De DNA-test voor etnische afkomst: makkelijk, ultramodern en genderneutraal

Beeld Getty Images

Een DNA-test doen om je etnische afkomst te achterhalen is erg populair. En veel makkelijker dan je stamboom uitzoeken.

Ik heb nooit de behoefte gehad om mijn stamboom uit te zoeken. Via je vader, je grootvader, je overgrootvader kun je bij je andere voorvaderen uitkomen, tsja. Maar hoe zit het met je moeder en haar overgrootmoeder? En met je vaders grootmoeder, en je oma’s vader? Ondoenlijk om al die vertakkingen na te speuren. Gelukkig is er tegenwoordig de DNA-test voor etnische afkomst. Lekker makkelijk, ultramodern en genderneutraal. De advertenties op tv zijn niet te missen. Miljoenen burgers wereldwijd zijn mij al voorgegaan, privé-DNA-databanken groeien als kool.

Een vriendin vertelt enthousiast over haar Indische roots. Dat wist ze natuurlijk al, maar dat 5 procent van haar genen Chinees zijn, vindt ze een leuk nieuwtje. Het DNA van zussen en broers komt voor de helft overeen, dat van neven en nichten voor een achtste. Er is dus ook veel verschil tussen verwanten: haar broer haalt juist ‘zijn’ onverwachte 5 procent uit het Midden-Oosten. Uiteindelijk is iedereen familie van elkaar en is menselijk DNA voor 99,9 procent identiek.

Er zijn verschillende migratieroutes van afstammelingen van de oorspronkelijke Afrikaanse mens naar Europa. Die stammen zijn als clusters te detecteren in DNA. Het is altijd leuk om meer over jezelf te horen. Ik heb een Belgische opa, een Duitse oma en Hollandse voorouders uit Brabant, Gelderland en Utrecht. Een carrière bij de mariniers was voor vrouwen nog niet toegestaan, maar wie weet heb ik wel anders- zins stoere voorouders.

Stiekem hoop ik ook dat er Vikingen in mijn DNA zitten. Ik voel me altijd thuis in Noord-Europese landen. De Scandinavische cultuur vind ik het aantrekkelijkst. Daar is het normaal dat vrouwen ’s nachts alleen op straat lopen. Moeders joggen achter buggy’s, vaders lopen met hun baby op de borst. Iedereen fietst, sport en leest. Vrijheid en gelijkheid zijn nergens zo groot als daar.

Ik besluit een DNA-test te doen bij het bedrijf Ancestry.com omdat zij meer dan 300 geografische regios testen, veel meer dan concurrenten als MyHeritage. Bij sommige bedrijven moet je een wattenstaafje langs de binnenkant van je wang halen. Ik krijg voor mijn vakantie een doosje thuis met een trechtertje om vol te spugen. Ik moet het naar Ierland opsturen.

Als ik terugkom van vakantie is de uitslag beschikbaar op de website. Het beeld is, zoals ik al dacht, compleet Europees. Vooral de Benelux en Duitsland scoren hoog, maar ook Denemarken. Verrassend: ik ben een kwart Brits en 7 procent Spaans. De test verklapt helaas (nog) niet wanneer er gemixt is.

En hoe zit het precies met mijn Vikingbloed? Inderdaad neemt mijn DNA-cirkel een strook Denemarken mee, check. Maar dus ook Engeland. Tegelijkertijd zijn die Britten (van oorsprong Angelsaksen, dat wil zeggen Noord-Duitsers en Denen) ook deels Scandinavisch. Deense Vikingen hebben bovendien stukken Engeland langdurig bezet. Is mijn Britse bloed dan ook Viking-DNA? Na twee maanden komt er een update: ik blijk ineens 4 procent Zweeds en bijna heel Zweden is omcirkeld. Vikinger kan het niet worden. De verklaring van Ancestry.com: er komen constant meer regio’s bij en mijn DNA is met veel meer referentiepersonen vergeleken.

Hoogleraar evolutiegenetica in Leiden Peter de Knijff maakt gehakt van mijn hoop en van de DNA-testen voor genealogische doeleinden. “Notoir onbetrouwbaar en misleidend.” Hij legt het uit in een eenvoudig rekensommetje: 2 ouders, 4 grootouders, 8 overgrootouders, etcetera. Tien generaties terug in de stamboom (dat is 250-300 jaar geleden) zijn er al 1024 voorouders; twintig generaties terug (500-600 jaar geleden) ruim een miljoen stamboomvoorouders.

Dit is volgens De Knijff de instinker: “U kunt, maar dat hoeft niet, van ieder van deze miljoen voorouders een beetje DNA hebben. Veel waarschijnlijker is het dat u van een klein deel van deze voorouders een onevenredig groter deel ontvangen hebt.” Leuk, dat Spanje en Engeland, want iedereen wil natuurlijk anders zijn dan anderen. Maar eigenlijk is het dus een heel grove duiding.

Dat blijkt ook als een Nederlandse vrouw in september voor tv-programma ‘Radar’ bij drie concurrerende bedrijven een DNA-test laat uitvoeren. Elke uitslag is anders, omdat elk bedrijf een ander ledenbestand en dus een andere DNA-database heeft met verschillend vergelijkingsmateriaal. Elk bedrijf trekt eigen geografische ‘grenzen’ voor etnische regio’s. Hoe meer mensen een test doen, hoe preciezer uiteindelijk verschillen bepaald kunnen worden.

Het resultaat dat Trouw-redacteur Sybilla Claus via de website kon bekijken, nadat haar DNA was gecheckt.

Van de Nederlanders die MyHeritage gebruikten, heeft bijna de helft een Scandinavische oorsprong, 35 procent een Britse. Toch meldt hun stamboom daar niets over, omdat DNA veel verder teruggaat. Voor de ‘kortere’ termijn zijn stambomen veel betrouwbaarder, stellen experts.

Zijn we daarmee weer terug bij af, bij het ouderwetse papier? Erik-Jan Bosch (56) is een genealogie-fanaat en deed ook een test bij MyHeritage. Hij is het niet met hoogleraar De Knijff eens. “De bedrijven leggen op hun website duidelijk uit dat je etnische schattingen met een korrel zout moet nemen. DNA is één grote roulette, waarbij elke generatie enorm klutst. Toch zegt het wel degelijk iets over je afkomst.” Er is in Noordwest-Europa eeuwenlang gemixt, dus dat verklaart gekke uitkomsten. Friezen, Duitsers, Denen en Belgen trokken naar Engeland, Noormannen gingen naar Frankrijk. “Door alle uitwisseling is er moeilijk een scheiding te maken. DNA houdt zich nu eenmaal niet aan landsgrenzen. Er is geen Deens of Indonesisch DNA.”

Bosch kreeg voor een deel bevestiging van zijn vermoedens, maar twijfels blijven er. Hij uploadde zijn testresultaten gratis naar de website Family Tree, waarbij zijn Zuidoost-Aziatische deel steeg van 2,6 naar 13 procent. “Een enorm verschil.” Ook kwamen verwanten bovendrijven. “Een derdegraads neef, in de betrouwbaarste categorie, zoals dat heet. Dus familie.” Of hij contact wil, weet hij niet. Bosch wijst op de enorme evolutie in DNA-testen. “Die waren tien jaar terug onbetaalbaar. Het is nog volop in ontwikkeling.” Zelf zie ik de lol in het bewijs dat ook mijn witte huid een gemengde afkomst kan betekenen.

DNA-testen werken wel perfect om verwantschap te achterhalen. Dus wie het leuk vindt, kan in contact treden met derde- en vierdegraadsnichten en -neven die de test ook vermeldt. Wie daarvoor toestemming geeft, wordt zichtbaar met e-mailnaam en contactoptie. Er zijn al bedrijven die een prenatale vaderschapstest aanbieden. Of een ‘overspelonderzoek’. Kijk uit als je voor de gezelligheid je vader een test cadeau wilt doen. Je zult niet de eerste zijn die er op deze manier achterkomt dat hij niet je biologische vader is. Honderd procent zeker! 

Trouw-redacteur Sybilla Claus kreeg eerder deze week een update, in deze afbeelding zijn de resultaten na een herberekening verwerkt. Er is duidelijk verschil te zien met de eerdere resultaten.

Alles is te testen

Verkoop en bestudering van DNA-testen is een miljardenbusiness geworden. Ziektes, verwantschap, afkomst, steeds meer is te testen. Voor het uitzoeken van etnische afkomst zijn er een paar grote aanbieders die op een aantal punten verschillen. Zo levert niet elk bedrijf (mogelijke) verwanten. Een ander verschil is het aantal etnische regio’s dat een bedrijf aanbiedt om te testen. Verzendkosten komen boven op het genoemde bedrag.

MyHeritage Claimt 2,7 miljoen DNA-profielen te hebben en onderzoekt 42 etniciteiten. € 79, herfstaanbieding € 59.
Ancestry Claimt dat het meer dan 380 etnische regio’s onderscheidt en tien miljoen DNA-profielen heeft, € 99.
23AndMe Claimt 5 miljoen ‘gebruikers’ en 120 etnische regio’s, € 99.
LivingDNA Claimt 80 etnische regio’s en 1,1 miljoen gebruikers, € 99.

Er zijn ook specifieke testen om je Afrikaanse of Aziatische roots te achterhalen, hoewel juist uit deze gebieden nog veel minder DNA-informatie beschikbaar is. Deze toegespitste testen zijn vaak duurder, tegen de € 200.

Reageren?

Van wie zou u willen afstammen? Heeft u al eens uw DNA laten checken? Reacties o.v.v. uw naam en woonplaats graag naar tijdpost@trouw.nl

Lees ook: 

Klim in je stamboom, het is verslavend

In de familie ging het verhaal dat hij zou afstammen van de hugenoten. Maar klopte dat wel? Met die vraag dook Flip van Doorn in zijn familiegeschiedenis.

Stamboomonderzoek kan nu vanuit je luie stoel

Via hun website kun je struinen in de archieven van het Centrum voor Familiegeschiedenis. Je eigen familiehistorie onderzoeken is een stuk makkelijker geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden