Opinie

De dood van Jezus was nogal banaal

The Passion werd vorig jaar in Amersfoort opgevoerd. Beeld ANP

De boodschap van de kruisdood van Jezus is juist dat die niet extreem was, zegt priester en hoogleraar contextuele bijbelinterpretatie Peter-Ben Smit.

The Passion zal vandaag, Witte Donderdag, weer goed zijn voor een miljoenenpubliek. Het lijden van Jezus van Nazareth wordt breed neergezet als hét lijden bij uitstek. Niemand werd zó verraden, zó vernederd, heeft zó geleden.

Daar komt nog bij: Jezus leed zo om mensen te verlossen. Zijn lijden moest wel enorm zijn als hij daarmee de mensheid verloste. Maar doet dat Jezus’ dood recht? ‘The Passion’ heeft het de afgelopen jaren steeds zo neergezet dat de kijker mee kan voelen met Jezus’ lot. En wie voelt zich met iemand die zo ontzettend verraden wordt door zijn vrienden en vervolgens zo vreselijk lijdt niet een beetje verbonden?

Spirituele kant

Dit passieproject van de EO, KRO en partners sluit aan bij een oudere traditie van passies, zoals de Matthäus Passion van Bach. Identificatie ermee heeft ook een spirituele kant: het helpt het publiek meer met God mee te voelen en mee te leven. Voorop staat daarbij: dit lijden van Jezus is heel bijzonder en heel erg. Hij leed onder al het menselijke kwaad en herstelde zo de relatie tussen God en mensen. Dan moet je qua leed flink uitpakken. Dat gebeurt ook in passies - en in schilderijen van Jezus’ dood. Veel erger dan dit kun je het niet krijgen. Schilders hebben zich er vaak behoorlijk op uitgeleefd. Dat bepaalt ook in de bredere cultuur het beeld van het lijden van Christus.

Daarmee missen schilders en passieregisseurs wel een belangrijk punt. Het lijden van Jezus van Nazareth was helemaal niet zo bijzonder. Hij werd als zovele andere mensen in het Romeinse Rijk aan een kruis genageld. Lezers van de evangelies zullen ervan gehoord hebben dat tijdens de belegering van Jeruzalem in het jaar 70 tot 500 mensen per dag gekruisigd werden. Dat risico liep iedere opstandeling of weggelopen slaaf.

Snelle dood

De evangelieverhalen vertellen zelfs dat Jezus tamelijk snel stierf en niet dagenlang leed. Dat was opvallend: de Romeinse techniek van het kruisigen was erop gericht het lang te laten duren. Jezus stierf weliswaar ten onrechte, dat wel, veroordeeld omdat hij een bedreiging was voor een onrechtvaardige samenleving.

Dat maakt het allemaal zeker geen pretje, maar: vergelijk het met het lijden van mensen in een lange, vernederende gevangenschap, in een concentratiekamp of goelag, of van een kind dat jarenlang misbruikt wordt. Het leed kan langer duren en erger zijn dan een kruisiging die met een paar uur klaar is. Hoe onrechtvaardig ook. Het was een tamelijk banale dood.

Ik vind dat banale aan Jezus’ kruisdood belangrijk. Het is een gegeven waar je niet omheen kunt. Dat serieus nemen hoort bij het historische karakter van Jezus. Wanneer een project als ‘The Passion’ de betekenis van Jezus’ lijden invoelbaar probeert te maken, lukt dat misschien nog het beste als het banale ervan ook zichtbaar wordt.

En als het dan nog iets met God te maken moet hebben, dan dit: blijkbaar ging God met Jezus mee in een heel banale dood, zoals zoveel mensen toen stierven en nu sterven aan onrecht.

Dat brengt die dood en die God misschien zelfs nog wel dichterbij dan verering van die hele bijzondere, unieke dood van Jezus, na uitzonderlijk, spectaculair lijden, die soms tegen een lijdensfetisjisme aanhangt. Geef mij Jezus maar zoals hij historisch was: een opvallend mens met een banale dood. En de God die daar bij hoort.

Relevant

Door Jezus’ dood zo historisch serieus te nemen, wordt hij voor mij op een nieuwe manier relevant. Dat geeft me hoop voor mijn eigen leven en mijn eigen dood. Ook als ik hoop dat die nog wat banaler zal zijn dan een kruisiging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden