De dalai lama is kribbig vandaag

Om iets van de magie rond de dalai lama te begrijpen, reisde Trouw de Tibetaanse geestelijk leider achterna. 'Straks weet ik hoe het is als hij mij aankijkt.'

Het dalai lama-circus trekt weer door Europa. Eens in de zoveel jaar reist de Tibetaanse god-koning vanuit zijn bannelingen-thuis in Dharamsala, India, af naar West-Europa - als hij tenminste niet op doorreis is vanuit een ander continent. Hij slaat Nederland dit jaar over, maar Trouw mocht hem ontmoeten in Slovenië.

Schuilend wacht ik onder een boom op een plein in Maribor, de tweede stad van Slovenië, met de vijf andere journalisten die ook zijn afgereisd. Het regent. Na tien minuten schuifelt het eerste donkerrood-met-gele gewaad voorbij. Een monnik uit het gevolg van de dalai lama, op wie de kou kennelijk ook gewoon vat heeft: met een ruk zwaait hij een lap dichter om zich heen. Zijne heiligheid zelf laat nog op zich wachten.

Al weken van tevoren staat de ontmoeting met de spiritueel leider van het Tibetaans boeddhisme gepland. Wat vraag je de dalai lama, als je hem echt een moment voor jezelf hebt? Een zegening natuurlijk, zegt een vriendin. Dat lijkt een vriend juist geen goed idee - zijn grote vrees is dat ik de rest van mijn leven aan de god-koning wijd. "Jij gaat hem straks in oranje gewaad achterna, op weg naar de Verlichting." Hij is niet zo op de hoogte van de Tibetaanse monastieke kledingcode. Ik zal de eerste niet zijn. Mensen die hem ontmoeten zijn doorgaans nogal onder de indruk. Ook journalisten. Dit voorjaar trok een journaliste van de Wall Street Journal naar India, op audiëntie bij de dalai lama, en op het blog dat ze bijhield is te lezen hoe ze in lichtelijk verwarde staat huiswaarts keerde.

Sindsdien laat de journaliste de door hem gewijde meditatiekralen niet meer los, luistert ze naar Tibetaanse chantmuziek, en raakt ze steeds even de witte sjaal aan waarmee hij haar zegende. En drie jaar geleden, toen de dalai lama voor het laatst in Nederland was, leek zelfs de onverstoorbare journalist Twan Huys bijna betoverd. Hij kreeg geen enkele vraag afdoende beantwoord - en liet het gebeuren.

Terwijl er genoeg kwesties zijn die om opheldering van de dalai lama vragen. Huys vroeg hem al of zijn aanpak van het conflict met China - vreedzame dialoog - nu wel zo succesvol is gebleken. ('Domme vraag', volgens zijne heiligheid). Maar dat is niet alles. Hem wordt verweten dat hij niet zo geweldloos is als hij beweert, hij zou uit zijn op glamour en macht, en is soms uiterst traditioneel. Zo heeft hij zich negatief uitgelaten over homoseksualiteit.

De zondag voor vertrek naar Slovenië maakte de dalai lama in de Britse krant Sunday Telegraph een vreemde slip of the tongue. China zou plannen beramen om hem te vergiftigen. Een opmerkelijke aantijging, die hij trouwens niet kon staven met bewijzen. Niets voor de pleitbezorger van vreedzame dialoog, om olie op het vuur te gooien.

Op het plein in Maribor doemt een groepje paraplu's op. Daar is hij, de veertiende dalai lama, de rechtstreekse reïncarnatie van de boeddha van compassie, vriendelijk grijnzend als altijd. Hij is nu vlakbij. Als hij drie stappen van ons verwijderd is, strompelt een oude monnik langszij, die zijn hand pakt. We gaan hem ontmoeten: straks weet ik hoe het is als de dalai lama zich tot me richt, hij me aankijkt, aanraakt misschien. En dan is hij ineens al naar binnen, het nationaal theater in. Onze Sloveense gids, die het allemaal zou regelen, doet alsof zijn neus bloedt. Hij mompelt iets over een misverstand, en 'later vandaag, denk ik'.

Dan maar mee, achter de dalai lama aan, naar zijn openbare lezing. Daar heeft hij het over 'compassion', en 'human rights', de bekende riedel. "We hebben geen verschillen, we zijn hetzelfde", spreekt hij. Hoewel Engels, naast Hindi, de tweede taal is in India, is veel van wat de dalai lama zegt nauwelijks te volgen door zijn gebrekkige Engels.

Naast hem op het podium zit een professor biologie van Oxford University - 'Ik beschouw me als leerling van u' - die hem onafgebroken eerbiedig aankijkt. "Ik snap niet waarom jonge vrouwen make-up gebruiken", preekt de dalai lama. "Pas zag ik een vrouw met blauwe oogschaduw - het zag er echt lelijk uit." Echte schoonheid zit hier, zegt hij, en wijst naar zijn hart. We moesten volgens het protocol in 'gepaste kleding' komen, maar de rode lippenstift die daar in mijn geval bij hoort, voelt plotseling misplaatst. Zelfs strenggereformeerde dominees zijn minder bot als ze zich tegen het uiterlijk van vrouwen aanbemoeien.

Vragen uit de zaal beantwoordt de dalai lama met frisse tegenzin. Hij waarschuwt vooraf: "Stel geen domme vragen, want dan verlies ik mijn humeur." De enige vraagsteller die hij serieus neemt is de Soedanese vluchteling, die hem vraagt iets te doen voor de vrede in zijn vaderland. Bij wijze van antwoord kust de dalai lama uitgebreid zijn hand. En dan zit het er alweer op. In de hal stuit hij nog op twee Tibetaanse meisjes, die vol aanbidding voorover gebogen staan. Hij pakt hun gezichtjes beet, mompelt iets tegen ze, en loopt door. Hevig snikkend storten de meisjes zich in elkaars armen.

Alle hoop op een goedmakertje vervliegt als blijkt dat de Sloveense gids met duizend-en-één excuses komt voor de plots afgeblazen audiëntie. Het ligt aan de beveiliging, aan de universiteit die het allemaal niet goed afgesproken heeft, en aan het strakke reisschema van zijne heiligheid. Maar, inmiddels tellen we onze zegeningen: we mogen wel naar de persconferentie die de volgende dag wordt gehouden.

Daar, op een rij met andere Nobelprijswinnaars, valt vooral op hoe de dalai lama op onnavolgbare wijze vraagstellers afpoeiert. "Een privézaak", "Irrelevante vraag", "Ik ga niet in op politieke kwesties". Ronduit kribbig is de peacemaker.

Maar er zit niets anders op dan zijn humeur te negeren, en gewoon mijn vraag te stellen.

"Your holiness. U preekt en beoefent al een hele tijd de vreedzame dialoog. Veel mensen bewonderen u daarom. Denkt u dat het bevorderlijk is voor die vreedzame dialoog dat u China beschuldigt van een poging tot vergiftiging?"

Hij: "Je moet het onderzoeken".

"Maar ik vraag het u nu."

Hij: "Hehehehehe. Luister. Twee jaar geleden was ik in Oxford University. Ik wachtte in de auto. Een Chinees jongetje kwam op me afgefietst, dus ik draaide mijn raampje naar beneden. Het jongetje riep: 'Don't tell lie! Don't tell lie'."

"Wat is uw punt?"

Hij, zwijgt, bedremmeld.

"Wat wilt u zeggen met dat verhaaltje?"

Wuivend met zijn armen lacht de dalai lama dan zijn kenmerkende kraaiende lach." Kgkgkg. Hahaha."

Nog voor hij mijn vraag goed en wel weggiechelt, is de volgende journalist aan de beurt. Nee, mijn vriend kan gerust zijn: ik denk niet dat ik de dalai lama achterna ga.

Waarom slaat de dalai lama Nederland over op zijn tournee door Europa?
Er ligt al zeker een jaar een uitnodiging voor zijne heiligheid om weer op bezoek te komen in Nederland. Twee keer eerder was hij hier: in 1999 en in 2009.

Precies weten doet ze het niet, maar Paula de Wijs, voorzitter van de Stichting Bezoek Dalai Lama, en naar eigen zeggen een kennis van zijne heiligheid, verwacht hem binnen twee jaar terug in Nederland. "Hij wordt natuurlijk ook een dagje ouder, en op een zeker moment zal hij ophouden met reizen. Voor die tijd moet hij Nederland nog wel een keer bezoeken."

Een echte ontvangstbevestiging van de uitnodiging heeft ze nooit gekregen. Gemakkelijk is het niet, om de god-koning te strikken voor een bezoek, vertelt De Wijs. "De vorige keer, voorafgaand aan de komst van de dalai lama in 2009, lag er ook al jarenlang een uitnodiging. Toen werd het wel weer eens tijd dat hij kwam."

De truc is: een programma aan te bieden met belangrijke bijeenkomsten. "Daarom is hij dit jaar wel in België, daar zegent hij een tempel in. Wij moeten gewoon ook iets bedenken waarmee we zijn belangstelling prikkelen. Dat lukt wel: we zijn van plan een programma over opvoeding te maken. Er wordt hard aan gewerkt."

De dalai lama doet tijdens zijn Europese tournee wel België aan.

Donderdag 24 mei zegent de Tibetaanse geestelijk leider het nieuwe tempelcomplex van het Yeunten Ling Instituut, gevolgd door een openbare lezing, in de Belgische plaats Huy. Meer informatie: www.dalailama-2012.be

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden