De digitale dorpskrant

Bart Kool (links) en Edwin van der Wijngaard van 'de Teyding'. 'Het is bijna onmogelijk om met een nieuwssite je brood te verdienen.' Beeld Phil Nijhuis

Lokale media hebben het niet makkelijk; dorps- en stadskranten verdwijnen. Maar kleinschalige, lokale nieuwssites zijn in opkomst.

Bart Kool en Edwin van der Wijngaard kijken uit naar woensdagavond. Dan zullen ze, vanuit het gemeentehuis van Teylingen, van minuut tot minuut live verslag doen van de verkiezingsuitslag. Kool: "We brengen de hele avond de tussenstanden op onze site, en we gaan natuurlijk reacties halen bij politici."

Met de verkiezingen in aantocht zijn het drukke tijden voor Van der Wijngaard en Kool. Samen met een groep vrijwilligers maken ze de plaatselijke nieuwssite 'de Teyding', die veel aandacht besteedt aan de politiek in Teylingen - een fusie van de dorpen Sassenheim, Warmond en Voorhout. De Teyding verslaat het plaatselijke lijsttrekkersdebat, bericht over het nieuwe rieten dak op de monumentale muziektent in Warmond, en biedt fotoreportages van carnaval en de intocht van Sinterklaas.

Serieuze speler
Mediawetenschappers noemen de site een hyperlocal: een website met lokaal nieuws. De sites worden gevuld door journalisten en niet-journalisten die artikelen publiceren over gebeurtenissen in hun eigen dorp.

Die hyperlocals zijn in opkomst, en het zijn er intussen aardig wat: gemiddeld heeft een Nederlandse gemeente 1,5 hyperlocal, bleek uit onderzoek van het Stimuleringsfonds voor de Pers in 2012. Van politiekdelft.nl tot de Sneker Internetkrant, in de week voor de raadsverkiezingen berichten ze allemaal volop over hun lokale politici. De hyperlocals verschijnen in allerlei soorten en maten en van verschillende kwaliteitsniveaus, maar ze vormen onmiskenbaar een nieuwe, serieuze speler in het journalistieke veld, concludeerden de onderzoekers.

Het lokale nieuwslandschap verandert, kranten verdwijnen en daar bestaan grote zorgen over (zie hieronder). De journalistieke controle van het lokaal bestuur zou in gevaar zijn. Deze week bleek bovendien uit een onderzoek van bureau Ipsos dat lokale media de belangrijkste informatiebron zijn voor kiezers die hun stem willen bepalen. Kunnen hyperlocals het gat vullen dat ontstaat in de lokale nieuwsvoorziening, nu het aanbod van kranten verschraalt?

Drie huis-aan-huiskranten
Dat is de vraag. Want uit het onderzoek van het Stimuleringsfonds voor de Pers bleek dat dit soort initiatieven vooral ontstaat in gemeenten waar al veel media zijn, en juist niet in de gemeenten waar het aanbod tekortschiet. Neemt de aandacht van de regionale pers voor een bepaalde gemeente af, dan zijn er ook minder lokale initiatieven te vinden.

Beeld Trouw: SS
 
Gemiddeld heeft een Nederlandse gemeente 1,5 hyperlocal

De Teyding past in dat beeld: bij de inwoners van Teylingen vallen drie huis-aan-huiskranten per week in de bus, daarnaast is er een lokale omroep en het Leidsch Dagblad dat over de regio bericht. Genoeg journalisten die de perstribunes bij de Teylinger gemeenteraad bevolken, in levenden lijve of via een livestream op internet. Het is niet de ambitie van de Teyding om een alternatief te zijn voor een verdwijnende krant. Kool en Van der Wijngaard begonnen hun site in 2005, naar aanleiding van de fusie van de drie dorpen. "Het leek ons interessant om daar een site over te maken", zegt Kool. "En dat sloeg zo goed aan dat we er mee doorgegaan zijn. Een uit de hand gelopen hobby."

Het mag een hobby zijn, de mannen werken vrijwel elke dag aan hun site en trekken met hun serieuze aanpak en onafhankelijke journalistiek soms 30.000 sitebezoeken per maand. Kool is overdag journalist bij de KRO-radio, 's avonds werkt hij aan de site. Van der Wijngaard is ICT'er maar werkte in het verleden ook voor lokale kranten.

Kool: "We plaatsen nooit zomaar een persbericht van de gemeente op onze site. We maken er altijd ons eigen stuk van. Journalistiek is nog altijd een vak. Maar helaas hebben we niet de tijd om echt achter alle zaken aan te gaan, echt diep in een dossier te duiken. We krijgen veel tips, maar hebben niet overal tijd voor en een diepte-interview past beter in een krant dan op onze site." Van der Wijngaard: "Je kunt wel een vrijwilliger vragen, ga daar eens heen en maak een foto, of kijk eens wat er gebeurt. Maar een compleet stuk schrijven, dat kan niet iedereen. Als je een enigszins journalistieke site wilt maken, heb je mensen met een journalistieke achtergrond nodig."

Specialiseren
Voor mensen die hun eigen lokale nieuwssite willen oprichten heeft Van der Wijngaard nog een tip: "Specialiseer je: kijk waar je goed in bent. Wij kiezen met name voor breaking news, politiek en mooie fotografie. Maar je kunt ook een site maken die zich richt op sport, of op 112-nieuws over branden en ongevallen. De grootste val waar je in kunt trappen, is dat je al het nieuws wilt coveren. Daar heb je als vrijwilliger gewoon geen tijd voor. Dan ga je persberichten één-op-één overnemen; dat voegt weinig toe en trekt ook geen bezoekers."

Het probleem voor veel lokale nieuwssites is, net als bij de kranten, het geld. "Een site beginnen is niet duur, maar het is bijna onmogelijk om er een boterham mee te verdienen", zegt Kool. Hij volgt vanuit interesse veel collega-sites in andere gemeenten, en zag er al heel wat komen en gaan.

 
We plaatsen nooit zomaar een persbericht van de gemeente op onze site. We maken er altijd ons eigen stuk van

Op de www.deteyding.nl staan wat advertenties van lokale ondernemers. Van een makelaar uit Voorhout tot eenmanszaak De Kluskabouter ('ook voor grote klussen'). Maar met die advertenties wordt nauwelijks iets verdiend: een paar duizend euro per jaar. Dat geld gaat allemaal in een stichting om de exploitatiekosten te dekken, en met Kerst wordt er wat leuks van gekocht voor de vrijwilligers, en af en toe is er een etentje.

Voor het geld moet je het dus niet doen. Het plezier van een site maken, in combinatie met de maatschappelijke betrokkenheid bij het dorp vormt de motivatie voor Kool en Van der Wijngaard. "Het gaat erom dat je feeling hebt met de gemeenschap", vertelt Kool. "Daar krijg je ook zoveel tips en inspiratie uit. Mensen bellen, mailen, spreken ons aan." Hoezeer de Teyding een rol speelt in de lokale gemeenschap blijkt wel als er sirenes loeien in het dorp. Kool: "Dan zien we een flinke piek in onze bezoekcijfers. Mensen gaan direct naar de site om te kijken wat er aan de hand is. Of ze bellen ons gewoon op om het te vragen."

Combinatie van mensen
Die verbondenheid met het dorp levert de Teyding ook veel sympathie op, van ondernemers die de site wat gunnen, en van politici en burgers. Van de gemeente kreeg de Teyding een vrijwilligersprijs. "We zijn misschien wel de participatiesamenleving in de praktijk", lacht Kool.

Het zou mooi zijn als elke gemeente zo'n journalistieke site had, die door vrijwilligers wordt gemaakt, vindt Van der Wijngaard. "Maar dan heb je wel een combinatie van mensen nodig die misschien niet overal voorhanden is: technici, fotografen en mensen met een journalistieke achtergrond, die bovendien tijd en zin hebben om zoiets op te zetten. Daarnaast is het belangrijk dat ze het dorp door en door kennen."

Kool is niet zo somber over de toekomst van de regionale journalistiek. "Internet zal een steeds grotere rol gaan spelen, maar papieren kranten zullen in de regio voorlopig ook blijven bestaan", denkt hij. Kool wijst erop dat veel lokale kranten nog altijd geld verdienen met de advertentieruimte die gemeenten inkopen om hun aankondigingen en berichten te plaatsen. De lokale sites zullen niet zozeer het gat opvullen dat kranten laten vallen, maar wel een waardevolle aanvulling zijn op het journalistieke aanbod, denkt Kool.

Continuïteit
De continuïteit van dit soort sites is wel een groot probleem erkent hij. "Hoelang blijft het een leuke hobby? Als Edwin of ik het morgen zat zijn en er mee willen stoppen, houdt de Teyding waarschijnlijk op te bestaan. Dat zou misschien anders zijn als het wel een commerciële site was, waar geld mee wordt verdiend. Dan kun je het project makkelijker overdoen aan iemand anders."

Het probleem dat Kool schetst, wordt goed geïllustreerd door een vergelijkbare site uit Culemborg. Culemborg Nieuws is een nieuwssite die, in tegenstelling tot de Teyding, wél werd opgericht uit onvrede over het plaatselijke journalistieke aanbod. Een oud-regioverslaggever van Het Utrechts Nieuwsblad nam het initiatief. Maar wie nu naar zijn site gaat, leest op de homepage een droef bericht (uit december) dat de makers hun project op een laag pitje hebben gezet. "Het is in het afgelopen jaar niet gelukt om voldoende structurele financiering te vinden om te komen tot betere stadsverslaggeving, gratis leesbaar voor iedereen. Zonder financiering is die pro-actieve arbeidsintensieve journalistiek niet mogelijk."

 
De continuïteit van dit soort sites is wel een groot probleem

Waar zijn de lokale waakhonden gebleven?
Wie naar de kale feiten over regionale dagbladen kijkt, krijgt een pessimistisch beeld. Zo'n 117 journalisten verloren sinds 2008 hun baan in de regio. Sinds de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 2010 is de oplage van de kranten gemiddeld met zo'n vijftien procent gedaald.

Oké, de een ging wat harder onderuit dan de ander. Zo verloor het Haarlems Dagblad 18 procent, terwijl het Friesch Dagblad plus één procent kon optekenen. En de cijfers over het aantal werkzame journalisten gaan over de situatie medio 2013. Terwijl er later dat jaar nog grote klappen bij een aantal uitgevers vielen, zoals bij Wegener. De uitgever van onder meer de Stentor, de Gelderlander en de Twentsche Courant Tubantia kondigde voor de zoveelste keer bezuinigingen aan.

Maar waar het om gaat is het algemene beeld. En dat is vrijwel overal hetzelfde: teruglopende lezersaantallen en kranten die met steeds minder mensen gevuld moeten worden. Dat is tot de dag van vandaag aan gang. Zo zitten momenteel de Noordelijke dagbladen van NDC midden in een reorganisatie.

Mineur in de regio dus. Want dat kan toch bijna niet anders dan ten koste gaan van de kwaliteit? Uit de enquête die Trouw hield onder gemeenteraadsleden, blijkt dat ze nog altijd negatief gestemd zijn over het functioneren van de regionale media. Op de vraag wat de raadsleden vinden van de manier waarop de lokale journalistiek de gemeentepolitiek volgt, zei driekwart: ze volgen het wel, maar de kwaliteit laat te wensen over. Zeven procent concludeerde zelfs: ze volgen het niet of nauwelijks.

Opvallend genoeg zijn de gemeenteraadsleden daarmee niet pessimistischer dan vier jaar geleden, toen de enquête vrijwel dezelfde uitslag had. Ondanks de bezuinigingen, lijkt het met de dalende kwaliteit dus wel mee te vallen. Hoe kan dat?

 
Op de vraag wat de raadsleden vinden van de manier waarop de lokale journalistiek de gemeentepolitiek volgt, zei driekwart: ze volgen het wel, maar de kwaliteit laat te wensen over

Tegelijk met het inkrimpen van de regionale kranten, zijn de afgelopen jaren hyperlokale websites als paddenstoelen uit de grond geschoten. Uit een onderzoek van het Stimuleringsfonds voor de Pers bleek vorig jaar dat er inmiddels in totaal 350 van dergelijke websites zijn, verspreid over 199 gemeenten. De onderzoekers noemen de lokale sites 'opvallende waakhonden' in de regio.

Maar of ze daarmee ook het gat opvullen dat andere media achterlaten? Opvallend genoeg ontstaan hyperlocals juist in gemeenten waar ook andere regionale pers actief is. Kort gezegd: media trekken andere media aan.

Dat betekent dat er nog altijd plaatsen bestaan waar amper nog een regionale journalist te vinden is. Door bezuinigingen sluiten regionale kranten hun redacties in kleine randgemeenten en trekken zij zich terug in de grotere plaatsen van hun verschijningsgebied. En dat heeft grote gevolgen, concludeerden ook de onderzoekers van het Stimuleringsfonds voor de Pers: over het algemeen wordt de gemeente waar de redactie is gehuisvest nog wel in de gaten gehouden, maar dat geldt veel minder voor de overige plaatsen. De journalisten komen daar simpelweg niet meer aan toe.

En dat speelt niet alleen in kleinere gemeenten, zegt Thomas Bruning, secretaris van de journalistenvakbond NVJ. "Juist ook in grotere steden als Den Haag en Rotterdam is de rol van de journalist als onafhankelijke, controlerende factor tanende. Dat komt doordat kranten als het AD fors op hun regionale redacties hebben bezuinigd en veel werk voor een habbekrats uitbesteden aan freelancers. Dan gaat het om bedragen per artikel, waar geen serieuze research voor mogelijk is. Met als gevolg dat het geluid van gemeente en bedrijven steeds bepalender wordt in de berichtgeving."

Om toch nog dagelijks een goed gevulde krant bij de lezers af te kunnen leveren, werken regionale kranten bovendien steeds meer samen door onder meer kopij uit te wisselen. Wegener zette bijvoorbeeld een eigen persdienst op, die complete pagina's aanlevert voor de aangesloten kranten. Het idee is dat de journalisten bij regionale dagbladen zich vol op lokaal nieuws kunnen storten. Maar uiteindelijk blijft het een bezuinigingsmaatregel. En verandert het niets aan het feit dat het aantal journalisten en daarmee ook het aantal waakhonden van de politiek daalt.

 
Opvallend genoeg ontstaan hyperlocals juist in gemeenten waar ook andere regionale pers actief is. Kort gezegd: media trekken andere media aan
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden