Taalrubriek

'De dag waar Tom op won' klinkt onnatuurlijk, maar waarom is dat?

Tom Dumoulin in actie tijdens het Nederlands Kampioenschap tijdrijden.  Beeld ANP
Tom Dumoulin in actie tijdens het Nederlands Kampioenschap tijdrijden.Beeld ANP

En nu eens iets leuks over het betrekkelijk voornaamwoordelijk bijwoord. Daar wordt vaak zo ontzettend moeilijk over gedaan!

Peter-Arno Coppen

En dat terwijl het een fascinerende woordsoort is. Neem nou de zin 'Dit is de dag waarop Dumoulin de Giro won'. Daar staat er een in: het woord 'waarop'. Dat is opgebouwd uit de zogeheten R-vorm van het voornaamwoord ('waar') en een voorzetsel gebruikt als een bijwoord ('op'). Het legt een betrekking tussen een bijzin en een zelfstandigheid ('de dag'), vandaar de naam.

Dit is toevallig een voorbeeld met een tijd, maar het kan ook met een voorwerp: 'Dit is de fiets waarop Dumoulin de Giro won'. Handig is, dat je het betrekkelijk voornaamwoordelijk bijwoord kunt splitsen. Je kunt zeggen 'Dit is de fiets waar Dumoulin de Giro op won'. Sommige mensen hebben in het algemeen iets tegen de gesplitste vorm, maar er is niets mis mee. Maar nou komt het.

Wat vindt u van de zin 'Dit is de dag waar Dumoulin de Giro op won'? Een stuk slechter, nietwaar? Zelfs als u niets tegen de gesplitste variant bij 'de fiets' hebt, vindt u splitsing bij 'de dag' gekker, onnatuurlijker klinken. Is dat niet wonderlijk? Niemand heeft u dit ooit verteld.

Waarschijnlijk ligt dit aan de band die het woord met het werkwoord heeft. 'Op een bepaalde fiets winnen' is meer een betekeniseenheid dan 'op een bepaalde dag winnen'. Je zegt ook gemakkelijker 'Tom heeft op zondag op een ligfiets gewonnen' dan 'Tom heeft op een ligfiets op zondag gewonnen'. 'Op een ligfiets' staat liever dichter bij het werkwoord. Die hechtere band maakt het mogelijk dat er zo'n klein gesplitst deeltje bij staat.

p.a.coppen@let.ru.nl

Lees meer over taal

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden