De discussie over racisme moet niet verstommen

Recent barstte het racismedebat in Nederland los. Dat werd tijd, want lang werd gedacht dat racisme in Nederland niet bestaat. Laat ik vooropstellen dat Nederland geen racistisch land is, maar dat betekent niet dat racisme hier niet voorkomt. Het manifesteert zich bijvoorbeeld duidelijk op de arbeidsmarkt. Cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau laten onomwonden zien dat Nederlanders met een niet-westerse achtergrond veel minder kans maken om uitgenodigd te worden voor een sollicitatiegesprek.

"Het politieke klimaat in Nederland is racistisch", verklaarde ook onze Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer onlangs. "Dan heb ik het niet over één politieke partij, maar integraal. De stemming in Den Haag is tegen vreemdelingen." Brenninkmeijer deed zijn uitlatingen naar aanleiding van een rapport van de Raad voor Europa waarin staat dat Nederland racisme beter moet aanpakken.

Amnesty International stelt dat de Nederlandse politie zich veelvuldig schuldig maakt aan etnisch profileren. Minderheden worden er bij politiecontroles veel vaker uitgepikt dan 'witte' Nederlanders. Niet vanwege een daderprofiel, maar vanwege hun huidskleur. Slachtoffers verklaren zich als tweederangsburger behandeld te voelen.

Onlangs kreeg een Turks-Nederlandse vrouw vanwege haar afkomst een lagere schadevergoeding uitgekeerd van de rechtbank in Den Haag. Ze werd op haar tiende aangereden en liep ernstig hersenletsel op. De rechtbank ging ervan uit dat de vrouw rond haar zesentwintigste kinderen zou hebben gekregen, tien jaar lang niet zou werken en daarna nog maar voor de helft. Want allochtone vrouwen werken minder dan autochtone, was de gedachte. Daarom kreeg ze niet 550.000 euro, zoals het Nederlands Rekencentrum Letselschade bepaalde, maar slechts 70.000 euro. Niet alleen speelt de etnische achtergrond hier een ongeoorloofde rol, ook wordt er in hopeloze vooroordelen gedacht: uit cijfers van het CBS blijkt juist dat allochtone vrouwen vaker fulltime werken.

En dan Zwarte Piet. Nadat Quinsy Gario op tv uitlegde waarom hij Zwarte Piet racistisch vindt, barstte er een enorm debat los. Hij werd verguisd op sociale media, maar kreeg ook voor het eerst bijval van opiniemakers. Er was sprake van een kentering. Zwarte Piet zoals we die nu kennen heeft weliswaar geen racistische intentie, maar kent wel een oorsprong én bezit uiterlijke kenmerken die uiterst twijfelachtig zijn. Zijn eerste afbeelding dateert uit 1850 toen Jan Schenkman hem in een prentenboek uitbeeldde. Pas in 1863 werd de slavernij door Nederland afgeschaft. In een duistere periode waarin duizenden slaven in onze kolonies werden uitgebuit, werd Zwarte Piet geïntroduceerd. Op z'n minst een ongelukkige ontstaansgeschiedenis.

In het debat dat volgde, namen emoties de overhand. Zangeres Anouk werd zelfs op internet met de dood bedreigd toen ze Piet bekritiseerde. Mensen hebben tijd nodig om aan het idee te wennen dat Zwarte Piet dringend toe is aan een nieuwe 'look'. Toch hebben we minder geduldige activisten als Gario nodig, maar we hebben vooral ook mensen nodig die het van hem overnemen en in hun eigen omgeving verder discussiëren. Want goddank is het niet zoals premier Rutte onverschillig verklaarde: 'Zwarte Piet is nu eenmaal zwart, daar kunnen we weinig aan veranderen.' Nee, Uwe Excellentie, dit en de hiervoor genoemde problemen zijn nou juist zaken die we samen kunnen veranderen, door steeds weer kritische vragen te stellen en het dogma los te laten dat de dingen nu eenmaal zijn zoals ze zijn. Onze geschiedenis heeft aangetoond dat we daar heel goed toe in staat zijn.

Gastcolumnist Murat Isik is schrijver van de roman 'Verloren grond'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden