Column

De dokter als scan-aanbidder

Beeld Trouw

In 1975, schreef Ivan Illich het boek 'Medical Nemesis, the expropriation of health', een verwoestend betoog waarin pijnlijk goed wordt aangetoond dat geneeskunde veel ellende veroorzaakt. 

Ik las het met lichte huiver, omdat ik dacht dat de hele medische citadel krakend ineen zou zijgen als dit algemeen bekend werd. Maar er gebeurde niks. De naam Ivan Illich zegt hedendaagse jonge dokters niks.

Tijdens mijn co-schappen in 1978 was er een actiegroepje in Nijmegen van jonge internisten in opleiding die onder het motto 'Ik heb er ook wel aanleg voor' de strijd aanbonden met de arrogante ongevoeligheid waarmee specialisten hun werk deden. Zijzelf zouden dat natuurlijk heel anders gaan aanpakken. Nooit meer iets van gehoord.

Er veranderde niets 

In 1998 greep ook Heleen Dupuis naar de pen en schreef 'Op het scherp van de snede, goed en kwaad in geneeskunde'. Zij vroeg zich af: 'wat belemmert een werkelijk goede toepassing van de geneeskunde en wat kunnen we daaraan doen?' Zij trok welgemoed met groot schoonmaakmaterieel de medische villa binnen om de zaak een grondige beurt te geven. En er veranderde niets. Nee, dat is niet waar, er veranderde van alles, maar niet in de zin waarin de boze Illich, de bezorgde jonge internisten en de rationeel analyserende Dupuis op verandering hoopten.

Dit er op aandringen bij artsen dat ze het echt helemaal anders moeten aanpakken is een gebed zonder end. De meest recente versie lees je in het artsenblad Medisch Contact van vorige week. De filosoof Awee Prins zegt: "Aandacht, rustige toegewijde aandacht, moet in de geneeskunde weer een veel centralere rol krijgen - wanneer je als arts je eigen sterfelijkheid radicaal beseft en meeneemt in de erkenning van de angst en het verdriet van de patiënt als medemens, ontstaat er wat ik existentiële professionaliteit zou willen noemen." Is het niet heerlijk?

Saai promotietraject 

Nu even naar het ziekenhuis waar een jonge collega komt solliciteren voor een opleidingsplaats bij de internisten. Uiteraard wordt haar gevraagd naar haar motivatie, waarmee wordt bedoeld: 'Ben je bereid om een saai promotietraject in te gaan als onderdeel van het giga-onderzoek naar B-cell-transformative-RNA-schizosis van professor Loosdam?' 

De kandidaat aarzelt heel even en zegt dan: "Ik zie daar weinig heil in, ik zou veel liever tot een radicaal besef willen komen van mijn eigen sterfelijkheid, een besef dat ik zal proberen mee te nemen naar mijn patiënten om op die manier tot erkenning van hun angst en verdriet te komen." De sollictatiecommissie zal antwoorden: "Er is kennelijk sprake van een misverstand. Wij hebben het hier over een opleidingsplaats in de interne geneeskunde, niet over de vacature van geestelijk begeleider."

Ja, lach maar om Awee Prins, die in de Erasmus Universiteit zijn subtiele boodschap 'aan een klein groepje studenten' mag vertellen, maar zelf ben ik met precies hetzelfde sop overgoten. Immers ook al jaren aan het etteren en zeuren over de arts als scan-aanbidder zonder oog voor de lijdende mens.

Wat moet er nou nodig veranderen? Een voorbeeld: Mevrouw J. is 76 en heeft last van buikpijn. 's Nachts steeds het bed uit. Ze vermagerde snel. Niet naar de dokter, o nee. Toch maar naar de dokter. Ziekenhuis. Onderzoeken. Alvleesklierkanker. Nog meer onderzoeken. Toen bleek ze ook al uitzaaiingen in de lever te hebben. Met een dergelijke diagnose ben je op nogal korte termijn gedoemd. En wat kreeg ze aangeboden door de dokter? Palliatieve chemotherapie. Dat wil zeggen: chemotherapie waardoor je je beter gaat voelen. Bestaat dat dan? Nee natuurlijk. Het is de trap op naar beneden. 

Het resultaat van die 'verzachtende' chemo? "Daarmee hebben ze me voorgoed onderuitgeschopt", zegt ze huilend, want de bijwerkingen waren nogal ernstig en haar resterende zeventien dagen waren een ramp. Hiermee hoef je niet mee naar een tuchtcollege te gaan, want protocollair is het allemaal in orde. Terwijl het schandalig is. Maar hoe kweken we artsen die dit soort streken niet leveren? Ik heb alle suggesties al gehoord, maar het leidt eigenlijk nooit tot iets. Het klinkt meestal zo: laten we nou het geld dat we aan wapens besteden aan voedsel uitgeven. En zeg nou niet dat u dat een briljante suggestie vindt.

Lees hier meer columns van Bert Keizer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden