InterviewWillem Smit

De Dichter des Rabolands schrijft elke week een gedicht voor zijn collega's van de Rabobank

Willem Smit voor het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht.Beeld Jörgen Caris

Willem Smit mag als huisdichter de geesten bij de Rabobank een beetje prikkelen. ‘Ik wil op zoek naar de intelligentie van de ziel.’

“Het kostte wat tijd om mijn weg te vinden”, zegt Willem Smit (28), als hij vertelt hoe hij als dichter terechtkwam bij de Rabobank. Hij moest eerst ontdekken dat een bestaan in een kantoortuin niet geschikt voor hem was, voordat bleek dat hij een nuttige rol kon spelen aan de rand van die tuin, als – ja, als wat eigenlijk? Hij gebruikt in de loop van het gesprek verschillende termen: hij is een soort ‘geestelijk werker’, een ‘vraagbaak’, een ‘verstiller’. Maar misschien komt dit nog het dichtst bij: “Ik zie mijzelf als medewerker geestdrift.”

Als tekstschrijver, meedenker en moderator op congressen en andere bijeenkomsten werkte Smit al voor de Vereniging van Toezichthouders in Zorg en Welzijn en voor adviesbureau TwynstraGudde, toen hij afgelopen zomer in contact kwam met Leendert Bikker, directeur Communicatie en Corporate Affairs van de Rabobank. Ze ontmoetten elkaar bij het lustrum van Zin in Werk in Vught. Het klikte, en Bikker nodigde Smit uit om bij zijn bank de geesten te komen prikkelen.

Nu heet hij Dichter des Rabolands, schrijft hij elke week een gedicht voor het bankpersoneel en wordt hij daarnaast ingeschakeld als huisdichter bij bijzondere gelegenheden. “Een gedicht is een prikkelarme vorm: een paar regels op papier. Dat kan een verademing zijn tussen alle andere, schreeuwerige prikkels die mensen de hele dag te verstouwen krijgen”, zegt Smit. Hij begon een paar jaar geleden voor zichzelf te schrijven, vierregelige snelrijm, een beetje drs. P-achtig. “Toen heb ik Willems Woordenweverij in het leven geroepen en gedichten online gezet, als vingeroefening. Dat sloeg aan, het zorgde bij mensen voor een glimlach op hun werkdag, en het leidde ertoe dat ik op evenementen kon gaan voordragen. Zo is het balletje gaan rollen.”

Voor het karretje gespannen?

Of er meer bedrijven zijn die bewust een figuur als hij inschakelen, weet Smit niet; hij is ze nog niet tegengekomen. Maar hij signaleert wel dat er in de zakelijke en bestuurlijke wereld meer aandacht ontstaat voor ‘de geestelijke kant’ van het werk, ofwel de zin ervan. “Het is in elk geval heel mooi dat men bij Rabo zo ontvankelijk is. Ik kan gewoon zijn wie ik ben, het krijgt een noemer, en ik kan aan de slag. En ik kan echt aan onderhoud doen. Ik kom niet één keer langs op een congres of zo, maar blijf bepaalde mensen gaandeweg tegenkomen. Het doet wat, hoor ik links en rechts, en we gaan nu met elkaar bekijken hoe mijn teksten nog zichtbaarder kunnen zijn.”

Eerder schakelde de Rabobank al filosoof Gabriël van den Brink in, hij verzorgde een leergang ‘Wijsheid in tijden van transitie’ voor de bankbestuurders. En de bank liet econoom Marcel Canoy twee jaar lang onbelemmerd in de keuken kijken, wat resulteerde in het boek ‘De bank van goede bedoelingen’. Het aantrekken van een huisdichter sluit daar naadloos op aan, als onderdeel van het streven van Rabo-topman Wiebe Draijer om de bank ‘weer van de mensen te laten zijn’.

Maar laat Smit zich niet voor het karretje spannen van wat uiteindelijk een pr-exercitie is? Zo ziet hij dat niet. “Ik vind de mensen die ik spreek geloofwaardig. Ik zie dat ze het belangrijk vinden om vanuit hun hart te werken en dan ook kritisch durven te zijn, bijvoorbeeld als het gaat om de schaalgrootte van de bank en andere hete hangijzers. Het zijn mensen die de bank zien als maatschappelijke organisatie.

“En verder wil ik het niet filosofischer maken dan dit: er zijn allemaal mensen in het spel, die net als iedereen veiligheid en geborgenheid zoeken, een gezin hebben te onderhouden, en blootstaan aan de soms overrompelde krachten van deze tijd. En als ik iets voor hen kan betekenen, dan graag. Ik houd niet zo van het commerciële en ook niet van dikdoenerij, maar juist van daaruit vind ik het interessant om te kijken of ik hier iets kan brengen dat daar op elegante wijze doorheen breekt. En ik heb het gevoel dat dat zo is.”

Willem Smit voor het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht.Beeld Jörgen Caris

Lectio divina

Wat een dichter kan doen, zegt Smit, is ‘de boel een beetje afbakenen’. Voor wie bij een bank werkt, kan de wereld heel groot worden, door de reikwijdte van het bedrijf of het gewicht van hun functie; hoe overzie je dat, hoe houd je grip? “Een gedicht – en hetzelfde geldt voor een gesprek – kan je een taal aanreiken die je helpt om weer tot heldere en eenvoudige concepten te komen. Het lezen van een gedicht kan een lectio divina zijn: als je het aandachtig doet, kun je rust ervaren en verschillende lagen ontdekken, niet alleen in de tekst, maar ook in wie je zelf bent. En dat gepaard aan de vraag: waar is het mij om te doen? Ben ik daar nog wel dichtbij?”

Smit ziet taal graag als ‘het huis van het zijn’, hij hoopt dat zijn gedichten een hoge nok bevatten, waarin gedachten en gevoelens breed kunnen uitwaaieren, en een zitkamer waar mensen elkaar spreken boven een kom soep. Maar ook altijd een deur die open kan gaan als iets of iemand zich onverwachts aandient.

“Dat is voor wie bij een bank werkt misschien wel het moeilijkst: loslaten hoe alles geregeld is, je beeldscherm je beeldscherm laten, werkelijk contact hebben. Gaan wandelen. Ik zou de mensen weleens om de tuin willen leiden – om de kantoortuin, ja. Het doet toch iets met je ziel als je iedere dag in een toren zit.”

De ziel kan diep weggestopt raken, zegt Smit, hij vindt dat de tragiek van onze tijd. Er zijn volgens hem ‘wel acht verschillende vormen van intelligentie’, maar de ratio is dominant geworden. Terwijl de zoektocht naar je drijfveren, de verbinding met je ziel, een intelligentie oplevert waar je, eenmaal op dat spoor, niet meer zonder wilt.

“Er zullen mensen zijn die dit zweverige onzin vinden, of vinden dat ik eens ‘echt’ moet gaan werken. Maar ik wil een bezield leven leiden, en dit al schrijvend aan de dag leggen, daar wil ik in volharden. En ik heb het geluk dat ik een opvoeding heb gehad die me daarvoor een zeker gereedschap heeft gegeven, en een basisvertrouwen.”

Hij groeide op als gereformeerd-vrijgemaakte domineeszoon, in een kerkelijk milieu dat hem te kaal en te rationeel was. Maar de hang ‘naar iets dat ons overstijgt’ is gebleven, zegt hij: “Wij kunnen onszelf niet verlossen.”

Tale Kanaäns

Het is niet dat hij het bankpersoneel met religieuze noties wil bestoken, maar iets van de tale Kanaäns klinkt soms wel door, dat zal hij niet ontkennen. Al moet het mensen niet afstoten. “Ik heb het in mijn eigen leven ook niet steeds over God, dat blijft iets ongrijpbaars dat dikwijls op verrassende wijze in mij doorwerkt zonder dat ik precies weet hoe het zit. Misschien is de vraag stellen ook wel al genoeg. Dat je het antwoord in het midden laat.”

Welke vraag dat is? “Ben ik in staat tot liefhebben, bijvoorbeeld. Heb ik in liefde kunnen leven. Ik denk dat dat het grootste verdriet geeft, als mensen moeten constateren dat dat hen niet is gelukt. Het is wat iedereen wil, maar waar we niet altijd bij kunnen.”

kantoortuinders

de spade in de grond gestoken
de ploeg die door de aarde wroet
de melkprijs in het hooi besproken
het ei vanmorgen uitgebroed
de bieten die ik heb te rooien
de bonen die ik heb gedopt
het leer dat ik heb leren looien
de wilgen die ik heb geknot
de sfeer van erf en akkerland
kan ons vandaag nog scheutig zogen
verlichten de vermoeide ogen
ons loodsen naar silo’s vol boerenverstand
en dreigen wij dit te vergeten
dan brengen boeren ons weer bij
(trekkend door de maatschappij)
dat wij ooit boerenleenbank heetten
dan dringt de spade dieper door
in wat ons maakt tot wie wij zijn:
dat ’t leven geeft en ’t leven neemt
seizoenen met en zonder pijn

Lees ook:

Winst gaat voor de wet, aldus de bank

ING negeerde signalen van witwaspraktijken. De kwestie legt de vinger op de zere plek: moreel besef is vaak nog ver te zoeken onder bankiers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden