'De dictator is dood: duizend keer hoera'

Vandaag is de uitvaart van Kim Jong-il. In Noord-Korea weent men gedwongen voort. Alleen vluchtelingen kunnen hun echte emoties tonen. 'Hij was een misbaksel, een duivel, een rotvent.'

Op de dag voor zijn dood was de Noord-Koreaanse Geliefde Leider Kim Jong-il nog bezorgd om zijn onderdanen: zouden zij wel genoeg vis hebben? Snel liet de Intelligente Leider extra bevroren vis sturen naar de hoofdstad. En zie: zaterdag werd in Pyongyang bevroren haring en pollak uitgedeeld aan dankbare inwoners. Aldus de staatsmedia in hun nimmer aflatende mythevorming.

Zoals gewoonlijk kwam de rest van het land er bekaaider vanaf. Of inwoners daar hun pap van fijngemalen maiskolven konden opvrolijken met een visje is niet duidelijk. Evenmin is bekend hoeveel vis er werd uitgedeeld. Wel is zeker dat de jeugd van Noord-Korea ernstige groeiachterstanden heeft door chronische ondervoeding.

Het georganiseerde rouwen om de op 17 december verscheiden dictator gaan al ruim een week door, vrieskou of niet. Inwoners moeten nu driemaal daags in groepsverband in het openbaar hun verdriet tonen. Vanuit diverse steden is te zien hoe zij dat met verve doen. Als de voorste rij door de knieën zakt, moeten degenen daarachter mee, zodat een Koreaanse huilwave ontstaat. Wie een camera ziet, doet extra zijn best, en natuurlijk wordt louter het treurigste beeldmateriaal uitgezonden.

Eigenlijk kunnen alleen Noord-Koreaanse vluchtelingen vrijuit vertellen over hun emoties. Ingenieur-kolonel Kim Jong-ryul (77) deed twintig jaar lang in Europa illegale inkopen om de luxe wensen te bevredigen van de grootvader en vader van de nieuwe leider Kim Jong-un. In 1994 wist hij naar Oostenrijk te vluchten, waar hij tot 2010 in een dorpje ondergronds - 'als een dode' - leefde, uit angst voor een moordaanslag. Toen besloot hij zijn verhaal te vertellen, 'als laatste schreeuw'. Nadat Kim telefonisch de felicitaties uit Nederland heeft aangenomen, uit hij zijn blijdschap. "De dictator is dood, ik kan wel duizend keer hoera schreeuwen!"

Kims gejubel is tevens een verwijzing naar de vijftig jaar die hij in Noord-Korea doorbracht. "Ik was er talloze malen bij als Kim Jong-il een theater of sportstadion bezocht. Van tevoren moesten we steevast allemaal een uur lang oefenen om steeds harder 'Mansae!' (hoera) te scanderen." Over het weeklagen in zijn vaderland kan Kim kort zijn: "Allemaal in scène gezet. Allemaal afgedwongen. Snapt u?"

Gevraagd naar wat Kim Jong-il voor hem betekend heeft, barst hij los: "Hij was een misbaksel, een duivel, een rotvent. Een leeghoofd, lui op school. Gruwelijk regerend, als een wolf. Veel erger dan zijn vader! Alles is in zijn tijd veel erger geworden, de miljoenen hongerdoden, het internationale isolement." Toen de kolonel in de garage werkte aan onderhoud van 's werelds beste limousines, Mercedes Benz 600, Lincoln, Cadillac, kwam hij de Geliefde Leider wel eens tegen. Voor diens zoontje Jong-un repareerde hij speelgoedauto's. "Van dichtbij waren vader en opa eigenlijk heel normale mensen. Hun volksvijandige politiek maakt het zo duivels, daarom haat ik hen!"

Nadat zijn boek 'In dienst van de dictator' (2011) uitkwam was Kim Jong-ryul bang. Een beetje tot zijn verbazing leeft hij nog. "Achttien jaar geleden verliet ik mijn familie, ik ben al zeventien jaar op de vlucht. Van hen hoor ik totaal niets. Ik heb geen idee wat er van hen geworden is." Die onwetendheid blijft knagen.

In Zuid-Korea wonen inmiddels ruim twintigduizend overlopers. Zij hebben het overlijden van hun dictator gepast gevierd, en er veelal een soju (jenever op rijstbasis) op gedronken. Iemand vertelt hoe zij bij het rouwen om oprichter van de natie Kim Il-sung in 1994 na dagen niet meer kon huilen. "Maar de anderen gingen door, dus maakte ik mijn gezicht nat met spuug."

Ook veel Zuid-Koreanen zijn in feeststemming. Beeldend kunstenares Eun-young Lee woont in Arnhem en proost nog elke dag op de dood van Kim Jong-il. "Iedereen feliciteert me. Ik was die maandag in Amsterdam op mijn atelier, zonder tv. Mijn man belde met het nieuws. Ik heb gelijk drie kranten gekocht."

Tot haar 24ste woonde Lee (57) in Zuid-Korea. Ze werd een jaar na afloop van de oorlog met Noord-Korea geboren, haar ouders waren net op tijd het noorden ontvlucht. "Ik heb de spanning meegekregen. Op de schoolgevel stond bijvoorbeeld met grote tekens 'Wij haten het communisme'. Er liepen spionnen uit het noorden die propagandabriefjes rondstrooiden."

Als kind was ze doodsbang voor het noorden. "Maar mijn moeder kwam ervandaan, dus ik voelde ook liefde. Ik wilde het land graag zien. Toen ik klein was wilde ik de Noord-Koreanen bevrijden. Nu zou ik er graag een kunstproject uitvoeren. Wat Kim Jong-il voor mij betekend heeft? Helemaal niets! Het is een corrupte anti-democraat die zijn volk laat verhongeren."

Achter de schermen is de strijd om de macht in Noord-Korea in volle gang. Pyongyang-watchers houden nauwgezet in de gaten wie vandaag waar zal staan rondom de baar van de Geliefde Leider. Met kracht wordt zoon Kim Jong-un elke dag een trede hoger geduwd. Was hij aanvankelijk slechts de 'Grote Opvolger', al snel kwam daar de eretitel 'Voortreffelijk Leider' bij. Zaterdag werd hij benoemd tot Opperste Leider der Strijdkrachten, en bezocht Jong-un samen met de legertop zijn vaders baar in mausoleum/paleis Kumsusan. De propaganda-afdeling draait overuren. Zondag was hun vondst de nieuwe titel: 'Zon van de 21ste Eeuw'.

Op die dag was oom Jang Song-taek, de grote man achter Jong-un, op televisie voor het eerst in generaalsuniform te zien terwijl hij de opgebaarde Kim Jong-il bezocht.

Maandag werd Kim Jong-un hoofd van het Centraal Comité van de Arbeiderspartij en daarmee ook de politiek leider. Het wachten is op een benoeming als voorzitter van de Nationale Defensiecommissie, die de facto het land regeert. Ondertussen gaat de titelopbouw door: 'Scherpzinnige Leider' is de laatste creatie.

Het sterker positioneren van Kim Jong-un betekent dat het voor de elite van levensbelang is in de gunst te komen bij de Scherpzinnige Leider. De eerste slag in deze lange strijd is binnengehaald door het Nationale Veiligheidsagentschap. Terwijl iedereen de (spuug)tranen met tuiten nog liet vloeien heeft dat agentschap snel een brief gestuurd naar de Arbeiderspartij. Het wil als eerste een groot portret ontvangen van de 'Opperleider van het Volk' Kim Jong-un. Als het kan graag in januari, zodat het samenvalt met diens verjaardag. De concurrende krijgsmacht- en veiligheidsministeries moeten zich beraden hoe zij hun achterstand in kunnen lopen.

De Japanse premier Yoshihiko Noda was met de kerstdagen voor het eerst op staatsbezoek in China. Ingelast agendapunt: Kim Jong-un. Noda verzocht de Chinese president Hu Jintao Noord-Korea in toom te houden. Japan ligt onder bereik van Pyongyangs raketten en hoopt ooit nog de tientallen burgers die in de jaren zeventig en tachtig ontvoerd zijn, terug te krijgen. Maar of China veel zeggenschap heeft over zijn buurman is de vraag.

De gevluchte inkoper van het regime Kim Jong-ryul hoopt - tegen beter weten in - dat kleinzoon Kim Jong-un het iets anders zal aanpakken, dat het iets democratischer wordt. "Hij ging naar een Zwitserse school, spreekt Duits, is een modern mens. Aan de andere kant: een derde generatie dynastie, dat zie je nergens in het communisme."

De Nederlands-Koreaanse kunstenares Eun-Young Lee blijft op haar beurt hopen op een hereniging. "Veel Zuid-Koreanen vrezen dat hun economie dat niet trekt, dat weet ik. Maar het moet er toch een keer van komen. Dat is mijn droom."

Noord-Korea nadert het legendarische jaar Juche 100. De jaartelling aldaar is aangepast om President voor het Leven en oprichter van de Democratische Volksrepubliek Korea Kim Il-sung te eren. De telling begint net als die van Jezus in diens geboortejaar, in Kims geval 1912.

Kim Il-Sung propageerde zijn 'unieke revolutionaire Juche-theorie' van totale zelfvoorzienendheid tijdens de Koude Oorlog. Zijn land moest onafhankelijk worden van grootmachten Sovjet-Unie en China. Een farce, want het werd opgebouwd door de Sovjets. Na de Val van de Berlijnse Muur stopte die steun, wat halverwege de jaren negentig tot een hongersnood leidde die miljoenen levens kostte. De laatste vijftien jaar is het regime op de been gehouden dankzij hulp uit Zuid-Korea, de VS en China.

Zoon Kim Jong-il staat erom bekend dat hij de Juche-theorie verder uitwerkte. Wij citeren hieronder uit de omvangrijke werken van de Geliefde Leider:

'De Juche-idee oefent een grote invloed uit op het ideologische leven van de mensheid en op de revolutionaire veranderingen van de wereld. Het wint aan sterke sympathie van mensen over de gehele wereld en geeft een krachtige impuls aan de hedendaagse historische beweging welke streeft naar onafhankelijkheid. De Juche idee is een geaccepteerde hedendaagse denkwijze geworden, en zijn aantrekkingskracht en belang in het beïnvloeden van veranderingen nemen toe met de progressie van de geschiedenis. Het geeft ons een werkelijk revolutionaire wereldvisie van onze tijd, het Juche-tijdperk.'

'... De grootsheid en de correctheid van de Juche-idee zijn wederom krachtig gedemonstreerd. De Juche-idee is het kostbare fruit van wijsgerigheid, wijdverspreide ideologische en theoretische activiteiten van de leider en zijn creatie is het meest briljante van zijn revolutionaire prestaties. Door het creëeren van de grootse Juche-idee heeft de leider een nieuwe weg geopend, leidend naar de overwinning in de revolutie van de werkende klasse en de volksmassa's, en een historisch keerpunt gebracht in de voltooiing van de revolutionaire zaak van het volk. De geschiedenis van de Koreaanse revolutie die door de leider is aangevangen en geleid, is een glorieuze geschiedenis welke te boek staat als de voortreffelijke toepassing en totale overwinning van de buitengewone Juche-idee. Tegenwoordig worden we geconfronteerd met de eervolle taak om de hele maatschappij te modelleren naar de Juche-idee.'

'De Juche-idee verklaart de wetten van historische ontwikkeling en sociale revolutie. Dit idee werpt een geheel nieuw licht op de fundamentele principes van de sociale beweging, de revolutionaire beweging, van de werkende massa's die de historie creëeren en ontwikkelen. '

Uit: Kim Jong-il. Over de Juche filosofie. Verhandeling voor het nationale congres ter gelegenheid van de 70ste verjaardag van Grote Leider Kameraad Kim Il-sung, 1982. Engelse uitgave Pyongyang, Juche 91 (2002). Nederlandse vertaling Remco van Daal en Remco Hellingman.

De Juche-theorie, het kostbare fruit van wijsgerigheid
Plotseling begint het te sneeuwen: ideaal voor het regime dat graag fabelen verzint

De hele week scheen de zon in Noord-Korea, met temperaturen die onder het vriespunt zakten. Maar vandaag, bij het definitieve afscheid van de Geliefde Leider, gaat het sneeuwen. Ideaal voor een regime dat graag verhalen over unieke natuurverschijnselen en andere fabelen inzet om de bevolking te overtuigen van de grootsheid van haar leiders.

Zo zou Kim Jong-il in 1942, tijdens de Japanse bezetting, geboren zijn in een geheim legerkamp op de voor Koreanen mythische berg Paekdu. Elke buitenlander kan snel de waarheid vinden: Kim is geboren in Rusland, veilig in Siberië, ver weg van de Japanse imperialisten. Hoe dan ook, bij zijn geboorte in hartje winter ontloken de bloemen en bij zijn overlijden op 17 december 'omhulde een mysterieuze gloed berg Paekdu'. IJs op een meer kraakte luid, hetgeen een kraanvogel inspireerde driemaal om een standbeeld van Kim Il-sung te cirkelen. Daarna streek het dier op een boom neer, zijn kop in smart afhangend. Vervolgens vloog de vogel in de richting van Pyongyang, aldus het staatspersbureau.

Kim Jong-ils eerste gekalligrafeerde woorden zouden zijn geweest: 'Lang leve generaal Kim Il-sung!' Hij was 'briljant op school, sociaal en intelligent'. Kim voerde een revolutie door in kunst, literatuur, film, theater, opera, dans, muziek en journalistiek. In Noord-Korea liet hij '260 grote bouwsels' verrijzen, waaronder het 1 Meistadion met 150.000 plaatsen (doorgaans leeg), een Triomfark (net iets hoger dan die in Parijs) en een 170 meter hoge Toren voor het Juche Idee (zie kader hierboven).

Na zijn benoeming tot opvolger in 1974 werd hij gaandeweg de 'Gerespecteerde', 'Intelligente' en 'Geliefde Leider'; 'het brein op het lichaam dat het revolutionaire volk is'. Kim liet in 1998, vlak na de grote hongersnood verzwakte jongeren een zesbaanssnelweg aanleggen van Pyongyang naar Nampo, de zogeheten Jeugd Helden Snelweg (meestal leeg).

Maar hoe bijzonder je geboorte ook is, hoe de natuur ook om je geeft en hoe goed je ook kunt dichten - 'Vader Generaal, u zult een paradijs opbouwen' (niet gelukt) - zelfs dan is sterven onvermijdelijk. Een limousine met de kist van Kim Jong-il en een volgauto met grote foto rijden vandaag door de straten van Pyongyang. Honderdduizenden hebben de opdracht gekregen langs de route te rouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden