De dokter en het geld

En toen zat ik met 450 collega's in de Rode Hoed om te praten over 'De Dokter en het Geld'. Ik moet hier een mogelijke belangenverstrengeling melden, want onder redactie van Marcel Levi is er een boek uitgebracht onder deze titel waar ik ook aan bijgedragen heb. Om u maar meteen teleur te stellen: er werd met geen woord gesproken over het salaris van de dokter. Dat wij goed worden betaald wilt u wel geloven en dat we in sommige afdelingen worden overbetaald is eveneens het geval, maar daar ging het niet over.

Het onderwerp is welhaast oceanisch qua breedte en diepte, dus ik kan slechts een paar flarden naar voren halen. Allereerst zou je willen zeggen: we gaan alleen die behandelingen vergoeden die bewezen effectief zijn. Maar hoewel geneeskunde probeert wetenschappelijk te zijn, lukt dat vaak niet. Het griepvaccin, om maar iets te noemen, wordt nog altijd door miljoenen Nederlanders opgehaald bij de huisarts, terwijl het effect vrijwel nihil is.

Maar beweert u nu dat artsen ook wel eens pillen of ingrepen aan hun patiënten slijten die eigenlijk niks uithalen? Als iemand dat in alle ernst aan mij vraagt, moeten we misschien even de vergadering verlaten zodat ik u in een kort maar vinnig intermezzo althans op dit punt even helemaal kan bijscholen.

Goed, terug naar het onderwerp. Er gaat te veel geld naar de zorg. Als ik het goed heb onthouden praten we over 76 miljard euro. Dit bedrag stijgt onrustbarend. Als blunderende amateur econoom zeg je dan: nou en? Maar als bezorgde macro-econoom zeg je: de stijging kan niet weggehaald worden uit defensie, onderwijs, wegenbouw, justitie enzovoort.

Dus moet de premie omhoog. Slecht idee, want daarmee breng je de verhoopte koopkrachtstijging om zeep. Onze economie is een nogal ondoorgrondelijk gebouw waarvan niemand goed weet te zeggen wat er gebeurt als je hier een steen weghaalt of daar een deur dichtmetselt, maar dat de koopkracht niet opveert bij deze premieverhoging lijkt onomstreden.

Preventie dan? Dat levert financieel weinig op. Neem delinquentie. Het is niet zo dat een miljardeninvestering in de jeugdzorg nu, zal leiden tot lege gevangenissen over twintig jaar. Nog lastiger is het om uit te rekenen wat andere preventie oplevert. Roken is erg duur, in ziekenhuiskosten. Maar die vervloekte rokers trappen de emmer zo rond hun zeventigste om terwijl de niet-rokers dan niet zelden nog twintig jaar doorademen. Dure jaren, want die komen om nieuwe heupen, moeten vaak gedotterd worden, krijgen niet zelden kanker en hebben helaas ook de tijd om te dementeren. Nee, de goedkoopste patiënt is nog altijd de dode variant.

Eén ding verbaasde mij: na 1950 is het opschuiven van de stervensleeftijd voor een deel wel degelijk toe te schrijven aan betere gezondheidszorg. Tot 1970 werd deze verbetering op goede gronden aan andere factoren toegeschreven. Maar na 2000 is het zo dat deze verbetering samenvalt met het wegvallen van financiële belemmeringen. 'Verbetering' betekent niet alleen dat er jaren bij komen waarin je steeds beroerder wordt. Dat mij dit verbaast komt ongetwijfeld door tientallen jaren verpleeghuiswerk waarin je vrijwel alleen maar het omgekeerde ziet.

Nog een belangrijke flard die bij mij bleef hangen. Er is uiteraard altijd een limiet aan de kosten. En dat betekent dat meer geld voor mevrouw Jansen die met ziekte X worstelt, tot gevolg heeft dat je geld weghaalt uit de behandeling van meneer Pietersen met ziekte Y.

Bijna de helft van alle ziektes is het gevolg van gedrag. Op dit punt gedragen hogeropgeleiden zich beter. Lageropgeleiden komen negentien jaar eerder in de problemen en leven acht jaar korter. De oorzaken: tabak, alcohol, tabak, dieet, tabak.

Wat niet aan de orde kwam is de omstandigheid dat voorkomen veel saaier is dan genezen. Kijk eens naar de eentonige bezigheid van de consultatiebureauverpleegkundige die een hele middag bezig is met het vaccineren van kinderen. De uitvoering van ons vaccinatieprogramma is niet bepaald een avontuurlijke afdeling binnen het medische bedrijf. Nee, de chirurg die iets dreigends weg snijdt staat veel hoger in aanzien. Dat is het onaantrekkelijke van preventie: het levert veel meer op dan interventie, maar alleen de statisticus heeft het in de gaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden