De diva naast Abba-Benny

De gevierde Zweedse mezzosopraan Anne Sofie von Otter heeft Abba-liedjes opgenomen die ze ook op toneel zingt. ,,Abba is net zo tijdloos als Kurt Weill.”

Ze hoeft zich niet meer zo te verdedigen als bij het project met popster Elvis Costello, ’For the Stars’ (2001), een album waarvoor ze een Edison kreeg en waarvan een half miljoen exemplaren werd verkocht. „Blijkbaar accepteert iedereen nu dat ik dit ook doe.”

Toch was het verrassend dat de Zweedse mezzosopraan Anne Sofie von Otter (1955), gevierd ster in alle operahuizen, Abba-songs ging opnemen. Zaterdag staat ze met het project in Utrecht.

Zichzelf verrast ze met andere plannen. Zoals haar voornemen om in 2009 Wagner te zingen, en wel de rol van Waltraute in ’Götterdümmerung’ met Simon Rattle in Aix-en-Provence. Wagner was te zwaar, zei ze altijd. „Als ik vijftien jaar geleden in de toekomst had kunnen kijken, was dát voor mij een grotere verrassing geweest dan Abba.” Sinds Von Otter in 1981 het Abba-album ’The Visitors’ had gekocht zong ze die liedjes altijd mee in de keuken. „Wagner zing ik nooit mee.”

Costello liet haar kennismaken met songs van Tom Waits, Brian Wilson, The Beatles en zichzelf, en zo ontdekte Von Otter „een massa popmuziek die niet saai en schreeuwerig klinkt”. Met haar uitstapjes hoopte ze het klassieke publiek hetzelfde te laten ontdekken, zei ze daarover.

De foto achter op het cd-boekje van ’For the Stars’ kondigde onbedoeld het volgende project al aan. Op een portret van alle muzikanten stond Costello wat aan de zijkant. In het midden stonden Von Otter en de grijsbebaarde Benny Andersson, die accordeon speelde op ’For the Stars’.

Het is nog vroeg als ze in haar hotel over het Abba-project vertelt. Ze is wel wat gewend: haar jongste, vijftienjarige zoon „vindt het nog altijd leuk zijn mammie op tijd wakker te maken”. Maar de avond ervoor had ze een optreden, in een festivaltent aan het binnenwater Elüaintarhanlahti in Helsinki, en daardoor komt de ochtend wat vroeg.

De combinatie Abba en Von Otter betekent een ouder publiek, dat de Zweedse volksmuziek van haar begeleidingsband beleefd welkom heet. De rookmachine gaat aan en daar staat Von Otter: microfoon in de hand, een glitterjurk over een broek en bewegende heupen.

„In het begin was het erg moeilijk bij dit repertoire de juiste houding te vinden. Ik voelde me zo stijf! Maar nu ga ik gewoon dansen als ik daar opeens zin in heb.” Zo beweegt ze bij een instrumentaal tangostuk langzaam naar het midden van het podium, om op de laatste noten de armen omhoog en het hoofd in de nek te gooien. En Vogue!

’Het Abba Album’, zo had de cd geheten als het aan platenmaatschappij Deutsche Grammophon had gelegen. Want het begrip Abba, die Zweedse hitmachine uit de jaren zeventig, staat garant voor extra cd-verkopen. „Tsjing!”, imiteert Von Otter het geluid van een kassa. Maar niet voor niets begint haar album met het allerlaatste nummer dat Abba opnam, ’The Day Before You Came’: dat einde was ook een nieuw begin. Benny Andersson componeerde gewoon verder en volgens Von Otter niet minder succesvol. Ze zingt ook jonger werk van hem en ’Benny Andersson Songbook’ was daarom haar eigen titelkeuze. Het compromis luidt nu ’I Let The Music Speak’.

„Wat zei ik over ’Thank You For The Music’? Ridiculous?”, vraagt Von Otter ’s ochtends indringend, en ze herhaalt het woord met steeds grotere vraagtekens. Om zich dan te herinneren dat ze ’particular’ moet hebben gezegd en dat die opmerking over het titelnummer ging, niet over ’Thank You For The Music’. Sterker nog: niks mis met dat lied. Dat het niet op de cd staat komt door de platenmaatschappij. „Ze vonden de nieuwe uitvoering te spaced out, te raar.” ’Money Money Money’, dat ook een uitbundige behandeling kreeg, haalde de cd wel, als bonustrack. Als ze het live zingt steekt Von Otter in de slotmaat triomfantelijk haar vuist in de lucht.

Abba is fun, maar ABBA is ook lastig terrein. „Nu vindt iedereen ze geweldig, maar ook in Zweden konden ze niet in de jaren zeventig. Ze lachten altijd zo gelukkig, vooral Björn Ulvaeus”, herinnert Von Otter zich. „Niet echt cool”, en als bewijs zet ze zelf een Björn-glimlach op.

Bij het concert stonden de teksten op een lessenaar. „Uit het hoofd leren gaat me niet gemakkelijk af en ik had ook weinig tijd.” Maar Abba-hits zijn toch universele meezingers? „De titelregels wel, maar wat komt er ook alweer na ’the winner takes it all’?” Zonder spiekbriefje komt ze nu niet verder dan wat klanken in een verzonnen taal. Ze zei al dat ze zo instrumentaal mogelijk wil zingen. „In die zin dat mijn stem als een instrument moet opgaan in het bandgeluid. Sommige zangers zijn zo geïnteresseerd in zichzelf dat ze niet horen wat er verder gebeurt.”

Instrumentaal zingen, dat doet ze heel letterlijk in ’The Day Before You Came’, als haar stem mooi mengt met een gitaarsolo. Het lied is overigens een paar tonen omlaag geschroefd, waardoor het een andere lichtval heeft dan het origineel. „Agnetha Fültskog van Abba zou als klassiek zangeres een sopraan zijn geweest. Ik voel me bij popsongs comfortabeler in een lager register. Door de klank van haar hogere stem klonk zij jonger, kwetsbaarder, bedreigder.” Von Otter klinkt als een iets oudere vrouw die minder overrompeld wordt door de leegte.

Deze vertolkingen, zijn dat covers of interpretaties? „Het woord cover kende ik niet totdat ik met Costello werkte, net als het woord ’cut’ voor opname. Tja, als Annie Lennox een lied van Procul Harum zingt lijkt me dat een interpretatie. Ze doet niemand na maar wil iets persoonlijks brengen. Omgekeerd kun je stellen dat ik bijna altijd covers zing, miljoenen mensen voor mij hebben de liederen van Schubert en Schumann gezongen die ik bij recitals zing.”

Von Otter deed een jaar over de selectie van de liedjes. Ze besloot dat de uitbundige hits haar niet pasten, zoals ’Waterloo’ en ’Dancing Queen’. ’Happy New Year’ bleek te afhankelijk van het Abba-geluid. Soms was het zaak om achter een minder arrangement toch een goede compositie te ontdekken. Zo is ’Heaven Help My Heart’ uit de musical ’Chess’, gezongen door Elaine Paige, het soort Sky Radio-ballad waar Celine Dion blij van wordt. „Sommige mensen zeiden al dat enkele nummers op mijn cd als muzak klinken. Misschien was dat wat ze bedoelden. Maar ’Heaven Help My Heart’ heeft prachtige harmonieën. Ik hoor eerder barokmuziek dan liftmuziek.” In veel meer popmuziek hoort Von Otter barokmuziek.

Ook andere nummers op haar cd krijgen een klassiek liedgevoel. ’Ljusa Kvüllar Om Varen’ (De lichte zomeravonden) omschrijft ze als een Zweeds volkswijsje en in ’After the Rain’ hoort ze een kerkhymne. „Klassieke muziek komt voort uit kerk- en volksmuziek, dat komt hier misschien mooi samen.”

Honderd meter vanaf de tent waarin Von Otter ook enkele musicalsongs bracht, werd tegelijkertijd de musical ’Evita’ opgevoerd. Eerder die dag werd bekend dat Andrew Lloyd Webber de roman ’De meester en Margarita’ van Michail Boelgakov tot musical gaat bewerken. Von Otter reageert met een gilletje en wenst Lloyd Webber in dezelfde adem veel succes, omdat het een lastige roman is om te bewerken. Zou Von Otter een goede Margarita zijn? „Misschien wel. Maar liever niet met Lloyd Webber. Zijn ideeën zijn opgedroogd. Het probleem met musical is dat je elke avond hetzelfde doet. Ik ben te verwend en zou er gek van worden. Het lijkt me vocaal te vermoeiend.”

’Kristina’, dát is een ander verhaal. „Die rol is fantastisch, door het acteren, het karakter, alles.” Toevallig of niet is dat de musical die Andersson schreef, over een Zweeds meisje dat naar Amerika emigreert. Von Otter zag de voorstelling vaak, en zingt er een lied uit op de cd.

Ze aarzelt bij de vraag op welk nummer ze trots is. „Trots is misschien niet het goede woord.” Er zijn liedjes die ze graag terughoort, zoals ’I walk with you, mama’ en ’Ljusa Kvüller Om Varen’, een frisse opname dankzij de gitaar en het scatten van Georg Wadenius. „Maar met andere ben ik een beetje minder blij”, formuleert ze voorzichtig. „Soms voelt het alsof ik niet goed genoeg zing, soms is het arrangement niet interessant genoeg.”

Bij klassieke cd’s overkomt haar dat zelden. „Maar hierbij heb ik minder controle door mijn gebrek aan ervaring. Ik heb wel ideeën maar ben daar onzeker over. Bij klassieke opnames heb ik visie. Nu kreeg ik het niet precies goed. Misschien omdat ik niet weet wat ik wil.”

Andersson was nerveus toen hij Von Otter op piano moest begeleiden. En zij omgekeerd ook. „Hij zat opeens naast zo’n beroemde operazangeres, en ik stond plotseling aan de piano bij Abba-Benny. We kregen allebei de bibbers.” Als iedereen weet wie je bent legt dat gewicht op je schouders. „Bij mensen die je niet goed kent verander je vanzelf wat in die publieke persoon die je ook bent. Dat masker moet je eerst afleggen.”

Andersson-songs kunnen een even lange houdbaarheidsdatum hebben als liederen van Kurt Weill, meent Von Otter. „Enkele Abba-hits zijn voor eeuwig. Ze hebben zoveel joie de vivre. Tijdloos.”

De cd ’I Let the Music Speak’ is verschenen bij Deutsche Grammophon. Zaterdagavond staat Anne Sofie von Otter in Vredenburg in Utrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden