De dode schrijver als spreekbuis

Onderhoudende, maar ook wat luie, dunne en fictieve 'psychografie'

'Het laatste testament van Frans Kellendonk' van Arie Storm heeft op het eerste gezicht veel weg van een testimonium paupertatis, een bewijs van onvermogen. Want Storm, die jarenlang beweerde aan de biografie van Kellendonk te schrijven, komt nu met een dun boekje dat niet eens de schaduw van een biografie is en zelfs niet echt een boek over Kellendonk, al beweert de schrijver in zijn nawoord dat de geest van Kellendonk over hem vaardig werd tijdens het schrijven en dat in dit 'testament' als het ware Kellendonk zelf tot ons spreekt. Dat nemen we natuurlijk met een korreltje zout, alhoewel je het nooit zeker weet: ook schrijvers horen weleens stemmen. Maar nee, dit boek gaat niet over Kellendonk maar over Arie Storm en de ideeën die hij erin verkondigt zijn die van Storm, al zijn ze ook geïnspireerd door Kellendonk.

Frans Kellendonk (1951-1990) is dit jaar vijfentwintig jaar dood, een van de beste schrijvers van zijn generatie, wiens magnum opus 'Mystiek lichaam', indertijd omstreden wegens vermeend antisemitisme, nu als hoogtepunt in onze naoorlogse literatuur geldt. Kellendonk was homoseksueel en overleed aan aids, maar heel veel van zijn persoonlijk leven kwamen we toen hij nog leefde niet aan de weet. Hij was een gesloten schrijver en van Storm zullen we niet veel nieuws horen. Zo krijgen we geen idee van zijn vriendenkring of hoe hij bijvoorbeeld zijn jaar als gastschrijver in Amerika heeft ervaren, wie zijn familie was of hoe hij zijn studententijd doorbracht. Niets van dat al, Kellendonk is in dit testament net zo zwijgzaam over zichzelf als tijdens zijn leven.

Storm schrijft: "Kellendonk was bijzonder sterk gekant tegen biografieën, en dat ben ik eigenlijk ook. Maar ik denk dat er een ander soort biografie kan worden geschreven." 'Het laatste testament van Frans Kellendonk' moet kennelijk die andere soort biografie voorstellen, niet over het leven maar over de gedachtenwereld, de schrijversprincipes, de 'geest' van Kellendonk. Je zou het wat weids een psychografie kunnen noemen.

Voor Storm is Kellendonk het voorbeeld van de ideale schrijver, een kluizenaar, in zichzelf gekeerd, wars van hypes, schrijvend aan een oeuvre waar hij niets didactisch of moralistisch mee voor heeft maar waarin hij voor zichzelf dingen onderzoekt, ook al zijn het ongemakkelijke dingen. Een schrijver zoals Storm zelf wil zijn, ouderwets, met een strikte literatuuropvatting, wars van publiek vertoon.

Ik moet zeggen dat de Frans Kellendonk die Arie Storm hier opvoert en die hij voor een groot deel 'naar zijn beeld' geschapen heeft mij intussen wel redelijk plausibel voorkomt, een zekere wereldafzijdigheid kon de mens Kellendonk, die ik een paar keer heb ontmoet, zeker niet ontzegd worden. Ook had hij een uitgesproken mening over andere schrijvers die hij niet onder stoelen of banken stak. Maar de katten die Kellendonk in dit Testament uitdeelt richting Adriaan van Dis, Gerrit Komrij en Freek de Jonge komen allemaal voor rekening van Arie Storm die Kellendonk gewoon als spreekbuis gebruikt voor zijn eigen sym- en antipathieën.

We kunnen 'Het laatste testament van Frans Kellendonk' geloof ik het beste zien als het zoveelste fictionele werk van Arie Storm. Maar vervelend is het niet. Met een nabokoviaanse flair spant hij de dode schrijver voor zijn karretje: 'Ik bén mijn biograaf' laat Storm de geest van Kellendonk zeggen, en 'Ik ben gekomen omdat mijn biograaf mij geroepen heeft, en niet andersom. Hij heeft mij in zekere zin tot leven gewekt.' Het is een heel aardig spelletje dat Storm met Kellendonk speelt, en ook wel enigszins in de trant van Kellendonk zelf die nooit rechttoe rechtaan romans schreef maar labyrinten waar je als lezer in kon (ver)dwalen.

Storm had er natuurlijk nog veel meer van kunnen maken als hij het leven van Kellendonk werkelijk had onderzocht en daar zijn eigen ideeën op had losgelaten. Dit is in zekere zin een lui boek maar het biedt uitzicht op iets groters. Intussen blijft het raadsel Kellendonk grotendeels intact, wat dat aangaat is het wachten op de echte biografie van Jaap Goedegebuure. Die wordt door Storm/Kellendonk uiteraard bij voorbaat gewantrouwd, want objectiviteit is wel het laatste wat executeur testamentair Arie Storm ambieert.

Arie Storm: Het laatste testament van Frans Kellendonk Athenaeum-Polak & van Gennep; 144 blz. euro 17,50

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden