De dreigtweetmonitor leest mee

Monitoren internetverkeer is inmiddels vast onderdeel van het politiewerk. Juristen hebben hun twijfels.

Wie tijdens Sail via Twitter berichten de wereld instuurt, kan ervan uitgaan dat de politie automatisch meeleest.

Tijdens het evenement in Amsterdam deze week, is de politie niet alleen op straat aanwezig om de veiligheid te handhaven, maar monitort die ook het internet op zoek naar dreigingen. Dat gebeurt automatisch: uitingen worden met een computerprogramma onderzocht op bepaalde woorden.

Dat monitoren is een vast onderdeel geworden van het politiewerk. Toch waarschuwen juristen dat de politie niet te ver mag gaan. Het is niet zonder meer vanzelfsprekend dat alles online in de gaten gehouden mag worden. Ook als uitingen op openbare sites als Twitter zijn gedaan, mag de burger rekenen op een zekere mate van privacy.

Uit documenten die de online burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom via de Wet openbaarheid van bestuur in handen kreeg, blijkt dat de politie al in 2013, tijdens de troonswisseling en de Nationale Dodenherdenking, software testte die dreigtweets moest onderscheppen.

Alle berichten verstuurd in het 'Nederlandse domein' werden tijdens die evenementen direct verzameld. Vervolgens werden de tweets volgens een taalkundige methode, ontwikkeld door de Radboud Universiteit Nijmegen, beoordeeld op mate van bedreiging. De berichten die mogelijk kwaad in de zin hadden, gingen ten slotte door een nieuwe filter, waarbij werd gekeken of de dreigementen met het evenement te maken hadden.

Tijdens de Dodenherdenking in 2013 gingen er zo'n 900.000 tweets door de zogenoemde 'dreigtweetmonitor'. Daarvan bleven ruim duizend berichten over die volgens de software verdacht waren.

Pas dan komt er een politieman aan te pas: die gaat een tweet beoordelen op context. Zo worden humoristisch of cynisch bedoelde teksten die de computer niet als zodanig kan herkennen, eruit gefilterd.

Van de mogelijk verdachte berichten tijdens de herdenking, werd uiteindelijk 9 procent nader onderzocht. Daarbij ging de politie op zoek naar meer informatie over de auteur, diens locatie, twittergeschiedenis en foto's, om zo te bepalen of er maatregelen nodig zijn.

Een woordvoerder van de politie Amsterdam zegt niet te weten of tijdens Sail dezelfde software wordt gebruikt als tijdens de troonswisseling en Dodenherdenking werd getest.

Uit de evaluatie in 2013 blijkt wel dat de politie tevreden was over de resultaten van de dreigtweetmonitor. De methode zorgt voor een flinke 'reductie' van het aantal twitterberichten dat door agenten onderzocht moet worden.

Maar mag de politie het internet wel op deze manier monitoren? Dat hangt af van de intensiteit van het onderzoek. Jan-Jaap Oerlemans, die aan de Universiteit Leiden onderzoek doet naar online opsporingsbevoegdheden, denkt dat in dit geval monitoren door de beugel kan, omdat het op een specifiek evenement gericht is.

Volgens Bert-Jaap Koops, hoogleraar regulering van technologie aan de Universiteit Tilburg, hangt dat af van de manier waarop. "Het monitoren van alle twitterberichten om een algemeen dreigingsbeeld te krijgen, zonder in te zoomen op bepaalde individuen, kan. Het langdurig en systematisch monitoren van alle twitterberichten in de aanloop naar een evenement, of het specifiek en meer dan incidenteel inzoomen op bepaalde individuen, mag niet."

Het probleem is dat niet precies duidelijk is wanneer en hoe stelselmatig de politie sociale media onderzoekt, zegt Oerlemans. Het ontbreekt volgens hem dan ook aan een politieke discussie daarover.

Bits of Freedom is het daarmee eens. "Er heeft in Nederland geen goede discussie plaatsgevonden", zegt Rejo Zenger. "Niemand zal er problemen mee hebben dat een politieagent af en toe wat op Twitter rondkijkt, maar dat is van heel andere orde dan geautomatiseerd het volledige Nederlandse deel van Twitter in de gaten houden."

Bits of Freedom wil dat de minister van veiligheid en justitie duidelijk maakt of en binnen welke grenzen hij het acceptabel acht dat de politie het internet monitort.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden