Opinie

De dierentuin heeft zijn langste tijd wel gehad

Welpjes in de dierentuin van Kopenhagen, waar onlangs vier leeuwen zijn afgemaakt. Beeld epa

PIM MARTENS   Om hun doelen te halen, doden dierentuinen nu zelf hun leeuwen en giraffen. De rol van de parken staat weer ter discussie, schrijft hoogleraar Pim Martens.

De dierentuin van Kopenhagen had eerder al Marius de giraf gedood en aan de leeuwen gevoerd. En nu een gezin van vier leeuwen, omdat er een nieuwe mannelijke leeuw arriveerde. Er was geen keuze, zegt de dierentuin. De twee oude leeuwen verloren hun plaats in de hiërarchie, de kleintjes zouden zijn opgegeten door de nieuwkomer, een nieuw onderkomen was niet voorhanden.

Dit soort berichten stelt opnieuw de rol van dierentuinen ter discussie. Dierentuinen zijn geëvolueerd van verzamelaars van dieren naar wetenschapscentra, van attracties naar pleitbezorgers voor het behoud van diersoorten.

Bescherming diersoorten?
De laatste jaren hebben moderne dierentuinen ook een nieuwe rol op zich genomen, die van pleitbezorgers van duurzame ontwikkeling. Zo is er in de laatste vijftig jaar een wereldwijde 'dierentuinengemeenschap' ontstaan die natuur- en biodiversiteitbehoud probeert te ondersteunen door fokprogramma's en kweekprojecten in en buiten de dierentuin. Hun doel is tegenwoordig om de bezoekers te verbinden met de natuur en het dierenrijk, en het ecologisch bewustzijn te stimuleren.

Ondanks deze ontwikkelingen blijft de vraag wat de 'raison d'être' van de hedendaagse dierentuin moet zijn? Met toenemende aandacht voor internationale biodiversiteitsvraagstukken proberen dierentuinen een rol in de bescherming van (beschermde) diersoorten te hebben, direct of indirect via hun educatieve programma's.

Maar er is nauwelijks of geen bewijs dat dierentuinen een essentiële rol vervullen in het behoud van diersoorten. En het educatieve vermogen blijft beperkt tot een selecte groep mensen.

Het blijft natuurlijk lastig. Dierentuinen zijn commerciële ondernemingen, gericht op het entertainen van een veeleisend publiek. Tegelijkertijd moeten zij tijd en geld besteden aan natuurbehoud. Verder willen bezoekers de dieren liefst van dichtbij zien, maar de interactie tussen dier en bezoeker is niet altijd optimaal voor het welzijn van de dieren.

 
Er is nauwelijks of geen bewijs dat dierentuinen een essentiële rol vervullen in het behoud van diersoorten

Avonturenpark
Dierenpark Emmen veranderde van naam en heet voortaan Wildlands Adventure Zoo Emmen. De nieuwe naam moet duidelijk maken dat het park meer is dan een gewone dierentuin: "een expeditie, een avontuur in een wereld vol spannende verhalen". Maar laten we eerlijk zijn, als dierentuinen niet het publiek maar werkelijk de dieren centraal stellen, zouden zij er heel anders uitzien. Tegenstrijdige doelen dus.

Hoe kunnen dierentuinen het beschermen van soorten beter verenigen met het beschermen van het leven en de levenskwaliteit van individuele dieren? Feit is dat dierentuinen van vandaag hun rol actief moeten verdedigen. Zo'n actie van de dierentuin van Kopenhagen laat al zien dat ergens iets fout zit.

De dierentuinen van nu moeten veel meer de rol van opvangcentra vervullen voor (beschermde) dieren in nood die later terug in de natuur geplaatst kunnen worden. En niet langer dienen als pretpark waar ook nog dieren in rondlopen.

Zoals de beroemdste dierentuin- eigenaar van Groot-Brittannië, Damian Aspinall, onlangs zei: "We moeten dierentuinen de komende twintig tot dertig jaar afbouwen en omvormen. Het is verkeerd om levende wezens levenslang gevangen te houden zonder uitzicht op vrijlating. En met de kans om gedood te worden."

De vier leeuwen in Kopenhagen zijn niet de enige. Een woordvoerder van de European Association of Zoos and Aquaria vertelde onlangs aan CNN dat in Europese dierentuinen elk jaar drie- tot vijfduizend dieren - uit 'populatiemanagement' overwegingen - worden gedood. Dit stimuleert mijn ecologisch bewustzijn niet.

Pim Martens: hoogleraar duurzame ontwikkeling aan de Universiteit van Maastricht

 
Dierentuinen van nu moeten veel meer de rol van opvangcentra vervullen
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden