De doemscenario's liggen al klaar

Wat gaan we nu echt merken als de Britten de Europese Unie verlaten? De financiële risico's worden verschillend beoordeeld, de politieke risico's zijn duidelijker. De gevolgen voor het financiële hart van Londen, voor Nederland, het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie.

De City

Waag het niet uit de EU te stappen, is de boodschap deze week van ING, JPMorgan en HSBC, banken met vestigingen in het financiële hart van Londen. Stappen de Britten wel uit de EU, dan vertrekken de zakenbankiers en beleggers uit het financiële hart van Londen, waarschuwen zij. Daar wordt de Britse regering toch enigszins nerveus van. Niet zo vreemd, zegt de Vlaming Pascal Paepen, voormalig handelaar in de City, columnist en docent aan de KU Leuven. Van al het geld in de Britse schatkist komt maar liefst tien procent uit het financiële centrum van Engeland. Ook tientallen grote bedrijven waarschuwden gisteren voor de gevolgen van een Brexit. "Dat is toch vooral een pokerspel van de banken en bedrijven", zegt Paepen. "Met de dreigementen willen ze de Britten onder druk zetten om in de EU te blijven." De banken en bedrijven willen via hun vestiging in Londen en andere Britse steden toegang houden tot de interne Europese markt. Verlies van deze toegang kan de Britse financiële sector schade toebrengen, waarschuwde Rabobank twee maanden geleden.

Ook Paepens stipt deze zorg aan. "Groot-Brittannië is de Europese uitvalsbasis van Amerikaanse en Japanse bedrijven en banken. Het zou kunnen dat buitenlandse banken nu voor Dublin kiezen als toegangspoort tot Europa. Dan moet Londen iets aan macht inboeten, maar heus, na een Brexit blijft de stad het financiële centrum van de wereld."

Volgens de oud-handelaar klonken bij de invoering van de euro ook al geluiden over de teloorgang van de City. "Dat bleek allemaal enorm mee te vallen."

Hoogleraar internationale economie aan de Universiteit van Amsterdam Franc Klaassen maakt zich evenmin zorgen over de positie van Londen. "De City handelt ook veel met de Verenigde Staten en Azië." Al noemt hij wel een scenario waarbij de positie in gevaar kan komen. "Stel dat het Britse pond onder grote druk komt te staan, dan zou Groot-Brittannië na een Brexit kapitaalrestricties in kunnen voeren." Door deze restricties kunnen consumenten en bedrijven minder geld overmaken. De Grieken en Cyprioten kregen hier afgelopen jaren al mee te maken. "Deze restricties leiden tot hogere kosten want dan gaan beleggers een risicopremie eisen voor investeringen in Engeland. Dat zou de aantrekkelijkheid van de City kunnen belemmeren."

undefined

Wordt

Wordt de cheddar ineens onbetaalbaar? En hoe zit dat met rubberen banden, de Land Rover of een jas van Burberry? Jaarlijks importeert Nederland voor ongeveer 25 miljard euro aan goederen vanuit het Verenigd Koninkrijk. Belangrijker nog voor de werkgelegenheid is de export. Daar verdient Nederland jaarlijks ongeveer 20 miljard euro aan. Volgens ING levert dat 300.000 Nederlanders een baan op.

Nederland moet zich vooral zorgen maken over nieuwe handelsbarrières. "Het leidt tot allerlei beperkingen in het vrije verkeer van kapitaal, goederen, diensten en personen", liet kredietverzekeraar Euler Hermes gisteren weten. "Denk aan invoertarieven en douaneformaliteiten. Ook vallen financieringskosten hoger uit." ING ziet het minder somber in. Zo snel zullen die importheffingen er niet komen. Waarschijnlijk ruilen de Britten hun EU-lidmaatschap in voor dat van de Economic Free Trade Association. Zwitserland, Liechtenstein, Noorwegen en IJsland zijn al lid van deze club.

Of de gewone man en vrouw in de straat iets van een Brexit zullen merken? Zowel Klaassen als Paepen denken van niet. "Hooguit wordt het iets lastiger om even naar Londen te reizen", zegt Klaassen. "Er zullen meer controles komen, ook op de goederenhandel. Maar we hebben er allemaal belang bij dat de controles laagdrempelig blijven."

"Stel dat het moeilijker wordt voor Britse producten om ons te bereiken", zegt Paepen, "dan nog zie ik ze niet snel duurder worden. Het Britse pond is na alle berichten over een Brexit al goedkoper geworden. Daarmee zijn de producten dus niet duurder geworden. Integendeel, ze worden zelfs goedkoper."

Volgens Klaassen zit het verlies voor Nederland vooral in het Europese overlegcircuit. "Stel dat de Nederlandse regering moet overleggen met andere partners in de EU, zonder Engeland, dan kan Nederland zwakker staan. Wij zitten nu eenmaal meer op een lijn met de Engelsen dan met de Spanjaarden."

Dat ziet ook Rabobank, dat het Britse EU-lidmaatschap 'van speciaal belang voor Nederland' noemt omdat 'beide landen op het gebied van regelgeving vaak dezelfde visie hebben'. "Bovendien is het Verenigd Koninkrijk een sterke tegenpartij voor grootmachten Duitsland en Frankrijk. Bij een Brexit verliest Nederland dus een belangrijke en zwaarwegende bondgenoot in Europese beleidsdiscussies", schreef Rabo-econome Carlijn Prins twee maanden geleden.

Publicist Paul Scheffer onderschrijft deze woorden. "De Britten waren van groot belang om het Frans-Duitse overwicht te temperen," zei hij vorige week in de Belgische krant De Tijd. Scheffer ziet dan ook niets in een kleiner Europa dat wordt gedomineerd door Duitsland en Frankrijk. Kleinere landen zullen in zo'n omgeving niet gedijen, vreest hij.

undefined

Groot-Brittannië zelf

Zonder de EU is het Verenigd Koninkrijk niet meer dan een beklagenswaardige zandplaat in de Noordzee, zo willen voorstanders van een langer EU-lidmaatschap doen geloven. Zij kunnen schermen met onderzoeken van gerenommeerde bureaus. Analisten van ING hebben een schatting gemaakt van de economische schade, net als de Duitse Bertelsmann Stiftung. Hun bevindingen zijn niet mals. Want ga maar na. Bijna de helft van de Britse export gaat richting andere Europese landen, goed voor 2,3 miljoen banen en 9 procent van de totale economie. ING pepert de Britten in dat hun regering na een afscheid binnen twee jaar een handelsakkoord met de EU moet sluiten. Anders volgen onverbiddelijk de handelstarieven. Al moeten sommige economen nog zien of dat gebeurt.

ING wijst ook op het risico dat buitenlandse bedrijven wellicht minder willen investeren in het Verenigd Koninkrijk. Dat zal vooral de komende maanden kunnen spelen, denkt Paepen. "Dat komt door de onzekerheid. Investeerders houden daar niet van. Het kan zijn dat grote industriële bedrijven denken: wij kiezen toch maar voor Duitsland in plaats van Groot-Brittannië. Dat zal hooguit een half procentje groei schelen."

De geruststellende woorden van Paepen contrasteren nogal met het ronduit apocalyptische beeld van de Bertelsmann Stiftung en Ifo Institute. De Duitse denktanks keken naar de gevolgen op langere termijn en gebruikten daarvoor diverse scenario's. Belangrijk is welke overeenkomsten Londen met Brussel sluit na een afscheid, stellen de onderzoekers. Blijven de banden warm, zoals nu tussen de EU en bijvoorbeeld Zwitserland, dan valt de schade mee. Bertelsmann komt in dat geval uit op een verlies van 2 procent van het bruto nationaal product, goed voor 220 euro per persoon.

Dat bedrag loopt sterk op als de Britten kiezen voor een splendid isolation en geen handelsakkoord bereiken met de EU. Dat zal ook gevolgen hebben voor de positie van Londen als financieel centrum, waardoor het verlies per hoofd van de bevolking oploopt tot 4850 euro, oftewel: 14 procent van het BNP.

Dat soort cijfers klinkt Paepen ongeloofwaardig in de oren. "Het is echt niet zo dat Europa ineens niets met Groot-Brittannië te maken wil hebben. De relatie zal altijd goed blijven. Daarbij, Amerika hoort niet bij de EU, China ook niet. Toch drijven wij daar veel handel mee. De media doen net alsof er een enorme ramp nadert, net als sommige economen die een beetje willen opvallen. De Britten hebben een flexibele economie. Ze lossen de nadeeltjes wel op."

undefined

Europese Unie

Voor de EU is het beter dat het Verenigd Koninkrijk eruit stapt. Deze stelling komt van een eminente Vlaamse hoogleraar economie aan de London School of Economics. Paul de Grauwe ziet aan de overzijde van de Noordzee veel haat tegen de EU. Ook zijn landgenoot Paepens gebruikt het woord haat om de relatie tussen de Britten en Brussel te omschrijven. Als de Britten in de EU blijven, zei De Grauwe in het tv-programma 'Terzake', dan zullen zij de verdere integratie tegenwerken.

Daar staat tegenover dat juist een Brexit kan leiden tot een kettingreactie. Wie volgt, zullen de pro-Europeanen zich afvragen. Hier en daar wordt al hardop gespeculeerd op een Nederlands referendum.

Ook al blijft de EU een verdere verkruimeling bespaard, dan nog zal de economische slagkracht verminderen. Groot-Brittannië is goed voor 15 procent van de Europese economie. Daarnaast bestaat tien procent van het EU-budget uit Britse ponden. De andere landen zullen dat gat van de uittredende nettobetaler moeten opvangen.

Een kleinere Europese economie zal voelbaar zijn op het internationale toneel, bij ontmoetingen voor handelsakkoorden als TTIP bijvoorbeeld. Zonder Groot-Brittannië staat de EU minder sterk tegenover de Amerikanen. Daarnaast gaat van Brexit een belangrijk signaal uit. Dat van een EU waarin landen naar believen in en uit kunnen stappen. Dat schaadt het aanzien van de EU.

Op het wereldtoneel zal de EU een belangrijke stem verliezen in de Verenigde Naties. Het Verenigd Koninkrijk is naast Frankrijk, China, Rusland en de Verenigde Staten een van de permanente leden van de VN-veiligheidsraad. Zij hebben een vetorecht bij stemmingen.

Dan de machtsbalans. Groot-Brittannië was altijd een belangrijk tegenwicht voor Duits-Franse overheersing. Zonder Londen groeit de invloed van Parijs en Berlijn. En zoals Paul de Grauwe en Paul Scheffer al memoreerden, is dat niet prettig voor kleinere landen als Nederland en België.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden