De dag dat China won van het dorp

verzet Het 'democratische experiment' in Wukan lijkt mislukt. Na protesten tegen de arrestatie van de gekozen dorpsleider is het plaatsje nu door de politie van de buitenwereld afgesneden.

Niemand kon gisteren Wukan in of uit. Het vissersdorp aan de Zuid-Chinese kust is sinds dinsdagochtend afgesloten door speciale politie-eenheden, die ook dertien betogers oppakten. De dorpelingen, die inmiddels zonder internet en voedseltoevoer zitten, reageerden fel: op videobeelden uit het dorp is te zien en horen hoe ze met stapels stenen de politie-eenheden verjoegen. Maar de politie keerde terug met traangas en rubberen kogels. Tientallen gewonde dorpelingen eindigden de dag op het politiebureau.

Aanleiding voor de arrestaties zijn de maandenlange protesten die er in het dorp werden gehouden sinds de populaire, vrij gekozen dorpsleider Lin Zuluan in juni werd opgepakt. Het dorp van 13.000 inwoners, op zo'n vier uur rijden van Hongkong, trok al internationale aandacht in 2011. Toen kwam het in opstand tegen corrupte dorpsleiders die land dat in collectief bezit was hadden verkocht aan projectontwikkelaars en de opbrengst in eigen zak hadden gestoken, een veelvoorkomende misdaad die Chinese plattelandsbestuurders vaak straffeloos kunnen begaan.

Maar in dit geval won het dorp. De provinciale overheid van Guangdong deed na een wekenlange confrontatie een opvallende concessie: er mochten in 2012 nieuwe verkiezingen gehouden worden voor het dorpscommité. Die werden gewonnen door protestleider Lin Zuluan. Na jaren van onsuccesvolle pogingen compensatie los te krijgen voor het verloren land, zou Lin in juni met zijn aanhangers opnieuw de straat opgaan. Een dag daarvoor verdween hij, op beschuldiging van corruptie. Vorige week volgde de veroordeling: ruim drie jaar gevangenisstraf en een boete.

Zo lijkt het 'unieke democratische experiment van Wukan', zoals westerse media de verkiezingen van vier jaar terug doopten, definitief mislukt. Voor de inwoners van Wukan kwam de teleurstelling al in 2014, toen enkele invloedrijke deelnemers aan de eerdere protesten alsnog achter de tralies verdwenen en oude leiders weer aan invloed wonnen. Lins arrestatie laat zien dat de concessie van toen geen blijvende impact heeft gehad, net zo min als het verzet van dinsdag.

Uniek in Wukan waren niet de directe verkiezingen voor het dorpscomité zelf - die vinden al sinds 1989 plaats in China's honderdduizenden dorpen. Bijzonder was hier dat een protestleider mocht meedoen en de Communistische Partij de uitkomst niet probeerde te beïnvloeden. Wetend dat de rest van het land meekeek, zorgden de lokale autoriteiten dat de verkiezingen volledig volgens het boekje gingen, zonder dreigementen of gesjoemel en in aanwezigheid van de pers. Die aandacht had de bevolking van Wukan afgedwongen door slim gebruik van sociale media. Zo zwaaien de inwoners zowel toen als nu graag met Chinese nationale vlaggen om buitenstaanders te tonen dat het protest zich richtte tegen de lokale overheid, en niet tegen Peking.

Nu zorgt de strengere censuur van China's media er echter voor dat de beelden uit Wukan maar weinig Chinezen bereiken. Op sociale media worden berichten over de protesten verwijderd en journalisten mogen het dorp niet in, wat mensenrechtenorganisaties zorgen baart. In de summiere berichtgeving in de staatsmedia lijkt Lins veroordeling op die van een corrupt dorpshoofd, waarover elke dag wel berichten in de krant staan. Bovendien maakte de politie zo volgens eigen zeggen een einde aan de 'enorme overlast' die de bevolking van Wukan, van schoolkinderen tot vissers, had van de 'onwettige acties van enkele onrustschoppers'.

Is het heftige politie-optreden in Wukan deze week een gevolg van de hardere lijn van president Xi Jinping, die sinds zijn aantreden in 2012 weinig geduld heeft voor onafhankelijke geluiden? Dat is plausibel, zegt ook Li Lianjiang, een politicoloog aan de Chinese Universiteit van Hongkong die gespecialiseerd is in China's lokale protestcultuur.

Tegelijk geeft het feit dat de autoriteiten de protesten in Wukan pas na 85 dagen neersloegen juist blijk van een andere strategie: het aankijken van verzet in de hoop dat het, zoals dat ook gebeurde tijdens de studentendemonstraties voor vrije verkiezingen in Hongkong in 2014. Volgens Li toont Wukan dat de politieke ontwikkelingen in China de laatste jaren 'ingewikkelder zijn dan welke China-expert zich ook maar had kunnen voorstellen'.

'de wil van het volk'

Volgens China's staatsmedia voert de politie van Wukan 'de wil van het volk uit' door hardhandig op te treden. Veel online-berichtgeving wordt gecensureerd, maar toch laten honderden reacties op sociaal platform Weibo, die de censuur overleefden, een ander beeld zien. "Bij dit soort nieuws vermelden de media nooit wat de reden voor de protesten zijn. Denken ze dat gewone mensen geen oordeelsvermogen hebben?", vroeg @Ciyanranfeizhuming zich af. En: "Dit is de wijsheid van onze leiders: ze snappen dat het oppakken van mensen die problemen aan de kaak stellen veel makkelijker is dan die problemen oplossen", aldus @Xiaoxiaoyuxie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden