FORMATIE

De druk op de partijen om te bewegen neemt toe

Herman Tjeenk WillinkBeeld anp

Met de aanstelling vandaag van politiek zwaargewicht Herman Tjeenk Willink (PvdA) als nieuwe informateur, neemt de druk op de fracties in de Tweede Kamer om elkaar tegemoet te komen toe. 

Na een tijd van vrijblijvend praten zullen zij nu echt de oversteek naar andere partijen moeten maken, zo maakte vertrekkend informateur Edith Schippers gisteren bij de voordracht van haar opvolger duidelijk.

Na tweeënhalve maand verkennen en onderhandelen constateerde Schippers dit weekend dat zij de formatie onvoldoende op gang krijgt. Elke optie voor een meerderheidscoalitie, een breedgedeelde wens in de Kamer, stuit op bezwaren bij in elk geval een van de betrokken fracties. ‘Beweging is mogelijk’, schreef ze gisteren in haar eindverslag aan de Kamer. Maar dan moeten partijen wel bereid zijn om ‘zonder voorwaarden vooraf’ met elkaar het gesprek aan te gaan.

Om partijen die elkaar nu nog uitsluiten samen aan tafel te krijgen, is volgens Schippers een informateur nodig ‘met groot gezag, veel ervaring en enige afstand tot de actualiteit’. Ze zei desgevraagd zelf die rol te kunnen vervullen, maar verwacht dat minister van staat Tjeenk Willink met zijn statuur en ervaring meer tempo en resultaat kan boeken. “Een wisseling van de wacht geeft nieuwe impulsen”, aldus de VVD-minister, die nadrukkelijk spreekt van een ‘tussenfase’.

Andere kapitein, andere koers

Als informateur brengt Tjeenk Willink een berg aan bestuurlijke ervaring mee naar het Binnenhof. De topadviseur is minister van staat, was vijftien jaar vicepresident van de Raad van State en tot vijf keer toe informateur. Twee keer bij de vorming van Paars I, een keer tijdens Paars II en twee keer bij Rutte I. PvdA-leider Lodewijk Asscher, partijgenoot van Tjeenk Willink, noemt het “verstandig iemand te vragen die zoveel gezag heeft en boven de partijen staat om te kijken of hij schot in de formatie brengt”.

Schippers raadt de Kamer niet alleen aan met een andere informateur in zee te gaan, ze suggereert ook een andere tactiek. Partijleiders moeten hun wensenlijst niet voor de zoveelste keer in afzonderlijke gesprekken bij de informateur neerleggen, maar in verschillende groepssessies zonder voorwaarden elkaars ‘nieren proeven’. Ze stelt voor om ‘gericht combinaties uit te nodigen’. D66-leider Alexander Pechtold noemde dat gisteren een ‘interessante suggestie’.

Expliciet en herhaaldelijk wees Schippers er gisteren op dat bij aanhoudende onwil bij partijen om elkaar tegemoet te komen, de informatie kan uitdraaien op een minderheidskabinet, ‘in welke vorm dan ook’.

Die optie zien de meeste partijen tot dusverre niet zitten, ook de grootste partij VVD niet. Maar volgens Schippers kent het huidige versnipperde landschap niet ‘de luxe’ om elkaar uit te blijven sluiten.

Langdurig formatieproces

Van het optimisme dat Schippers vorige week nog etaleerde – ze zag de boel weer ‘in beweging’ komen – klonk gisteren weinig meer door. Ze waarschuwde voor een langdurig formatieproces en wees erop dat het decennia geleden is dat een kabinet met meer dan drie partijen moest worden gesmeed. Dat was het vijfpartijenkabinet van Den Uyl in de jaren zeventig, dat na een klein half jaar onderhandelen op het bordes verscheen. Tjeenk Willink was daar als ambtenaar bij betrokken.

In de Kamer is overwegend positief gereageerd op Schippers’ voorstel om Tjeenk Willink de zoektocht naar een nieuw kabinet te laten leiden. VVD, CDA, D66, GroenLinks, SP, PvdA, ChristenUnie en SGP steunen de voordracht, de PVV is tegen. Daarmee lijkt Tjeenk Willinks benoeming vandaag, na het debat over het vervolg van de kabinetsvorming, een formaliteit en kan de formatie na 75 dagen een volgende fase ingaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden