De 'dief van het presidentschap' moet de natie helen

Hij kreeg minder stemmen dan zijn tegenstrever Al Gore, maar toch wordt George W. Bush vandaag beëdigd als 43ste president van de Verenigde Staten. De Democraten vinden dat hij het ambt gestolen heeft, de Republikeinen denken dat juist hij het presidentschap, in hun ogen bezoedeld door Bill Clinton, in ere kan herstellen.

Geen plek in de Verenigde Staten weerspiegelde twee maanden geleden beter de verdeeldheid van de kiezers in de strijd om het Witte Huis dan Cedar County in Iowa: 4025 stemmen voor George W. Bush en 4025 voor Al Gore. Aan weerszijden van de Herbert Hoover Highway - genoemd naar de enige president die de regio ooit heeft voortgebracht - werd in de dorpjes en de verspreide boerderijen met een mengeling van spanning en spot de nasleep in Florida gevolgd. Hier geen heethoofdige opwinding, hooguit wat hoofdgeschud.

Betty Ellerhoff, die in november is gekozen tot (Republikeins) county-accountant, herinnert zich nog de consternatie toen duidelijk werd dat de kiezers hun gunst gelijkelijk hadden verdeeld. ,,Ik zat in de kelder van het gerechtsgebouw in Tipton - het administratief centrum van Cedar County - de stemmen te turven en belde Jon Bell, de voorzitter van de kiesraad, met de mededeling: bereid je maar voor op speciale aandacht, want het wordt een gelijkspel. Een paar uur later stond CNN al op de stoep.''

Dat het uiteindelijk Bush is geworden, hebben de meeste bewoners van Cedar County met beheerst genoegen of berusting aanvaard, stelt Ellerhoff nu vast. ,,Mijn partijgenoten en ik zijn er natuurlijk trots op dat er weer een Republikein in het Witte Huis komt. Ik heb hier tijdens de voorverkiezingen van februari campagne voor Bush gevoerd en ik denk dat hij een goede president wordt. Hij heeft aandacht voor de mensen; als hij zegt conservatisme met compassie na te streven, geloof ik dat. En hij brengt hopelijk weer waardigheid in het presidentschap. Het is Amerika onder Clinton weliswaar voor de wind gegaan, maar braaf en fatsoenlijk was de man niet.''

Voor de Republikeinen is dat de kern van de zaak: de man die het presidentschap bezoedelde, heeft terecht plaats moeten maken voor de compassie, eerlijkheid en verbindende vermogens van George W. Bush. Maar voor de Democratische kiezers - hoeveel moeite ze ook mogen hebben met Clintons uitspatting met stagiaire Monica Lewinsky - heeft Bush een nog veel grotere zonde begaan: hij heeft het ambt gestolen. En daarmee de functie verder gedevalueerd.

Dertig kilometer verderop, in Hoovers geboorte- en begraafplaats West Branch, kan Lillian Reston de overwinning van Bush nog steeds niet verkroppen. De gepensioneerde onderwijzeres is zo ongeveer de onbetaalde leider van de Democraten in het dorpje. ,,Ik voer al 45 jaar campagne en ik heb vorig najaar persoonlijk zestig borden voor Gore en Lieberman in de grond gezet.'' Met felle ogen stelt ze vast dat Bush nooit in het Witte Huis was gekomen als het hooggerechtshof niet zo schaamteloos partij voor hem had getrokken. ,,De Republikeinen hebben het presidentschap gestolen en ik weet zeker dat de kiezers hem over vier jaar weer wegjagen. Hij zit er illegaal; de meerderheid van de kiezers heeft op Gore gestemd.''

Reston gelooft weinig van de verzekering van Bush dat hij het Amerikaanse volk weer wil herenigen. ,,Zeker met dat kabinet van hem'', schampert ze. ,,Hij moet zijn beloften aan de rechterflank inlossen en daarom komen we te zitten met een minister van justitie bij wie het recht op abortus niet veilig is. En zijn minister van binnenlandse zaken wil de natuur en het land zo snel mogelijk uitleveren aan het bedrijfsleven. Nee, hij is door het kapitaal in het zadel geholpen en die willen nu de beloning daarvoor zien.'' Voor Reston wordt het vier jaar afzien en blijven bekvechten met haar Republikeinse buren en vrienden.

In de Amerikaanse hoofdstad Washington zijn donderdagavond met vuurwerk en een reeks diners en galabals de feestelijkheden begonnen rond de be ediging van Bush, vandaag op de trappen van het Capitool. Met Ricky Martin als gangmaker zit de stemming er bij de Republikeinen helemaal in. Bill Clinton heeft nog even roet in het feesteten gegooid met zijn afscheidsrede op de televisie, maar daarna was de (Democratische) hoofdstad helemaal van George W. en Laura, van Dick en Lynne (Cheney) en van de Texaanse invasie. De Republikeinen uit de Lone Star State hielden vrijdagavond zelfs een 'smoking en cowboylaarzen'-gala.

Maar het verzoenen voor en na van Bush uit het toespraakje waarmee hij half december de overwinning aanvaardde, heeft in de verpartijpolitiekte hoofdstad snel plaatsgemaakt voor geruzie tussen Republikeinen en Democraten. Jaren van vetes en afrekeningen laten zich niet zomaar met goedbedoelde woorden wegpoetsen. Bush mag dan beloven dat hij een nieuwe sfeer in Washington zal brengen, dat realiseren is een ander verhaal. Over en weer wordt keurig bijgehouden waarvoor de gram nog niet is gehaald. Linda Chavez - de beoogde minister van arbeid die moest opstappen omdat ze een illegaal in dienst zou hebben gehad - mag dan klagen dat ze het slachoffer is geworden van een tactiek van 'persoonlijke vernietiging', ze heeft het spel jarenlang meegespeeld en heeft gewoon haar trekken thuis gekregen.

Grijnzend voorspelde een medewerker van de denktank Brookings afgelopen oktober dat wie er ook zou gaan winnen - Bush of Gore - de nieuwgekozen president het woord 'samenwerking' voor op de tong zou hebben. Om het daarna zo snel mogelijk in te slikken of uit te spugen. De heftigheid waarmee op Capitol Hill wordt gediscussieerd over de voordrachten van bijvoorbeeld John Ashcroft als minister van justitie en Gale Norton als bewindsvrouw van binnenlandse zaken geeft al aan dat er meer dan mooie woorden nodig zijn om politici en publiek te 'herenigen'.

Het feit dat Bush, met uitzondering van een van Clintons ministers, geen enkele Democraat van naam - zelfs niet uit de rechterflank van de partij - in zijn kabinet heeft kunnen krijgen, duidt erop dat de Democraten voorlopig maar één agendapunt hebben: bij de verkiezingen van 2002 wraak nemen voor de nederlaag van Gore. Met het heroveren van de meerderheid in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden.

Maar het politieke spel in Washington is slechts een deel van het verhaal. Kan Bush de nátie weer verenigen, is vooral de vraag. De deskundigen buitelden half december nog over elkaar heen om te vertellen dat zijn speelruimte gering was en dat hij daarom handreikingen moest doen. Sindsdien is het echter stil geworden. En de president zelf heeft weinig meer gedaan dan ministerskandidaten introduceren - mensen met een hart - en algemeenheden te berde brengen.

Een ding weet Bush zeker: hij heeft een hele boel goodwill te vergaren in de zwarte gemeenschap van Amerika, die zich met name in Florida geschoffeerd heeft gevoeld. Slechts negen procent van de African-Americans heeft in november in de VS op Bush gestemd. ,,Ik heb daar in die gemeenschap een pak slaag gehad'', aldus Bush. Van de zwarte bewindslieden, die hij in zijn kabinet heeft opgenomen heeft Colin Powell de meest symbolische invloed. Maar praktisch kan de benoeming van Rod Paige op onderwijs wel eens veel belangrijker zijn. Onderwijs is dé manier om zwarte kinderen de achterstand op de rest te laten inlopen.

Begin deze week vierde Bush Martin Luther Kings geboortedag met de kinderen van een zwarte school in een arme wijk van Houston. Hij zei King te willen eren met de verbetering van het openbare onderwijs in de VS. ,,De droom van gelijkheid is bedrog zonder goed onderwijs, zonder scholen die de nadruk leggen op lezen en discipline, op karaktervorming en fatsoen. Daarvoor is leiderschap nodig, van de president en van de minister van onderwijs. Het is een doel waarvoor we ons onbegrensd moeten inzetten'', aldus Bush. Onderwijs zal het hoofdelement zijn van de eerste State of the Union, die hij over enkele weken zal uitspreken. De nieuwe president zal zeker niet ontevreden zijn geweest met de handreiking die op dezelfde dag kwam van een prominente aanhanger van King, Atlanta's oud-burgemeester Andrew Young. Hij vroeg zijn achterban Bush als president te aanvaarden. Maar tegelijkertijd drong hij er bij Bush op aan 'de polariserende instincten' van zijn Republikeinse partij te vermijden en die van 'zijn lieve, verenigende moeder' te volgen.

Met zijn inaugurele rede, vanavond even na zessen, zal president George W. Bush de toon zetten voor de eerste tijd in het Witte Huis. Het wordt waarschijnlijk een korte rede, tien tot twaalf minuten. Verzoening, eenheid en samenwerking zullen opnieuw de kernwoorden zijn. Op hetzelfde moment dat hij zijn toespraak houdt, gaan in Washington honderden, misschien wel duizenden tegenstanders van zijn presidentschap de straat op. Betogers als Becky O'Malley, die een spandoek zal meevoeren met de tekst: 'Gezocht: de broers Bush. Voor verkiezingsdiefstal'. Bush zal tot het uiterste moeten gaan om ook hun weer het vertrouwen te geven, in hemzelf en in het presidentschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden