De dualistische droom ligt alweer aan duigen

null Beeld

Wordt het geen tijd om de partijvoorzitter terug te trekken uit het wekelijkse bewindspersonenoverleg, verzuchtte CDJA-voorzitter Jeroen van Velzen maandag in deze krant. Die vertegenwoordiger van de partij schuurt daar te veel aan tegen de regerende macht. Bewindslieden en Kamerleden moeten de buit niet in achterkamertjes verdelen, vindt Van Velzen. Laat ze een robbertje vechten in de Tweede Kamer.

Van Velzen staat niet alleen. Afgelopen zomer bekritiseerde oud-PvdA-minister Guusje ter Horst dit ’monistische’ overleg. „Ik dacht dat Den Haag dualistisch hoorde te zijn: de regering regeert, de Kamer controleert’’, schreef ze in de Volkskrant. Nou klonk dat uit haar mond een tikje hypocriet, want zij was wel het type dat met de monistische vuist op tafel anderen haar wil oplegde.

Het bewindspersonenoverleg dateert uit de jaren vijftig. Het kabinet-Drees voelde de behoefte om plannen, voornemens en ideeën van ministers van dezelfde partij te delen en af te stemmen. De heren ministers deden dat in de lunchpauze van de ministerraad.

Later schoven ook de fractievoorzitters aan. Zo kreeg VVD-fractieleider Hans Wiegel van de liberale ministers Toxopeus en Van Riel de uitnodiging om te komen lunchen. De broodjes smaakten heerlijk, herinnerde Wiegel zich later, maar er werd niets afgesproken. Hij vond het prima om anderen te ontmoeten, maar afspraken maken druiste in tegen zijn principes.

De behoefte in coalities om potentiële conflicten in de kiem te smoren en deals te sluiten, nam in de jaren tachtig en negentig een hoge vlucht. Op woensdagmiddag schoven in de werkkamer van de premier de meest betrokken bewindslieden en fractievoorzitters aan voor broodjes, melk en karnemelk. Die lunch groeide uit tot het door menigeen verfoeide Torentjesoverleg, waar besluiten van de ministerraad werden voorgekookt. Het werd hét symbool van het achterkamertjesgedoe.

Nu premier Mark Rutte en gedoog-politicus Geert Wilders elkaar wekelijks bijpraten over prangende politieke zaken in de coalitie, beleeft het een wederopstandig.

Goedbeschouwd was het Torentjesoverleg geen bewindspersonenoverleg maar een coalitieberaad. BPO’s, in Haags jargon, zijn uitgegroeid van een lunch tijdens de ministerraad tot heuse vergaderingen op donderdagavond, die de belangrijkste politici niet kunnen missen.

De ChristenUnie begon er in allerhaast een toen de partij toetrad tot de coalitie met CDA en PvdA in 2006. Er werd zelfs een reglement van orde geschreven. Net als bij andere coalitiepartijen werd het overleg bezocht door bewindslieden, fractievoorzitters van de Eerste en Tweede Kamer en Europees Parlement, politiek assistenten en enkele woordvoerders. Plaats van handeling: het ministerie van volksgezondheid, waar de kamerbode de avondmaaltijd serveerde.

Coalities kennen een nóg intiemer beraad: het overleg van de fractievoorzitters. Riep CU-fractievoorzitter Arie Slob in 2007 stoer dat ze hem als aanhanger van de dualistische praktijk nooit zouden aantreffen in het Torentje, hij praatte wel iedere dinsdagmiddag tijdens het vragenuurtje met zijn collega’s Pieter van Geel en Jacques Tichelaar, later Mariëtte Hamer. En hun voorgangers in Balkenende-II verdeelden het overgebleven staatsgeld en kwamen er nog voor uit ook.

Politici van verschillende huize voorspelden dat de gedoogcoalitie een feest voor het dualisme zou zijn. Ze komen bedrogen uit.

Zo meldde premier Rutte dat er over een nieuwe missie naar Afghanistan ook achter de schermen wordt overlegd met oppositiepartijen. In de coalitie is er geen meerderheid voor. In het delicaat laveren tussen de diverse belangen van coalitie- én oppositie, krijgt het bewindspersonenoverleg een geheel nieuwe betekenis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden