De Duitse Wende

Interview | Op de Berlinale beleefde de film 'Zurich' van Sacha Polak zijn wereldpremière. In de hoofdrol: zangeres en performer Wende Snijders. Ze werd eerst beroemd met Franse chansons, vervolgens met Engelstalige songs. Richt ze zich nu op het Duits?

Nee hoor, ik begin nu niet ineens aan een nieuwe carrière. Het was een geweldige ervaring, dat acteren voor de film, maar ik zou nog heel veel moeten leren. Ik heb een dag of twee met Monic Hendrickx gewerkt, poeh, toen besefte ik pas wat acteren is." Zangeres en performer Wende Snijders blijft voorlopig bij haar stiel, zingen, het liefst spoedig ook in Duitsland.

"De Volksbühne hier in Berlijn, wat een prachtig theater, wat zou ik daar graag willen optreden." Snijders is weer in Berlijn, de stad waar ze zo graag komt. Ze zat er vorig jaar drie maanden om haar nieuwe cd op te nemen. En ze is er nu om op de Berlinale haar debuut als filmacteur te presenteren. Ze speelt de hoofdrol in 'Zurich', een film van Sacha Polak.

"Scenarioschrijver Helena van der Meulen schreef me in 2010 dat ze een script aan het schrijven was met in haar achterhoofd mij in de hoofdrol. Ik heb toen meteen nee gezegd, ik was met mijn eigen dingen bezig, en ik ben geen actrice. Maar het bleef in mijn hoofd rondzingen. Een jaar later belde ik haar met de vraag of het idee nog overeind stond."

Snijders (1978) is een talent dat alle kanten op wappert. Na haar kleinkunstopleiding begon ze als vertolker van Franse chansons. Ze was immers in Afrika opgegroeid in een francofoon milieu. Daarna brak ze door als singer-songwriter met voornamelijk Engelstalig repertoire. Inmiddels staat ze op de bühne met 'Die Winterreise', klassiek-Duitse zangcultuur.

Ergens in haar hoofd zit een enorme talenknobbel. Dat blijkt ook uit Zurich. In de film speelt ze met de Duitse taal. Het ene moment spreekt ze onbeholpen Nederduits, het andere moment perfecte Duitse zinnen. "Ich bin gescheiden", zegt ze tegen een Duitse lifter. Om er vervolgens in accentloos Duits aan toe te voegen: "Er ist gestorben." De scène drukt de ambivalentie uit die Nina, de persoon die Wende Snijders speelt, omklemt. Ze treurt om het verlies van de vader van haar kind, en ze treurt om het verraad dat hij heeft gepleegd door er naast haar nog een ander gezin op na te houden. Hoe is ze erin geslaagd, zich in die ingewikkelde rol van Nina in te leven?

"Door heel veel te praten en heel veel te repeteren. Het gaat om een vrouw die implodeert en die eigenlijk heel asociaal is. Terwijl ik zelf heel extravert ben en heel sociaal. Wat me aansprak was het compromisloze van Nina, en haar impulsieve, intuïtieve manier van doen. Maar ik bèn niet Nina. Hoewel de rol heel persoonlijk is, is die niet privé.

"Wat Nina in de film doet, is haar waardeloosheid bevestigen. Dat is een vorm van zelfhaat. Via die omweg probeert ze grip op de werkelijheid te krijgen. Want uiteindelijk gaat het om de vraag wat liefde is. Zelf heb ik geen kinderen, maar ik weet wel wat liefde is. En de liefde van een moeder voor haar kind is de superlatief van liefde."

Rauwe rouw

Zurich is een zwaarmoedige film over rouw, verraad en schuld. Snijders speelt een moeder die in haar vertwijfeling haar kind in de steek laat. "Het is rauwe rouw. Ik heb geprobeerd mededogen te vinden voor Nina, voor haar wil om met haar gevoelens niemand tot last te zijn. Ik moest denken aan mijn vader, die is overleden aan een tumor. Daar werd ook gewoon niet over gepraat.

"Dan denk ik, ja, mijn vader heeft mij ook in de tuin gezet, net zoals Nina haar dochtertje in de tuin zet van dat andere gezin van haar vriend. En ze ontvoert zijn hond. Uit wraak. Nina is heel eenzaam, ze verdraagt geen mensen meer. Die hond levert haar in ieder geval nog een soort kameraadschap."

Hoewel ze als zangeres ook met dramatische lijnen werkt ("elke song is een heel verhaal in vier minuten en in elke show spin je een thema uit") was het filmen iets totaal anders. "Een film wordt niet chronologisch opgenomen. Je vraagt je de hele tijd af, waar zit ik nou in het verhaal? Ik heb een enorme bewondering voor Sacha, hoe kalm ze het overzicht houdt."

De film is deels in Duitsland opgenomen. Haar laatste cd, 'Last Resistance', heeft ze in Berlijn opgenomen. En verder zingt ze klassieke Duitse teksten, op muziek gezet door Boudewijn Tarenskeen. Maakt ze een wending naar het Duits? "Nee hoor. Ik vind Duits gewoon een ongelooflijk mooie taal. En een enorm fascinerende cultuur. Maar het is geen ommezwaai. Ik wilde een combinatie van theater, pop en elektronica. En daarvoor moest ik absoluut in Berlijn zijn. Die jongens in Neukölln, Tilman Hopf en Nackt, begrepen het precies. Mijn probleem was: hoe kun je met dance en techno, die leven van de constante cadans, toch een verhaal vertellen, dus dat de muziek, net als in een opera, met het verhaal meegaat."

Elektronica

"Ik vind het spannend om met elektronica te werken. Met synthesizers en een laptop op het podium. Die jongens van Kraftwerk zijn zo'n beetje de godfathers van die muziek. Ik heb overal gezocht naar mensen om mee te werken, in Londen, in Keulen, mensen die begrepen wat ik wilde: een combinatie van klassieke muziek en theater. Ik vond ze in Berlijn."

Tot een week geleden stond Snijders nog op de bühne met haar vertolking van Winterreise. "De klassiek-moderne componist Boudewijn Tarenskeen had de gedichten van Wilhelm Müller opnieuw op muziek gezet en wilde per se mij als zangeres. Er zitten wel hier en daar verwijzingen in naar de beroemde muziek van Schubert, maar het klinkt totaal anders."

Winterreise was voor Snijders een groots avontuur. "Bij de laatste voorstelling zat Reinbert de Leeuw in de zaal. Hij heeft eerder weleens zoiets gedaan met Barbara Sukowa, die fantastische Duitse actrice en zangeres. De Leeuw was lyrisch over mijn uitvoering. Dat vond ik nogal wat!" Snijders blijft haar eigen weg gaan. Verhalen vertellen, niet op het filmdoek, maar op muziek en op de bühne. En Berlijn heeft haar niet voor het laatst gezien.

De film Zurich is vanaf 19 februari in Nederland te zien.

Op zoek naar Nina's verdriet

De truc met de omkering van de twee delen werkt. De film 'Zurich' begint met deel 2, getiteld 'Hund', die de gevolgen van Nina's trauma laat zien. Dan volgt deel 1, 'Boris', over het trauma zelf. Nina's vriend Boris, een vrachtwagenchauffeur en tevens vader van haar dochter Pien, komt om bij een ongeluk. Rond de begrafenis komt ze erachter dat Boris een dubbelleven heeft geleid. Hij hield er nog een ander gezin op na.

Door de chronologie om te gooien daalt de toeschouwer steeds dieper af in het vertwijfelde gevoelsleven van Nina. In Hund zien we de wanhopige pogingen van Nina om het verlies en het verraad te boven te komen. In Boris krijgen we pas echt zicht op de redenen van Nina's wanhoop. In beide delen doet ze iets waardoor ze ook zelf een enorme schuld op zich laadt. Als het ware om de schuld van Boris te verzachten.

Nina slaat op de vlucht. Ze stort zich in het anonieme leven van truckers, bezorgt zich geliefden, maar vindt niet de weg terug in het leven. Ze kiest voor het gezelschap van een hond.

Regisseur Sacha Polak heeft intensief aan het scenario gewerkt. Onder andere ook vier maanden lang in een seminar van de Berlinale onder leiding van experts. De uiteindelijke schrijfster van het script is Helena van der Meulen, die ook voor het scenario van Polaks speelfilmdebuut 'Hemel' tekende. En dan was ook nog eens Wende Snijders van meet af aan bij de ontwikkeling van het scenario betrokken.

Misschien is er wel iets te intensief aan het scenario gesleuteld. De film heeft daardoor soms het karakter van een zoekplaatje. Omgekeerde chronologie, feiten die langzaam doordruppelen en die dan ook nog niet helemaal verteld worden. Polak en Van der Meulen maken het de kijker niet makkelijk. Soms heeft dat zin, zoals bij de late introductie van Nina's dochter, maar soms stoort het ook, waardoor bijvoorbeeld nevenkarakters erg onaf blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden