De dokter vertrouwde op zijn charme

Charme en humor waren tot vorige week de belangrijkste wapens waarmee Dominique Strauss-Kahn deuren kon openen en aanvallen kon afwenden. De gevallen IMF-topman zal ze nu nodig hebben om zijn eigen zaak te redden.

Vraag een minister van financiën uit een ontwikkelingsland naar het belang van het IMF en de kans is groot dat hij zegt dat er slechts een ding slechter is dan een relatie met het IMF. En dat is geen relatie met de Washingtonse instelling. Je hebt als land het fonds alleen over de vloer als je financieel ziek bent. Het IMF stond en staat bekend als een harde heelmeester. Met de nu opgestapte Dominique Strauss-Kahn aan het hoofd was het wel een aardige dokter die voorbij kwam. Een dokter die in alle rust recepten voorschreef in een van de meest woelige economische periodes van na de Tweede Wereldoorlog.

De verdiensten van Dominique Strauss-Kahn voor het IMF laten zich moeilijk wegen nu de Fransman een week geleden werd gearresteerd. Elk oordeel wordt vrijwel automatisch geplaatst tegen de achtergrond van de delicten waarvan hij wordt verdacht. De kans is aanwezig dat de periode van ruim drie jaar met Strauss-Kahn aan de top van het Internationaal Monetair Fonds de geschiedenisboeken ingaat als een verloren periode. Een periode waarin het fonds meer dan ooit zijn belang mocht bewijzen, maar aan autoriteit inboette omdat een topman zijn driften niet onder controle kon houden.

Het is gebruikelijk dat ex-topmannen op de site van het IMF een eigen plek krijgen in wat je zou kunnen noemen de 'Galerij der onkreukbaren'. De Nederlander H. Johannes Witteveen hangt daar, de Belg Camille Gutt en de Zweed Per Jacobson om maar drie van de negen voorgangers van Strauss-Kahn te noemen. Moet zijn portret daar nu ook komen te hangen? Of moet het voorlopig maar een witte plek blijven zolang onduidelijk is of Strauss-Kahn wordt veroordeeld voor (pogingen tot) aanranding, verkrachting en wederrechtelijke vrijheidsberoving. Met als slachtoffer een 32-jarige vrouw die onder moeilijke omstandigheden uit het West-Afrikaanse Guinee naar New York was gekomen om daar als kamermeisje geld te verdienen. Vooralsnog tracht het IMF intern het schandaal te verteren. Het is lastig om mensen uit de directe omgeving van de gevallen topman te vinden die publiekelijk in dit stadium over zijn verdiensten wensen te praten. Nederlanders die hem goed kennen volstaan met het uitspreken van hun verbazing over de affaire. Strauss-Kahn wordt geprezen om zijn humor, zijn veerkracht, zijn vindingrijkheid, zijn denkkracht, zijn capaciteit om op meerdere borden te schaken. Alleen jammer dat die eigenschappen voorlopig niet meer openlijk bezongen kunnen worden.

Wat maakte Strauss-Kahn zo anders? "Zijn voorgangers, de Fransman Michel Camdessus, Horst Kohler en Rodrigo de Rato waren technocraten", zo vertelde een directe medewerker van de IMF-topman twee jaar geleden op basis van anonimiteit. "Ze hadden wel oog voor processen. Maar in hun tijd werd het IMF minder getest op legitimering van het handelen dan nu het geval is. Zij hadden vooral oog voor het oplossen van de financiële problemen van landen. Strauss-Kahn is zich er terdege van bewust dat, ook al is het IMF geen democratische instelling, het handelen wel gelegitimeerd moet zijn. Al was het maar om de effectiviteit van de adviezen en de acties te vergroten."

De behoefte om het IMF een meer geaccepteerde positie te verschaffen, kreeg bij Strauss-Kahn ook vorm. Hij voerde met een zekere regelmaat gesprekken in het kader van wat heet de Vierde Pilaar. Die Vierde Pilaar, een uitgebreid stelsel van consultaties van anderen dan de 187 IMF-leden was een onderdeel van een breder proces van kritische zelfbeschouwing van het IMF. Strauss-Kahn steunde dat sterk. Hij sprak met enige regelmaat met groepen van niet aan overheden gebonden organisaties zoals Oxfam en hij faciliteerde met zijn IMF dat proces met onder meer omvangrijke videoconferenties. Met zijn gebruikelijke charme veegde hij wel wensen van tafel die in het kader van de Vierde Pilaar werden geuit zoals een externe toetsing van IMF-beleid en het beëindigen van het vetorecht van de VS.

Bij zijn aantreden in 2007 werd veelvuldig gesproken over de charmes van Strauss-Kahn. De man had de gave om een domme vraag van een journalist van een buitengewoon geestig en intelligent antwoord te voorzien. Zijn charme werd geprezen, maar ook van kanttekeningen voorzien. De wijze waarop hij met vrouwen omging, werd nog weleens als broeierig ervaren. Zijn gedrag werd soms charmant, soms gevaarlijk en vaak typisch Frans genoemd. Een enkele Franse journalist sprak zelfs de vrees uit dat er een dag zou komen dat Strauss-Kahn te veel op zijn charme zou vertrouwen.

Charme, maar ook humor waren tot vorige week de belangrijkste wapens waarmee Strauss-Kahn deuren kon openen en aanvallen kon afwenden. Tijdens de jaarvergadering van het IMF in 2009 in het Turkse Istanbul was hij betrokken bij een door de Turken zelf zeer serieus opgenomen incident. Het IMF-boegbeeld was uitgenodigd voor een debat met studenten. In het kielzog van een van hen was een redacteur van een links blad meegeslopen. De journalist gooide aan het eind van de bijeenkomst een schoen naar het hoofd van Strauss-Kahn. Zonder blikken of blozen zei hij: "Turken zijn heel beleefde mensen. Ze wachten met gooien tenminste tot het einde van de bijeenkomst."

"Mijn ambities zijn ongebroken." Die uitspraak is van Strauss-Kahn zelf. Alleen werden die woorden niet deze week uitgesproken maar bijna tien jaar geleden. In 1999 kwam net als nu een abrupt einde aan zijn loopbaan. Hij diende voor de rechter te verschijnen voor een aantal transacties in de vastgoedsector waarmee zou zijn geknoeid. In de twee jaar voor zijn aftreden loodste hij zonder al te veel problemen als minister van financiën en economie in de regering van Lionel Jospin Frankrijk het eurotijdperk in. Die ervaring maakte Strauss-Kahn, juist nu de voornaamste patiënten van het IMF uit de eurozone komen, zo tot een ideale dokter. En dat verklaart ook waarom Europa zo hecht aan een Europese opvolger.

De jurist en econoom had in 1999 het volste vertrouwen dat de rechtsgang slechts een tijdelijke onderbreking van zijn carrière was. Hij had gelijk en werd vrijgesproken. In juli 2007 schoof Europa, of liever gezegd de kersverse Franse president Nicolas Sarkozy, Strauss-Kahn naar voren om de Spanjaard Rodrigo de Rato op te volgen bij het IMF. De Rato stapte op om meer tijd voor zijn gezin te hebben, saaier kan het haast niet als je dat vergelijkt met de wijze waarop Strauss-Kahn het toneel verlaat.

Dat de Amerikanen zijn kandidatuur steunden was vooral aan Strauss-Kahn zelf te danken. Waar Fransen nog weleens alle heil van de staat verwachten, was de relatie van de socialist Strauss-Kahn met het bedrijfsleven ook op orde. Het verhaal ging even dat de Amerikanen geen trek hadden om een Europese kandidaat te weigeren. Dat was onzin. De VS, als grootste aandeelhouder, hadden het eerder ook aangedurfd de kandidatuur van de Duitser Caio Koch-Weser te blokkeren. Die werd vervangen door de latere Duitse bondspresident Horst Kohler.

De laatste handtekening die Strauss-Kahn in zijn functie van managing director van het IMF donderdag onder een stuk zette was onder zijn ontslagbrief. Hij verklaart daarin zijn liefde voor zijn vrouw, zijn vier kinderen en zijn vrienden. Hij ontkent elke aanklacht. Hij stapt op om de instelling te beschermen, maar bovenal om zich geheel te kunnen wijden aan het bewijzen van zijn onschuld. Dat wordt de tweede keer dat hij aan een dergelijke klus begint. Met charme, humor, bravoure, een goede advocaat en dankzij magere bewijzen redde hij zich de eerste keer. De opdracht in deze zedenzaak lijkt een aanzienlijk grotere klus voor de 62-jarige die tot een week geleden een zeer serieuze kandidaat was voor de opvolging van de Franse president Nicolas Sarkozy.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden