidel Petry op om het voorzitterschap neer te leggen en de partij te verlaten. Een ander partijlid, André Poggenburg, had dat eerder op de dag ook geëist. Maar Petry maakte geen aanstalten. Mogelijk wil ze proberen om leden uit de AfD-fractie naar zich toe te trekken en de partij laten scheuren.

Petry ligt al sinds april met de partij overhoop. Destijds deed ze een aanval op de rechtervleugel rond Alexander Gauland, zonder succes. Ze wilde de radicale stemmen de mond snoeren en een realistische, opbouwende koers varen, maar ze delfde het onderspit.

Binnen de partij heeft Petry diverse medestanders. Het is niet uitgesloten dat die mensen haar zullen volgen. Maar een grote scheuring zit er niet in, denkt vicevoorzitter Meuthen. Zo verdeeld is de partij volgens hem nou ook weer niet.

LPF

Maar los van Petry kan de AfD nog heel wat beren op haar weg verwachten. De partij kwam in één klap in het parlement binnenstormen met 94 grotendeels nieuwe gezichten. Zo’n bliksemachtige opkomst is een recept voor machtsspelletjes en een gebrek aan kwaliteit, zoals in Nederland te zien was bij de Lijst Pim Fortuyn. De LPF kwam in 2002 vanuit het niets met 26 zetels de Tweede Kamer binnen. De partij werd vanwege haar interne intriges en snelle desintegratie vergeleken met een kruiwagen vol wegspringende kikkers.

Petry zette zich maandag omfloerst af tegen de ‘buitenissige standpunten’ die sommige AfD-politici de afgelopen weken innamen. Daarmee doelde ze vermoedelijk op Gaulands uitspraak dat Duitsers trotser mogen zijn op hun militaire prestaties van de afgelopen eeuw, en op diens suggestie om een Duits regeringslid van Turkse afkomst in Anatolië te ‘lozen’. Gauland zelf gelooft niet dat hij Petry met zijn omstreden uitspraken heeft weggejaagd. Hij wil nu snel focussen op de inhoud, zo verklaarde hij gisteren. Dat wil zeggen: stevig oppositie voeren tegen Merkel, zodat Duitsland niet ten onder gaat aan ‘een invasie van vreemde mensen uit vreemde culturen’.

Beeld Trouw

Peilers hebben AfD onderschat 

Volgens de laatste peilingen zou de AfD 11 procent van de stemmen halen. De werkelijke uitslag werd 12,6 procent. De vier grootste Duitse peilbureaus zoeken de oorzaak van de opmars bij de media en de andere partijen. Die besteedden veel aandacht aan de AfD en lieten de agenda grotendeels door deze partij bepalen, aldus Infratest Dimap.

Bureau Forsa wijst ook naar de AfD zelf. De partij bedacht telkens weer knappe provocaties, à la Donald Trump, zodat aandacht in de media gegarandeerd was. De stigmatisering van AfD-sympathisanten als neonazi’s heeft ook invloed gehad: mensen voelden zich daardoor nog meer miskend en gemotiveerder om op de AfD te stemmen. Peilbureaus kunnen de score ook hebben onderschat doordat mensen zich schamen om hun voorkeur voor de AfD te melden.

De christen-democratische unie van CDU/CSU (zwart) is vrijwel overal in Duitsland als grootste uit de bus gekomen. In het Ruhrgebied staat de verliezende sociaal-democratische SPD nog vaak bovenaan, en in Berlijn scoort de links-radicale Die Linke goed. Tot zover is dit het vertrouwde beeld na Duitse parlementsverkiezingen. Nieuw zijn de blauwe stippen in Saksen, in het oosten van het land. De rechts-populistische AfD werd in die deelstaat met 27 procent van de stemmen de grootste partij, net boven de CDU/CSU.

Op de kaart met partijen die tweede werden, is de opmars van de AfD nog duidelijker zichtbaar. De partij, die landelijk de op-twee-na-grootste werd, scoort vooral goed in het oosten en in het conservatieve Beieren. In Oost-Duitsland als geheel haalde de AfD 21,5 procent, terwijl de CDU/CSU daar op 26 eindigde. De verklaring voor de hoge AfD-score ligt bij de relatief slechte economische omstandigheden in het oosten en bij de verhoudingsgewijs grote angst voor vluchtelingen in dit gebied, dat van oudsher weinig immigratie van buiten Europa kent.

Lees ook: 'AfD-stemmers hebben het gevoel dat niets van hen is'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden