De Delta moet meer op een aquarel gaan lijken

De Deltawerken hebben de beoogde veiligheid gebracht. Maar de gevolgen van de klimaatverandering en de ernstige ecologische problemen in de opgeknipte estuaria dwingen tot aanpassingen. Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant zoeken oplossingen voor de komende dertig jaar.

Hans Schmit

MIDDELBURG - Met de Deltawerken hebben we van estuaria aquaria gemaakt, zegt dr.ir. Tjeerd Blauw van de provincie Zeeland. Door de aanleg van dijken en dammen is de dynamiek van de riviermondingen weg.

Aan de geleidelijke overgangen tussen zee en rivier, water en land, zoet en zout kwam abrupt een eind, waardoor ernstige problemen zijn ontstaan. Het Volkerak-Zoommeer is het meest schrijnende voorbeeld.

Met de aanleg van de Oesterdam in 1986 en de Philipsdam in 1987 ontstond een van de Oosterschelde afgesloten zoet waterbekken. Aanvankelijk ontwikkelde dat zich positief maar de afgelopen tien jaar is het een steeds groter zorgenkind geworden.

Oorzaak is de toevoer van voedingsstoffen van de West-Brabantse en Vlaamse landbouwgronden door de Mark, Dintel en Steenbergse Vliet. Doordat er weinig uitwisseling is met andere wateren, bevatten water en bodem hoge concentraties nitraat en fosfaat. Dat leidt tot de bloei van giftige blauwalgen. In de afgelopen nazomer zijn daardoor 5000 vogels omgekomen.

Ook voor mensen zijn de toxinen die de blauwalg afscheidt giftig, waardoor sinds 1998 elke zomer een zwemverbod moet worden uitgevaardigd. Het kost Tjeerd Blauw weinig moeite een korte opsomming te geven van de overige Deltawateren met ecologische problemen. Zo heeft het Veerse Meer last van algenbloei, overmatige groei van zeesla en zuurstofloosheid, heeft het Markiezaatsmeer ernstige problemen met de waterkwaliteit, blijft het Grevelingenmeer kwetsbaar en bezonk door het wegvallen van de dynamiek het vervuilde rivierslib op de bodems van het Haringvliet en het Hollands Diep.

In de nota Delta inZicht wordt de huidige Delta vergeleken met een mozaïek. Zoals een mozaïek bestaat uit afzonderlijke stukjes glas of steen van verschillende kleur die samen een bleed vormen maar wel scherpe grenzen hebben, kent ook de Delta harde grenzen: tussen de wateren onderling en tussen de wateren en hun omgeving: de rivieren, de zee, het land.

Tjeerd Blauw: ,,De Delta moet meer op een aquarel gaan lijken. Daarin zijn de grenzen vervaagd, vloeien de kleuren geleidelijk in elkaar over. De Deltawateren moeten meer een overgangsgebied tussen de rivieren en de Noordzee worden; ze moeten onderling weer in verbinding worden gebracht en de verbinding met de zee en de rivieren moet worden hersteld. De overgangen moeten minder hard worden. Dat is goed voor de veiligheid op lange termijn, voor de natuurwaarden en voor de belevingswaarde van de mensen die in de Delta komen uitwaaien. Dat betekent niet dat we de Deltawerken willen afbreken, nee, we die aanpassen, bijvoorbeeld door de aanleg van doorlaatmiddelen, het op een kier zetten van de Haringvlietsluizen en het verbeteren van de openingen in de Oosterscheldekering zodat meer water kan in- en uitstromen.''

Met deze oplossing kan tevens het hoofd worden geboden aan de bedreigingen die voortkomen uit de klimaatverandering: de zeespiegelstijging en de toenemende afvoer van de rivieren. Verwacht wordt dat de Maeslantkering en de Hartelkering door de zeespiegelstijging vaker moeten worden gesloten. Als dat samenvalt met hoge rivierafvoeren, kan het water niet door de Nieuwe Waterweg en het Haringvliet naar zee worden afgevoerd. Dan komen Rotterdam, Dordrecht en hun omgeving in gevaar.

Blauw: ,,Het ligt voor de hand het water dan in de Delta te bergen: via het Volkerak naar de Oosterschelde. In de huidige situatie heeft zo'n golf zoet water in een zout systeem ernstige ecologische bezwaren. Een groot deel van de flora en fauna zou sterven. Als je echter het estuarium met al zijn overgangen permanent herstelt, kan het systeem zo'n golf aan. Er zijn dan wel enkele 'mitsen', zoals de kwaliteit van het rivierwater, en knelpunten die moeten worden opgelost, zoals zoet water voor de landbouw en de afwatering van West-Brabant.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden