De Dronken Peer en de Ezelskont

Uitstervend fruit | De Italiaanse Isabella Dalla Ragione redt bedreigde peren en zoekt naar fruitsoorten die dreigen te verdwijnen.

Naar de Florentijn was het hard zoeken. De speurtocht van Isabella Dalla Ragione naar de sappige peer nam vijf jaar in beslag. De Italiaanse landbouwkundige uit San Lorenzo di Lerchi, Umbrië, wist zeker dat de vrucht ooit had bestaan omdat ze er in het archief van het paleis van de adellijke familie Bufalini, in Spoleto, over had gelezen. Ze zocht en informeerde naar de peer bij veel bejaarde boeren in dit deel van Umbrië. "Ik was bang dat de pera Fiorentina was uitgestorven. Maar op een mooie dag heb ik op aanwijzingen van een boer eindelijk een stokoude perenboom van dat soort bij Perugia gevonden", zegt Dalla Ragione (59). Toen ze dit jaar in een archief van een klooster bij Assisi neusde, werd die peer daar ook genoemd. "Daardoor weet ik nu zeker dat de Florentijn al in de zestiende eeuw werd gegeten."

Dalla Ragione entte de stokoude perenboom en nu groeien er ook een paar in de boomgaard naast haar stenen boerderij in Umbrië. Hier staan tientallen bomen met bijna vijfendertig soorten peren die nauwelijks nog iemand kent. De landbouwkundige, een energieke vrouw die honderduit praat, loopt rond en wijst: "Daar staat de Kleine Junipeer, die in juni rijp is en het hoog in de heuvels heel goed doet. En dit is de Lelijke en Lekkere Peer, die uit Toscane komt. Verderop staat de Dronken Peer, een heel sappige vrucht vol suiker die ik in de buurt van Arezzo heb teruggevonden."

Levend museum

De Italiaanse noemt zichzelf 'een boomarcheologe'. Ze redt niet alleen bedreigde peren, ze verzamelt allerlei soorten fruit dat de Italianen in dit deel van hun land de afgelopen eeuwen aten. In haar unieke boomgaard staan vijfhonderd bomen, met naast peren ook vijfenveertig soorten appels, vijftien soorten vijgen, een dozijn soort pruimen, tien soorten kersen en nog wat amandelen, granaatappels en perziken. "Dit een levend museum", zegt de fruitverzamelaarster terwijl ze in de warme herfstzon een paar peren plukt.

Het was haar vader Livio die in de jaren zestig de oude boerderij - destijds een verlaten pastorie - kocht. Omdat hij geïnteresseerd was in de smaken van deze rurale streken startte hij de zoektocht naar uitstervend fruit, begon dit openluchtmuseum en breidde het uit tot hij in 2007 overleed. Zijn dochter deed als jong meisje al enthousiast mee en is nog altijd even gedreven. "Het was een avontuur. Inmiddels is deze boomgaard mijn alles; hij geeft me wortels en inhoud aan mijn leven."

Stoppen met zoeken er is dan ook niet bij. Dat kan frustrerend zijn. Over de Rondinino-vijg, bijvoorbeeld, heeft ze vaak gelezen, maar ze kan hem nergens vinden. Om op het spoor te komen van vruchten die dreigen te verdwijnen leest ze boeken van eeuwen terug over landbouwkunde en het boerenleven, doorzoekt ze archieven van kloosters - waar vaak veel verschillend fruit en groente voor eigen gebruik te vinden was - en kerken, praat ze met boeren en doorzoekt ze oude boomgaarden. Haar drijfveer: het waarborgen van de biodiversiteit. "De natuur heeft die nodig om de toekomst aan te kunnen. Hoe meer soorten fruitbomen er zijn, hoe rijker hun genetische erfgoed en hoe beter ze ziektes, droogtes en andere plagen kunnen overleven."

Commercie

Al het fruit hier verzorgt, plukt en eet de Italiaanse zelf; in het donkere, koele, 12-eeuwse kapelletje bij de boerderij blijft het de hele winter goed. Dalla Ragione vindt het zonde dat zo weinig mensen de smaken, geuren en kleuren van haar oogst kennen. "Tegenwoordig moeten de appels die wij Europeanen kopen allemaal even groot zijn, dezelfde kleur, smaak en vorm hebben. Om puur commerciële redenen bestaat de appelmarkt voor 80 procent uit maar vier soorten: Golden Delicious, Granny Smith, Pink Lady en Stark Earliest."

Lastig te oogsten fruit verliest populariteit en eenmaal verdwenen komt het nooit meer terug, waarschuwt ze. "Ik heb hier ook een morel staan. Dat is een zure, dieprode kers die barst van de antioxidanten en ook een suiker bevat dat diabetici rustig kunnen eten. Maar ja, haast niemand wil zo'n boom omdat de morel zo klein is en met de hand moet worden geoogst. Wat commercieel niet interessant is, heeft kennelijk geen bestaansrecht meer."

Dat Dalla Ragione het bestaansrecht van zo veel soorten fruitbomen wél wil verdedigen, heeft een prijs. Haar zoektochten en het onderhouden van de boomgaard - snoeien, bemesten, ploegen, onkruid weghalen, biologisch behandelen - kosten haar 13.000 euro per jaar. Om uit de kosten te komen, verkoopt ze stekjes van haar zeldzame fruitbomen. En via de door haar opgerichte stichting Fondazione Archeologia Arborea kunnen liefhebbers geld doneren en een boom adopteren.

De Franse filmster Gerard Depardieu ontfermde zich op die manier over een Dronken Perenboom en deze zomer zwichtte een toerist uit Australië voor een boom met een appelsoort die vanwege zijn vorm Ezelskont heet. "Het valt niet mee om alles hier te kunnen betalen. Jammer genoeg krijg ik geen subsidie van de Italiaanse overheid", zegt Dalla Ragione. Minder zorgen heeft ze over de voortzetting van de boomgaard wanneer zij er niet meer zal zijn. "Een van mijn twee dochters, Matilde, studeert landbouwkunde. Ik wil haar niets opdringen, ze is pas twintig, maar ik heb goede hoop dat deze mooie collectie op de volgende generatie over zal gaan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden