De drie Brexiteers: niet langer zeurend op de achterbank

Premier May met vlnr John Redwood, Jacob Rees-Mogg en Conor Burns.Beeld RV

Hoe zal het het Verenigd Koninkrijk vergaan op eigen benen? Prominente 'Brexiteers' kijken vol vertrouwen naar het uittredingsproces, dat morgen officieel begint. 'Dit zou je in een middag moeten kunnen regelen.'

Ze zien geen donkere wolken samenpakken boven het Britse eiland. Ze geloven niet in de onheilsvoorspellingen van talloze economen en leggen vuistdikke rapporten vol waarschuwende uitroeptekens naast zich neer. De Brexit-vleugel van de Conservatieve partij gelooft heilig dat de Britten van de onderhandelingen een succes zullen maken. "Of ik er onrustig van slaap? Meneer, ik heb sinds het referendum nog niet eerder zo lekker geslapen. Ik denk dat ze zich in Brussel meer zorgen maken dan hier", zegt oud-minister John Redwood (65). "We verlaten de EU, maar we blijven gewoon in Europa hoor", zegt parlementslid en Thatcher-adept Conor Burns (44). "Ik zie niet in waarom we er niet eenvoudig uit kunnen komen", zegt de oerconservatieve parlementariër Jacob Rees-Mogg (47), een graag geziene gast in Britse talkshows vanwege zijn flamboyante en klassiek-Engelse volzinnen. Deze drie Brexiteers gaan vol vertrouwen op weg naar de uitgang.

De Britse premier May heeft al bijna negen maanden haar wijsvinger op de trekker liggen. Morgen gaat ze hem definitief overhalen: dan zal ze het startschot geven voor het uittredingsproces uit de Europese Unie. Twee jaar lang zullen de overgebleven 27 EU-landen de degens kruisen met de Britten over de scheiding en tegelijk ook praten over de toekomstige relatie tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Op het Europese vasteland voorspellen politici een harde en moeizame strijd. Maar luister je naar deze drie Conservatieven, dan maken zij zich geen enkele zorgen over de toekomst.

23 juni was voor de drie de mooiste dag uit hun politieke leven. Het moment waarop midden in de nacht de BBC-nestor David Dimbleby om 4.40 uur aangaf dat Leave het referendum had gewonnen en dat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie ging verlaten, was een bevestiging van iets waar ze jarenlang voor gestreden hebben.

Bastards

"Onze onafhankelijkheidsdag", noemt Redwood het vanachter zijn bureau met uitzicht op de Thames en het parlement in Westminster. Hij is al decennia een doorgewinterd euroscepticus. Het leidde tot een regelrechte confrontatie met premier John Major begin jaren negentig, toen Redwood in zijn kabinet als minister diende. Major wilde het Verdrag van Maastricht door het Britse parlement laten ratificeren, maar merkte dat vooral in zijn eigen partij grote weerstand bestond tegen verdere Europese integratie. Redwood was één van de ministers die tegen hun eigen premier ingingen. "Bastards", noemde Major ze. Klootzakken. Het leidde het einde in van zijn premierschap.

Het onderwerp 'Europa' heeft de Conservatieve partij altijd verdeeld. De pro-EU-vleugel benadrukte de economische voordelen van het lidmaatschap en de anti-EU-vleugel beschouwde 'Brussel' als aartsvijand - als een octopus die zijn tentakels steeds verder om het Britse eiland heensloeg. Uiteindelijk voelde de vorige premier Cameron zich, door de druk vanuit zijn eigen partij en de opkomst van het almaar populairder wordende Ukip gedwongen er een referendum over te houden. "Om voor eens en voor altijd een einde te maken aan dit vraagstuk", zei Cameron.

Maar de premier gokte volkomen verkeerd. 52 procent van de Britten koos voor EU-uittreding en de eurosceptici namen de macht over binnen zijn partij. Hoewel de huidige premier May 'Remain' stemde, geeft ze nu leiding aan een kabinet met veel prominente 'Leave'-gezichten. En ze heeft in haar Brexit-strategie veel van hun wensen overgenomen: de Britten lijken af te stevenen op een harde Brexit. De Brexiteers zitten niet langer zeurend op de achterbank, ze zitten achter het stuur.

Verliezer

"We willen niet langer door Brussel bestuurd worden", gaat Redwood verder. "De EU voert constant wetten in die we niet willen, vraagt ons constant geld voor zaken waar wij het liever niet aan uitgeven. Laten we daar voor eens voor altijd een einde aan maken." Zijn collega Rees-Mogg kan zich daar helemaal in vinden. "Het is een bevrijding, zowel politiek als economisch, om geen onderdeel meer te zijn van deze club."

Alleen rijst de vraag, hoe zal het leven er buiten de EU uit gaan zien? Zullen de Britten niet als verliezer uit deze onderhandelingen komen? Commissievoorzitter Juncker heeft al meerdere malen herhaald dat de uiteindelijke deal altijd minder zal zijn dan wat de Britten nu hebben, als EU-lid. Het kan immers niet zo zijn, zo is de gedachte onder de overige 27 lidstaten, dat uittreden loont.

De Brexiteers betreuren deze inslag. "Het gevaar van deze onderhandelingen is dat er emoties bij komen kijken. Je merkt dat er veel woede is bij de Europese Commissie, treurnis ook, over ons vertrek", zegt Rees-Mogg lichtelijk triomfantelijk op College Green, het grasveld naast het parlement. "Dat kan wel van invloed zijn op die gesprekken. Maar als je het pragmatisch bekijkt, wij willen gewoon zaken blijven doen met de EU en EU-landen ook met ons. Daar moet je toch uit kunnen komen."

Al kan het best nog wel even duren voor de EU en de Britten het over die toekomstige handelsrelatie zullen gaan hebben. Het eerste grote pijnpunt dat beide partijen uit de weg moeten ruimen, is de rekening die op tafel ligt. Volgens verschillende Brusselse bronnen zal de hoofdonderhandelaar namens de Unie, Michel Barnier, een bedrag van rond de 58 miljard euro eisen van Groot-Brittannië om de lopende betalingsverplichtingen te voldoen. Je kan niet met 27 anderen in de pub staan drinken en zodra de rekening komt er snel tussenuit knijpen, zo vinden ze in Brussel.

Al moeten ze in Londen lachen om het genoemde bedrag. "Totale onzin natuurlijk. Dat bedrag is een verzinsel. Wij gaan helemaal niks betalen", zegt Redwood. Niks? "Ze houden er in Brussel van om de onderhandelingen op scherp te zetten, om op het uiterste puntje van het spectrum te beginnen. Ze realiseren zich daar ook wel dat het zover niet komt", zegt Conor Burns. "Daarom beginnen wij de onderhandelingen met: er gaat geen penny meer naar Brussel." Hij benadrukt dat de Britten tot het vertrek over twee jaar gewoon aan hun verplichtingen zullen voldoen, alleen daarna niet meer.

Volgens Rees-Mogg heeft Groot-Brittannië ook het recht aan haar zijde. "Er is geen Europese of internationale wetgeving die voorschrijft dat wij na ons vertrek ook nog maar iets hoeven te betalen. Dat hebben enkele topadvocaten hier in een advies al aan het parlement laten weten. De Europese Commissie was wel erg opportunistisch door met deze torenhoge rekening te komen, ik denk dat ze hun huiswerk niet goed hebben gedaan. Als ze daar bij zinnen komen, zullen ze dat wel inzien." Niks om je zorgen over te maken dus, stellen de Brexiteers. Het tekent de verschillende werelden van waaruit Brussel en Londen zich opmaken voor deze onderhandelingsstrijd.

Ontspannenheid

In dezelfde mate van ontspannenheid zien de heren de economische toekomst van Groot-Brittannië, buiten de EU. Vele vertegenwoordigers van de Britse auto-industrie, de financiële sector in Londen en Britse boeren maken zich grote zorgen over het uit de Europese interne markt stappen. Die gemeenschappelijke markt die het al decennialang zo eenvoudig maakt om binnen de EU handel te drijven. Zonder tarieven, zonder dat elk stukje Brits vlees bij de grens gecontroleerd moet worden voor het de EU in kan. Alles gaat nu nog volgens exact dezelfde standaarden.

Maar Theresa May wil per se dat de Britten die interne markt verlaten. Dat is namelijk de enige manier om van het vrije verkeer van personen af te komen; lidmaatschap van deze markt betekent namelijk automatisch dat je als land ook de Europese vrijheden moet accepteren. En voor May heeft het terugdringen van immigratie uit EU-landen prioriteit: niet elke Europese burger kan zich straks nog zo maar in Groot-Brittannië vestigen.

Alleen, wat voor handelsdeal krijgen de Britten daarvoor terug? Als het uiteindelijke onderhandelingsresultaat premier May namelijk niet bevalt, is ze bereid van tafel weg te lopen. "Geen deal is beter dan een slechte deal", zei ze al. Haar partijgenoten zijn het daar volledig mee eens. "Dan vallen we terug op de handelsregels van de Wereldhandelsorganisatie", zegt Conor Burns. "Dat betekent dat er handelstarieven komen. Dat gaat ons naar schatting zo'n 5, 6 miljard per jaar kosten. Maar dat is nog altijd minder dan wat we nu jaarlijks aan contributie aan de EU betalen."

Zijn collega Redwood voorziet ook geen problemen. "Wij willen graag tariefvrij blijven handelen. Maar als er tarieven komen, zal dat ook de Nederlandse bloemensector keihard raken. Of de Franse kaasboeren. De Duitse auto-industrie. Als de EU echt al hun eigen bedrijven wil benadelen, prima, dan heffen wij importtarieven op alles wat we uit Europa halen. Daar verdienen wij meer aan dan andersom omdat wij meer uit de EU importeren dan dat we exporteren. Maar ik denk niet dat het zover komt, dat zou namelijk alleen maar verliezers opleveren. Tariefvrij blijven handelen is voor beide partijen win-win."

Pragmatisme

En wat economen en experts ook beweren, tot nu toe is er nauwelijks iets van uitgekomen, stellen ze. Tegen experts die de Brexiteers binnen de Conservatieve partij 'overoptimistisch' noemen en een gebrek aan realiteitszin verwijten, zegt Rees-Mogg: "Het IMF, de EU, de Bank of England, allemaal voorspelden ze een economische ramp na het referendum. Ze zaten er allemaal hopeloos naast. Het is nou eenmaal nauwelijks te voorspellen hoe de wereld er over twee jaar uitziet. We kunnen prima zelf logisch nadenken zonder af te gaan op hen die het vorig jaar nog zo mis hadden."

Het klinkt uit de mond van de drie zo eenvoudig. Met gezond verstand en wat pragmatisme kan het allemaal zo geregeld zijn, zo doen ze het voorkomen. "Als ik eerlijk ben, zou je dit in een middag moeten kunnen regelen", zegt Redwood. "Ik ben wel blij dat er in elk geval een duidelijke deadline is", zegt Rees-Mogg. "Binnen twee jaar moeten we eruit zijn, dat schrijft deze artikel 50-procedure voor. En je weet, onderhandelingen gaan in Brussel gepaard met een hoop drama zodat het waarschijnlijk in de laatste nacht pas allemaal rond zal komen." De nacht van 29 maart 2019, schrijf die maar vast op in de agenda.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden