De derivatenhandel valt ook aan mij uit te leggen

In 1933 schreef Tucholsky over de politieke toestand in Duitsland: 'Als Hitler er na deze winter nog is, dan worden we met hem begraven.' Het zou helaas nog twaalf winters duren. Hijzelf werd al in 1935 begraven, naar het zich laat aanzien was dat het gevolg van een zeer bewust ingenomen overdosis.

Ik lees Tucholsky's biografie door Rolf Hosfeld, dat u niet denkt dat ik bij elk stukje actualiteit zomaar wat opschep uit de schatkamers van mijn innerlijke bibliotheek. Je leest zo'n leven en je huivert bij de gedachte aan dat tijdsgewricht in vergelijking met het onze.

Om één ding benijd ik Tucholsky wel een beetje, en dat is de duidelijkheid van het politieke landschap. Ik geloof niet dat dat een achteraffende duidelijkheid is, daarvoor hebben we allereerst zijn eigen stem, maar ook die van vele tijdgenoten. In 1932 schrijft hij: 'Wat is eigenlijk het verschil tussen Mussolini, Stalin en Hitler. Enig idee?' En over de communisten: 'Die hebben de laatste jaren alleen maar stomme streken uitgehaald. Wie eenmaal marxistisch heeft leren denken die kan op den duur helemaal niet meer denken...'

Ons politieke landschap is een stuk minder duidelijk. We worden nu niet meer bedreigd door duidelijk schietende legers, die ons land binnen willen vallen, maar door ongrijpbare bankdirecteuren die voor ons onbegrijpelijke dingen doen met rampzalige gevolgen. Hoewel de film 'Inside Job', die ik vorige week op aanraden van Adriaan van Dis zag na de laatste 'Zomergasten', pijnlijk veel duidelijk maakte. Ik begrijp nu dat de derivatenhandel ook aan mij valt uit te leggen.

Een bankbiljet is een belofte dat je iemand te zijner tijd een huis, auto, schuur of zak graan zult overhandigen, als die ander dat wil. In een derivaat wordt daar nog eens een belofte bovenop gestapeld. En als je een pakket maakt van duizend derivaten dan kun je ook daar weer een belofte over een beloofde belofte boven hangen.

Maar onder dit alles bevindt zich nog altijd niets meer dan dat ene huis, of die ene auto, schuur of zak graan, die nu echter aan meerdere mensen beloofd zijn. Piramidespel heet dat. En om dat mogelijk te maken, heeft de financiële wereld met grote precisie, vasthoudendheid, en met vrijwel alle gezond verstand vernietigende geldbedragen, de Amerikaanse financiële autoriteiten langzaam weten wijs te maken dat het wel goed zat. Hoewel velen er op wezen dat dit niet goed kòn zitten. De rest is geschiedenis.

Ik heb nooit veel van economie begrepen, behalve dat het niet de gedragswetenschap is die het zou moeten zijn, maar één ding komt wel naar voren uit deze crisis. De zogeheten economische wetenschap is er op onherstelbare wijze door bezoedeld. Bedenk dat een instituut als Moody's aan zowel Goldman Sachs als Lehman Brothers tot tien minuten voor hun rampzalige ineenstorting (iemand wilde de beloofde auto etcetera eindelijk wel eens zien) een AA-rating toekende. Een toekenning waarvoor zij zelf dan weer miljoenen inden.

De Obama-regering wordt economisch gestuurd door dezelfde economen die net de halve wereld hebben opgeblazen. En nog steeds ligt de derivatenhandel niet aan banden. Je zou bijna zeggen: 'Wie eenmaal economisch heeft leren denken die kan op den duur helemaal niet meer denken.'

Ik ben nu echt hyperallergisch geworden voor economische verkondiging. NRC Handelsblad gaf op 27 augustus de hele voorpagina over aan de calculaties van het CPB. Coen Teulings en zijn wakkere maatjes rekenen voor u uit hoe koopkracht, begrotingstekort, overheidsschuld, bruto binnenlands product en werkloosheid er in 2017 (!) zullen uitzien op basis van de verschillende verkiezingsprogramma's. Een hele voorpagina, met als kop dat de cijfers slecht nieuws betekenen voor de PvdA.

Geouwehoer is geen probleem, zei Reve, zolang Gods zegen er op rust, maar er is geen God, denk ik dan, en zeker niet in NRC Handelsblad. Waarom wordt dergelijke windhandel (vervat in economische termen) dan toch alom geduid als echt spul met een feitelijke inhoud op grond waarvan we aan het maatschappelijke roer zouden moeten gaan draaien? Wat kan 'slecht nieuws voor de PvdA' in godsnaam betekenen in een dergelijke context? Het wordt nog krankzinniger als je hoort dat Teulings & Co zelf gretig benadrukken dat deze prognoses natuurlijk niet uitkomen. Waarom hebben ze er dan met tachtig man vanaf april aan zitten rekenen?

Daarnaast is minister Schippers' pleidooi voor meer ouderenzorg thuis wel weer van een verfrissende domheid. Denkt u even mee, wat zou meer tijd kosten: op één adres dertig mensen helpen met wassen, of op dertig adressen één mens helpen? Het onderwijs stelt niet veel meer voor tegenwoordig, maar dit sommetje kunnen we nog wel aan.

Schippers denkt dat je op deze manier bezuinigt en hier dreigt de Louis van Gaal-vraag: ben ik nou zo geniaal of is Schippers opvallend stom? Zij heeft kennelijk geen idee, maar dan ook niet eens een heel klein beetje een idee, wat de aard is van de zorgvraag waar verpleeghuisbewoners mee worstelen. Wij sluiten af met de onweerlegbare uitspraak van John Maynard Keynes over de lange termijn: 'Op de lange termijn zijn we allemaal dood.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden