De democratie opschudden doe je met de deur op slot

Denk-partijvoorzitter Selçuk Öztürk en secretaris Gladys Albitrouw: openbaarheid werkte tegen ons. Beeld arie kievit

Denk houdt media buiten de deur, vandaag op de ledenvergadering in Rotterdam. Iets waar meer nieuwe partijen voor kiezen. Ondemocratisch vindt Denk dat niet.

Bij 50Plus was het een noodgreep. Afgelopen voorjaar besloot het partijbestuur voor het eerst een partijcongres voor journalisten gesloten te houden. Het bestuur zag geen andere manier meer om de aanhoudende berichtgeving over ruzies in de partij de kop in te drukken. Het werkte mondjesmaat: de journalisten die keurig in de hal bleven wachten op het openbare stuk, kregen alsnog het nodige mee van de reuring die binnen plaatshad. Ze hoorden over het geschreeuw over kandidaat-voorzitter Dick Schouw ('oproerkraaier!') en over de congresvoorzitter ('dictator!').

Bij nieuwe partijen is het een bekend fenomeen. Ook al zijn ze meer dan eens opgericht om de vastgeroeste, dichtgetimmerde structuren bij andere politieke partijen te doorbreken; openheid of democratie is vaker een belofte dan een feit. De inmiddels opgeheven partij VNL hield in zijn korte bestaan eens een openbare ledenvergadering die slechts een uur duurde: in dat uur werden kandidaat-Kamerleden gepresenteerd, sprak zowel de voorzitter als de partijleider. Voor inbreng uit de zaal was geen moment gereserveerd.

De Tweede Kamer telt op dit moment vijf partijen die er vijftien jaar geleden nog niet waren: PVV, 50Plus, Partij voor de Dieren, Denk en Forum voor Democratie. Daarvan zijn de PvdD en de PVV de oudsten: beide werden in 2006 opgericht. Dat de PVV nog altijd geen leden heeft, is genoegzaam bekend. Wilders vindt de ledenpartij ouderwets, maar moet daarom ook subsidie ontberen. De Partij voor de Dieren hield de eerste jaren van zijn bestaan alleen maar besloten congressen, waardoor niet bekend werd hoe democratisch ze was.

Drastische decreten

Vaak besluiten nieuwe partijbesturen in dolle driestheid tot nogal drastische decreten -een royement, een bestuursverwijdering, opheffing. Dat ze ooit bij een notaris procedures vastlegden, beroepscommissies beloofden, het is dan allemaal even vergeten. Het overkwam Adriana Hernandez van 50Plus, die dit voorjaar plots uit het bestuur moest. Het gebeurde ook bij de Piratenpartij, waar het bestuur in 2016 ruzie kreeg. Destijds werd secretaris Floor Drost vanwege een onaardige tweet over de lijsttrekker pardoes uit de partij gezet, een kwestie waar hij zich tot het einde van afgelopen zomer mee bezig heeft gehouden. Op 20 augustus jongstleden, na een verkiezingsnederlaag en het vertrek van de door hem gewraakte partijleider, besloot de interne beroepscommissie uiteindelijk dat het royement onterecht was geweest.

Forum voor Democratie zegt ledendemocratie hoog te houden, maar sinds januari 2017 zijn er geen ledenvergaderingen geweest. Evenmin waren er afdelingen of een intern discussieplatform om te discussiëren over de koers. Daar staat tegenover dat er wel 'events' worden gehouden, waarin belangstellenden vragen kunnen stellen aan Baudet en Hiddema. Ook vandaag is er weer zo'n evenement, in Rotterdam.

Het houdt nieuwe leden overigens niet tegen: volgens opgaaf van de partij heeft Forum voor Democratie inmiddels 16.000 leden.

Interview: Als de toon alarmerend is, heeft Denk er liever geen media bij

Een ledendemocratie opbouwen is moeilijk, zegt Denk-voorzitter Selçuk Öztürk. 'Een nieuwe partij trekt altijd opportunisten.'

Selçuk Öztürk is de kritiek op zijn partij een beetje zat. Kritiek die hij ook deze week weer verwacht, nu hij opnieuw heeft besloten geen pottenkijkers toe te laten bij de Algemene Ledenvergadering. 'Alleen voor leden', meldt de website. En is een lid ook verslaggever, zoals deze van Trouw, dan komt er ook geen uitnodiging. "U bent een apart geval", zegt Öztürk. "Uw intentie is anders dan van een gewoon lid."

Dat de statuten niet voorzien in zoiets als 'een apart geval' deert hem niet. Slechts één keer kreeg hij klachten over het gebrek aan interne democratie bij Denk: van een teleurgesteld lid uit Breda.

"Partijdemocratie is een beetje een journalistending", zegt Öztürk.

Hij heeft het ermee gehad. Voor de zomer kreeg hij een mail van de Volkskrant: of het niet ondemocratisch was dat hij zowel partijvoorzitter is als Kamerlid. Hij heeft teruggeschreven: 'vindt u de SP en 50Plus ook ondemocratisch? Jan Nagel is partijvoorzitter en senator, bij de SP was Jan Marijnissen jarenlang voorzitter en partijleider. "Ik ben heus niet van plan altijd twee banen te blijven doen."

Zijn boodschap: kalm aan. "We hebben een partijraad in opbouw. Ik heb bij congressen van CDA en ChristenUnie gezien hoe zij het doen. Ik weet hoe het bij de PvdA gaat - ik was zelf ooit afgevaardigde voor het congres. Maar weet u hoe lang de PvdA erover deed voor er een echte ledendemocratie was? Tientallen jaren!" Later voegt hij toe: "Dat gaan wij veel sneller doen."

Het kan niet vanaf de start, is Öztürk van mening. "Een nieuwe partij trekt altijd opportunisten aan. Gelukszoekers, mensen die zich bij vijf partijen tegelijk aanmelden, die al kandidaat waren van iets anders. Een teleurgesteld partijlid wilde meer zeggenschap. Toen ging hij naar de pers: Denk is niet democratisch! Zo zie ik het niet. Ik zie juist een maximum aan inbreng.

Inbreng van het volk

"Als wij een debat voorbereiden, dan vragen we op Facebook: wat vinden jullie? Vóór 13 uur reageren. Dan gaan Tunahan (Kuzu, collega-Kamerlid, red.) en ik de Kamer in met verse inbreng, direct van het volk. Dát is democratie. We hebben wel dertig bijeenkomsten georganiseerd het afgelopen jaar. Wij zijn toegankelijk en benaderbaar."

Partijsecretaris Gladys Albitrouw: "De eerste bijeenkomst was openbaar. Zo wilden we het doen. Maar de journalisten stelden alleen vragen over Turkije. Toen dachten wij: dit werkt tegen ons. Als mensen bang worden gemaakt, als de toon alarmerend is, heb ik liever geen media dan wel.

"Neem afgelopen week: toen werd bij Pauw tegen onze fractievoorzitter Kuzu gezegd dat zijn partij te vergelijken is met de Duitse AfD, omdat Denk ook extreem is. Dan denk ik: hoe kan een partij die als grootste doel heeft dat alle mensen mee moeten kunnen doen, extreem worden genoemd?"

Öztürk: "Wij hebben al snel besloten de media niet meer uit te nodigen. De intentie was niet zuiver."

Albitrouw: "Na de verkiezingsavond van 15 maart kregen wij kritiek van het Genootschap van Hoofdredacteuren, dat onze bijeenkomsten openbaar zouden moeten zijn. We hadden hier vijf man van de NOS rondlopen, voor andere media was geen plek. Als ik van de brandweer moet kiezen tussen onze leden en journalisten, kies ik de leden."

Lees ook

Politiek verslaggever Romana Abels werd dit jaar lid van tien politieke partijen, om de verkiezingscampagne van binnenuit te verslaan. Lees hier de aflevering over Denk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden