De donkere kant van Hitchcock

Was Alfred Hitchcock zelf ook een enge man? Twee recente films suggereren van wel.

In de film 'Hitchcock' zien we hoe de filmregisseur uit de bocht vliegt tijdens de opnames van de douchescène in 'Psycho'. Let wel: dit is dé douchescène. Die douchescène die ervoor zorgde dat het douchen nooit meer werd wat het daarvoor was. In 'Hitchcock' speelt Scarlett Johansson actrice Janet Leigh die onder de douche het mes op haar af ziet komen, en in afweer haar hoofd heen en weer zwaait. In 'Hitchcock' is Hitch eerst niet tevreden over de gespeelde paniek. Dat kan best banger. Dan pakt hij het mes af van de zwaaiende acteur af en hakt hij zelf zo furieus richting Leigh, dat Leigh/Johansson ineen krimpt en hoog en schril gaat gillen. De dikke regisseur lijkt wel in trance, al zwaaiend met zijn vleesmes.

Onzin, zegt biograaf Patrick McGilligan, schrijver van de geprezen Hitchcock-biografie 'A life in darkness and light'. McGilligan werd door het Amerikaanse radiostation NPR erbij gehaald om de feiten te checken achter de nieuwe biopic. 'Didn't happen, wouldn't happen', aldus McGilligan. "Waardigheid en controle waren erg belangrijk voor Hitchcock. Hij was geen gewelddadig persoon."

Het zijn donkere tijden voor wijlen Alfred Hitchcock. Vorig jaar werd de reputatie van de 'master of suspense' ook al te grabbel gegooid in de HBO-film 'The Girl' die speelt op de set van 'The Birds', de film die Hitchcock drie jaar na 'Psycho' maakte in 1963. 'The Girl' is gebaseerd op de herinneringen van hoofdrolspeelster Tippi Hedren die door Hitchcock beloerd, gestalkt en zelfs aangerand werd in de jaren van hun samenwerking. Ook werd ze door hem belazerd tijdens de opnames. De opnames van de zolderscène waarin Hedren werd aangevallen door meeuwen duurden niet een dag, zoals afgesproken, maar zes dagen, en het waren geen poppen die naar haar werden gegooid, maar echte vogels die haar pikten. De actrice aarzelde om verder te filmen. En dat was niet het enige. We zien in 'The Girl' hoe Hitch in een taxi plompverloren een kus op haar mond plant. Als Hedren niet ingaat op zijn avances neemt hij wraak. Hij dwarsboomt haar verdere carrière door haar aan haar contract te houden en haar niet toe te staan met andere regisseurs te werken.

'The Girl' is een betere film dan 'Hitchcock' en Toby Jones is een betere Hitchcock dan Anthony Hopkins (al ontbeert ook Jones de spotlust die Hitchcock altijd om zich heen had hangen) maar Tippi Hedrens aantijgingen werden na het verschijnen van 'The Girl' eveneens direct weersproken.

Nu sprong een van Hitchcocks voormalige 'leading ladies' voor hem in de bres. Kim Novak ('Vertigo') liet in een interview weten dat ze altijd zeer correct behandeld was door de regisseur. Ook de vrouw van een van de crewleden van 'The Birds', die was geinterviewd door de makers van 'The Girl' maar inmiddels overleden, bestreed de inhoud van de biopic die uit die gesprekken was voortgekomen.

Nu zal het niemand verbazen dat er een donkere kant school in Hitchcock. Hij was de enige regisseur niet uit die tijd die zo'n schaduwzijde had. Onlangs nog hadden we het rumoer rond Bernardo Bertolucci die pas na haar dood bekende dat hij Maria Schneider inderdaad had overvallen met die boter tijdens de opnames van 'Last tango in Paris'. Hitchcock was naar eigen zeggen niet zo heel dol op acteurs, die je volgens hem als vee kon behandelen. Beroemd is ook zijn vermoeide verzuchting tegen Ingrid Bergman toen ze te ingewikkeld deed over een scène. 'Ingrid, it's only a movie', zei Hitchcock.

Daarbij is Hitchcocks donkere kant de bron van zijn films. Het is bekend dat hij als kind zeer gehecht was aan, maar ook leed onder zijn heerszuchtige moeder, de vrouw die in veel van zijn films over haar graf heen regeert. Niet alleen in 'Psycho', waar Norman Bates bezeten wordt door de geest van moeder Bates die hem opdraagt te bevallige blondjes onder de douche in stukjes te hakken, maar ook in 'Rebecca' en in 'Vertigo' waar dode vrouwen hun invloedssfeer nog niet willen opgeven. En in 'Marnie' waar Marnie's kille moeder haar dochter in de armen duwt van haar verkrachter.

Tegenover die verzwelgende moeder in het universum van Hitchcock staat de onmachtige mannelijke voyeur die dat wat hem fascineert, maar ook angst inboezemt, begluurt op afstand, door kijkgaatjes (Psycho) en verrekijkers (Rear Window), of in een achtervolging (Vertigo).

Het is die openbaring van onmacht, angst en afkeer van de man, van zijn altijd gekwelde verhouding tot vrouwen, die Hitchcocks films juist zo spannend, griezelig en romantisch maakten. En al decennialang interessant voor (post)feministische beschouwers. In een geestige verdediging van Hitchcock voor het Britse Filminstituut einde vorig jaar (zie YouTube) looft de Amerikaanse cultuurfilosoof Camille Paglia Hitchcock om zijn gevoel voor architectuur, voor straten en monumenten (zie bijvoorbeeld San Francisco in 'Vertigo') maar ook om zijn geniale inzicht in psychologie.

Paglia citeert Frank Sinatra die als oude man verzuchtte dat hij steeds minder van vrouwen begreep hoe ouder hij werd. "Vrouwen zijn ook een raadsel", roept Paglia uit. Het heerlijke aan de films van Hitchcock is dat hij die obsessie steeds weer in een andere even meeslepende variant wist uit te leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden