column

De dood wordt eens zo wrang wanneer daar een intentie achter zit

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Het is met de leerlingen van het Stabrecht College uit Geldrop en hun begeleiders relatief goed afgelopen. Een aantal van hen raakte gewond bij de botsing van de bus waarmee ze een schoolreisje maakten, sommigen ernstig – maar doden zijn er niet gevallen. De chauffeur lijkt er in Noord-Frankrijk nog het slechtst vanaf te zijn gekomen.

Ger Groot

Busongelukken op schoolreisjes: je kunt er de klok op gelijk zetten zodra de temperaturen gaan stijgen of – voor de wintersport – juist gaan dalen. Ze zijn elke keer weer schokkend, want de tragedie is groot. Scherp botst het plezier van het gezamenlijke uitje op de verschrikking van de afloop. Met de wanhoop van de ouders leeft iedereen – of hij nu wel of niet kinderen heeft – bijna vanzelf mee. Het autowrak - verwrongen, platgedrukt, bebloed en misschien nog wel het ergst van alles: uitgebrand – beheerst een paar dagen lang de krantenpagina’s als een macaber herdenkingsmonument.

Toch stappen elk jaar weer miljoenen kinderen opgetogen in een touringcar op weg naar Parijs, de Efteling, de Franse Alpen of de Deltawerken. Hun ouders zwaaien hen vrolijk uit. Misschien denken ze even aan de risico’s die hun kinderen lopen – maar niet veel zullen hun kinderen daarom thuis houden.

Bij terroristische aanslagen zoals in de Arena van Manchester, gaat dat heel anders. Kan ik mijn zoon of dochter nog wel met gerust hart naar dit soort evenementen laten gaan? – vroeg menige ouder zich na afloop voor de camera’s af. Inclusief de dader waren 23 mensen om het leven gekomen, onder wie veel kinderen. De hardvochtigheid van een in de knop gebroken leven was niet minder groot dan die van de dood van een kind op weg naar Walibi. Maar de betekenis ervan was een heel andere.

Het maakt nogal wat uit of iemand sterft door een ongeluk of door kwade opzet. In beide gevallen is de dood even onverbiddelijk, maar hij wordt eens zo wrang wanneer daar een intentie achter zit. Niet omdat in het tweede geval de catastrofe onvermijdelijk was geweest. Dat was ze in het eerste geval – betere bewegwijzering, langere rusttijden, zorgvuldiger onderhoud – meestal ook wel. Maar omdat de dood bezoedeld is met de morele last van kwaadwilligheid.

Daarom glijden geruststellende statistieken af op de angst voor terreur. Een Amerikaan, zo heeft iemand ooit uitgerekend, heeft veel meer kans te worden gedood door een op hol geslagen grasmaaier dan door islamitisch geweld. Maar het gevoel trekt zich daar niets van aan, want wij leven niet in een wereld van neutrale feiten. Cijfers spreken nooit voor zich en loutere kansberekening maakt op ons leven nauwelijks indruk.

Ongeluk zit in een klein hoekje

Rationeel is dat allemaal niet – maar we overschatten onszelf schromelijk wanneer wij ons op de borst slaan om onze redelijkheid. Feiten en getallen doen er maar in heel beperkte mate toe. Wat ons raakt is wat zij betekenen. Gelukkig maar – want daardoor leven wij in een wereld die zin heeft en verheffen wij ons boven de robot-matige calculatie waarin alles om het even is. Logica speelt in de wereld waarin wij zijn wie wij zijn een ondergeschikte rol.

Daarom zwaaien ouders hun kinderen elk jaar bij het schoolreisje weer tamelijk onbekommerd uit. Een ongeluk ligt in een klein hoekje, maar het is een ongeluk, hoe dodelijk misschien ook. Terwijl zij diezelfde kinderen bij de Manchester Arena of de Bataclan een leuke avond zullen wensen met de dood letterlijk in het hart. Zij hebben gelijk. Want ook al vertellen de cijfers en kansberekening ons een ander verhaal, de wereld waarin wij leven is mythisch en moreel. Pas daardoor is ze ónze wereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden