De diepgewortelde cultuur van bedrog in de Russische sport

Maria Savinova en Ekaterina Poistogova tijdens de medailleuitreiking van de Olympische Spelen in 2012 Beeld EPA
Maria Savinova en Ekaterina Poistogova tijdens de medailleuitreiking van de Olympische Spelen in 2012Beeld EPA

Het Russische topsportsysteem is tot op het hoogste overheidsniveau doordesemd met doping, omkoping, spionage en intimidatie. De Russische atletiekfederatie moet worden geschorst en het dopinglaboratorium in Moskou de accreditatie ontnomen, zo pleit een commissie van Wereld Anti-Doping Agentschap Wada na elf maanden onderzoek.

Volgens Dick Pound, voorzitter van de commissie die gisteren een rapport van 323 pagina's overlegde, zijn de bevindingen "nog erger dan we vermoedden". Zelfs de Russische geheime dienst infiltreerde in het bij Wada geaccrediteerde dopinglaboratorium van Moskou om tijdens de Winterspelen van Sotsji medewerkers te controleren en te intimideren. Ook zijn 'systematische fouten' gevonden in de werkwijze van de internationale atletiekfederatie IAAF.

Het criminele gedrag van personen en organisaties is zo groot, dat de bevindingen zijn overgedragen aan Interpol, dat een wereldwijd onderzoek coördineert (zie kader onderaan). Het onderzoek van de Wada-commissie, ingesteld na onthullende documentaires van de ARD eind vorig jaar, beperkte zich tot atletiek. Duidelijk is dat het hele Russische topsportsysteem bij het schandaal is betrokken. De Russische sportminister Vitali Moetko wordt ervan beschuldigd orders te hebben gegeven om 'bepaalde monsters te manipuleren'.

Peking
Het corrupte systeem zou de wonderlijke prestatiecurves van de Russische sport kunnen verklaren. In 2013 won Rusland tijdens de WK atletiek in Moskou het medailleklassement. Na de regen aan beschuldigingen die volgden op de ARD-documentaire, kwam Rusland dit jaar in Peking niet verder dan plaats negen.

Tijdens de Winterspelen van 2010 in Vancouver eindigde Rusland teleurstellend als elfde en werden verantwoordelijke beleidsbepalers ontslagen. In het eigen Sotsji werden de Russen onder het oog van Poetin vier jaar later vorstelijk eerste.

In het onderzoeksrapport wordt gesproken van 'een diepgewortelde cultuur van bedrog' in de Russische atletiek, traditioneel een hoofdrolspeler op WK's en Olympische Spelen. Dat succes lijkt op dezelfde leest geschoeid als in Sovjet-tijden. In de buitenwijken van Moskou is een geheim laboratorium ontdekt, voor 'voorcontroles' van Russische dopingstalen. De positieve werden vernietigd; de negatieve gingen naar het geaccrediteerde lab in dezelfde stad.

Vijf lopers, onder wie olympisch kampioen Maria Savinova en bronzen winnares Ekaterina Poistogova (beiden 800 meter), moeten voor het leven worden geschorst. Beeld afp
Vijf lopers, onder wie olympisch kampioen Maria Savinova en bronzen winnares Ekaterina Poistogova (beiden 800 meter), moeten voor het leven worden geschorst.Beeld afp

Ondermaats
Het laatste lab voldeed voor de Winterspelen van Sotsji niet aan de eisen van Wada. Directeur Grigori Rotsjenkov was in 2013 bovendien gearresteerd op verdenking van verkoop van verboden stimulerende middelen. Hij mocht zijn werk hervatten; bij de Winterspelen werkte het ondermaats functionerende lab, beoogd teststation voor de WK voetbal in 2018, onder curatele.

Toch konden agenten van de Russische geheime dienst tijdens de Winterspelen als zogenaamde ingenieurs infiltreren. Volgens het onderzoek maakt die werkwijze deel uit van een breder patroon van 'rechtstreekse intimidatie en inmenging van de Russische staat in het functioneren van het laboratorium. Het is niet aannemelijk te geloven dat het Russische antidopingagentschap en de Russische atletiekfederatie niet van dat lab hebben geweten.'

Rotsjenkov gaf drie dagen voor de komst van de onderzoekers opdracht 1417 dopingmonsters te vernietigen om verdachte uitkomsten te verdonkeremanen. Hij weigerde zich aan verhoor te onderwerpen, en wordt gezien als de spil in de corruptie. Hij vroeg atleten geld voor het vernietigen van positieve testen en is zo 'medeverantwoordelijk voor gevallen waarbij coaches atleten afpersten'.

Geschorst
De Olympische Spelen van Londen werden door de Russische atletiekfederatie en het nationale antidopingagentschap gesaboteerd, door atleten ondanks positieve testen te laten deelnemen. Dat gebeurde na betaling van veel geld, waarbij ook IAAF-autoriteiten betrokken zouden zijn geweest. Vijf lopers, onder wie olympisch kampioen Maria Savinova en bronzen winnares Ekaterina Poistogova (beiden 800 meter), moeten daarom voor het leven worden geschorst.

Pound wil schorsing van de Russische Federatie, en hoopt dat Rusland die sanctie vrijwillig accepteert en snel orde op zaken stelt. Zo kan worden voorkomen dat er volgend jaar geen Russische atleten aan de Olympische Spelen van Rio deelnemen.

Sebastian Coe, sinds augustus voorzitter van de IAAF, geeft de Russische federatie formeel tot het einde van de week de tijd om op het rapport te reageren. Dat gebeurde gisteren al.

Minister Moetko, lid van het uitvoerende bestuur van de Fifa en voorzitter van het organisatiecomité van het WK voetbal 2018, stelde dat het Russische dopingprobleem niet erger is dan in andere landen. Hij dreigt elke overheidssteun voor anti-dopingprogramma's in te trekken. Volgens Vladimir Uiba, hoofd van het staatsagentschap voor biomedische wetenschappen dat over de dopingtesten gaat, is sprake van een politieke campagne tegen de Russische sport.

'Weg naar verlossing zal lang zijn'

"De weg naar verlossing zal lang zijn", concludeerde IAAF voorzitter Sebastian Coe, wijzend op "donkere dagen voor de atletiek". Enkele maanden geleden noemde de voormalige olympische kampioen onthullingen in de media over doping nog "een aanval op onze sport". Na openbaarmaking van het vernietigende rapport van de onderzoekscommissie van Wada moet hij toegeven naïef te zijn geweest. "Dit rapport is alarmerend."

Coe voelt zich bovendien verraden door zijn voorganger Lamine Diack, die hij nog geen drie maanden geleden opvolgde. Diack werd door Coe tot voor kort de 'spiritueel leider' van de federatie genoemd. Nu zit de 82-jarige Senegalees in een Franse cel op verdenking van omkoping, corruptie en witwassen van geld uit de atletiek. Dat gebeurde, naar nu blijkt, door de aan Interpol doorgespeelde bevindingen van de onderzoekscommissie over 'crimineel gedrag' van personen en organisaties.

Volgens Interpol gaat het om een onderzoek naar de betrokkenheid van officials en atleten. Diack, zijn zoon Papa Massata Diack - voormalig marketingman bij de IAAF - en nog drie andere officials worden ervan verdacht een 'zeer actieve' rol te hebben gespeeld bij het verdoezelen van positieve dopingtests. Diack zou daarmee een miljoen euro hebben opgestreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden