De dingen

Kunst verandert de wereld niet, maar kunst kan wel onze blik op die wereld veranderen. Zo meende Bas Heijne in 'Live' van de Ikon. Hij verwees naar de prachtige film 'American Beauty' en de slogan: 'Look closer' -door hem vertaald als 'Kijk opnieuw'. En hij citeerde Louis Couperus die schreef over 'de mystiek der zichtbare dingen'. Couperus bedoelde echt: dingen. Een kopje, een tafel.

Waarom weet ik niet, maar dezer dagen drongen zich de dingen op het scherm meer op dan de meningen. Een foto, een scheepswrak, een bankje, een lekkend museum: allemaal objecten voor verhalen, gegoten in de vorm van reportages of documentaires. De foto is die van een naamloze drenkeling, aangespoeld op een strand op Sicilië, voorpost van het Fort Europa. Programmamaker Roel van Broekhoven zag de foto in de Volkskrant en besloot het verhaal van de onbekende dode te reconstrueren. Het werd -dat viel te verwachten- een droeve geschiedenis van jonge, kansloze Noord-Afrikanen die dromen van rijkdom in Europa en die, in dit geval vanuit Tunesië, de illegale oversteek wagen. Maar het eerste deel, uitgezonden in VPRO's 'Tegenlicht', eindigde met een onverwachte wending, dus kijk zondag opnieuw.

Het scheepswrak zagen we bij Discovery en is dat van de Bismarck, het kolossale oorlogsschip van gepantserd Krupp-staal, dat Hitler liet bouwen. Het onoverwinnelijk geachte schip moest op de Atlantische Oceaan de bevoorradingslijnen naar Engeland vernietigen, maar ging in 1941 al bij zijn eerste missie ten onder. James Cameron, regisseur van 'Titanic' -dat andere onzinkbare schip- daalde af naar het wrak op 4,5 kilometer diepte en filmde wat zestig jaar verborgen bleef. De lopen van de kanonnen stonden, overdekt met zeeanemonen, fier omhoog en op het dek was nog het grote hakenkruis zichtbaar. Het schip was letterlijk van een ander tijdperk -we keken naar de gave resten van een stalen dinosauriër.

Peter Delpeut maakte 'In Loving Memory', een reisreportage langs de spoorlijn tussen Leeds en Carlisle, dwars door het onherbergzame noorden van Engeland. Niet de spoorlijn zelf had zijn aandacht, maar vooral de grote hoeveelheid houten bankjes, her en der in het landschap. Voorzien van naambordjes, dienden ze als herinnering aan dierbare overledenen. Delpeut zelf zat ooit, uitziend over de heuvels, samen met zijn geliefde op zo'n bankje. ,,Het was'', zegt hij in de film, ,,alsof we al dood waren. Alsof we werden herinnerd in liefde. Ik geloof dat ik nooit gelukkiger ben geweest dan op dat moment.''

Weemoed ook in de mooie Duitse documentaire in 'Het uur van de wolf', over het Slowaakse dorp Mikova, waarvandaan begin vorige eeuw de ouders van Andy Warhol naar de VS verhuisden. Terwijl Warhol uitgroeide tot popart-kunstenaar bleven zijn verwanten gekluisterd in hun communistische boereneenvoud. Na de val van de Muur besefte men pas de faam van hun Amerikaanse familielid en ontstond in een naburig dorp een Warhol-museum. Dat trekt weinig bezoekers en het dak lekt. Echt waarderen kunnen ze zijn kunst nog steeds niet. De filmers vonden op het land nog een Campbell-soepblik. Het maakte deel uit van de aankleding van een vogelverschrikker. Nee, kunst verandert de wereld niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden