column

De dag dat Amerika het Mueller-rapport te zien krijgt, wordt geen mooie dag voor Trump

Demonstranten in New York City eisen dat het Mueller-rapport in zijn geheel wordt vrijgegeven. Beeld Getty Images

Het werd donderdag als groot nieuws gebracht: juristen die de afgelopen twee jaar werkten onder speciaal aanklager Robert Mueller hebben ernstig de pest in. 

Ze vinden dat minister van justitie William Barr hun rapport over de Russische inmenging in de verkiezingen van 2016, dat hij twee weken geleden kreeg, veel te mild heeft samengevat. Hij deed dat in een brief aan het Congres.

Hun ongenoegen was op zich zeker groot nieuws, hoewel we nog steeds niet weten wat er in dat rapport staat. Maar nog opzienbarender was dat ze hun wrevel lieten uitlekken. Tot nu toe zwegen Mueller en zijn mensen als het graf. En met die in Washington bijna ongehoorde opstelling maakten ze alle betrokkenen, van president Trump tot de politieke journalistiek, bijna gek van spanning.

Eervol werk

Misschien dat daarom niemand zich kon bedwingen na het lezen van die brief van Barr. President Donald Trump, in de ogen van de Democraten en een groot deel van de media een van de hoofdverdachten, juichte dat hij compleet vrijgepleit was. Hij repte niet meer over ‘Mueller en zijn dertien kwade Democraten’, zijn standaard schimpscheut uit de tijd dat hij nog het ergste vreesde. Mueller had zijn werk volgens hem ‘eervol’ gedaan.

En in die media, uit beide kampen van de Amerikaanse politiek, verschenen de eerste dagen opiniestukken waarin de schrijvers zich op zijn minst afvroegen of niet te gemakkelijk de lijnen waren doorgetrokken van Trumps woorden en daden naar criminele medeplichtigheid aan de Russische assistentie bij zijn verkiezing.

Neem het webmagazine Slate. Tijdens de verkiezingen in maart 2016 leek het hoofdredacteur Jacob Weisberg amusant en nuttig om die rare kandidaat Trump met een podcast hinderlijk te gaan volgen, tot de verwachte onvermijdelijke afgang. Na de verkiezingen in november van dat jaar moest hij beteuterd vaststellen dat er alle reden was om ermee door te gaan. Inmiddels is de serie, met nieuwe wisselende presentatoren, aan aflevering 438 toe. 

In datzelfde Slate betoogde Willa Paskin na de Barr-brief dat het allemaal wat was doorgeschoten. Hij nam overigens niet Slate zelf de maat, maar Rachel Maddow. Dat is de vrolijke, scherpe, en sinds Trumps verkiezing veelbekeken analist van de linkse nieuwszender MSNBC. Hij verwijt haar complotdenken.

Hoofdletter

De vreugde bij Trump en de twijfel onder zijn tegenstanders kwamen wat vroeg. In die brief van Barr werd over Mueller bericht dat ‘de speciale aanklager niet concludeerde dat de Trump-campagne, of iemand die daarbij betrokken was, met de Russische overheid samenzwoer of afstemde’. 

Over die andere ernstige verdenking tegen Trump, belemmering van de rechtsgang, meldde Barr dat Mueller schreef dat ‘hoewel dit rapport niet concludeert dat de president een misdrijf beging, het hem ook niet vrijpleit.’ Barr trok vervolgens zelf de conclusie dat Trump geen misdrijf kan worden aangewreven.

Voor de fijnproever die vindt dat het citaat hierboven met een hoofdletter had moeten beginnen: dat zou je inderdaad denken, en Rachel Maddow kopte hem meteen in: daar stond kennelijk iets voor, dat het Congres nog even niet mocht weten. Ze stelde vast dat Barr in zijn brief meermalen de speciale aanklager citeert, maar niet één keer met een complete volzin. 

Zo moeilijk was het dus, concludeerde ze, om het Congres en het publiek iets te geven dat echt in het rapport staat, zonder dat het meteen de politieke baas van Barr, Donald Trump, in grote verlegenheid bracht.

Want dat werd, nadat de eerste beduusdheid en verlegenheid bij al die columnisten en analisten was gezakt, het nieuwe vermoeden: Barr is mogelijk Trump aan het dekken. Is hij niet de opvolger van Jeff Sessions, die zich tot woede van Trump buiten het Rusland-onderzoek hield, omdat hij zelf betrokken was geweest bij de campagne? Had hij zijn baan niet te danken aan een ongevraagd advies dat hij naar het  Witte Huis stuurde, dat Trump als muziek in de oren moet hebben geklonken? Volgens dat advies kan een actie van een president waartoe hij bevoegd is, per definitie nooit belemmering van de rechtsgang zijn. Geen wonder dat Trump hem aan het hoofd van alle federale opsporingsdiensten wilde hebben.

Demonstratie in New York City voor volledige vrijgave van het Mueller-rapport. Beeld Getty Images

Onleesbaar maken

Het Witte Huis en Barr zelf hebben steeds gezegd dat zijn advies niet van invloed was op zijn benoeming. Maar de Britse krant The Guardian kwam vrijdag met een suggestieve onthulling: precies op de dag dat hij het opstuurde, werd hij uitgenodigd voor een informele lunch op het ministerie van justitie.

Barr staat onder grote druk. Het Huis van Afgevaardigden, waar de Democraten de meerderheid hebben, eiste meteen na het gereedkomen van Muellers rapport dat het volledig aan het Congres ter beschikking wordt gesteld. Dat deed Barr niet; hij zegt dat hij uiterlijk half april klaar zal zijn met het onleesbaar maken van passages die niet openbaar mogen worden. Het gaat daarbij klaarblijkelijk om staatsgeheimen, en om informatie die is besproken voor een ‘grand jury’  die de aanklagers bijstond, en die wettelijk geheim moet blijven.

Maar, zeggen Democratische en sommige Republikeinse Congresleden, dat zijn regels voor echte openbaarmaking. De minister zou een rechter mogen vragen, ze voor dit speciale geval, van groot openbaar belang, op te heffen. En het zou al helemaal geen probleem mogen zijn al het materiaal vertrouwelijk ter beschikking te stellen aan het Congres.

Het Huis van Afgevaardigden dreigt nu met een dagvaarding, en daarna dus de rechter, als Barr de stukken woensdag nog niet heeft afgegeven.

Plotselinge lekken

Hoe dan ook komt het moment naderbij dat Amerika het ‘Mueller-rapport’ te zien krijgt, geheel of gedeeltelijk. De plotselinge lekken uit de omgeving van Mueller suggereren dat de verwijten aan de president niet misselijk zullen zijn. 

En als reactie daarop haalde de omgeving van de president weer de bekende klachten over Mueller tevoorschijn, die na de brief van Barr leken te zijn opgeborgen op de zolder van het Witte Huis.  “We zeggen al twee jaar, tegen alle media-verhalen in, hoe schijnheilig het Mueller-team is”, zei Trumps pers-advocaat Rudy Giuliani tegen de rechtse tv-zender Fox News. “Het is een stelletje achterbakse, onethische lekkers.”

En zo zijn we met het Mueller-rapport nog even ver als twee weken geleden: Trump, die het rapport nog niet gezien heeft, houdt vol dat hij onschuldig is, maar moet vrezen voor wat er in staat. Zijn tegenstanders weten wel zeker dat hij van alles heeft misdaan, maar zijn bang dat het allemaal net niet genoeg is om hem af te zetten, of op zijn minst zijn kansen op herverkiezing de grond in te boren.

Alles is nog mogelijk. Maar dat de dag van publicatie een mooie dag voor Donald Trump wordt, dat lijkt er niet in te zitten.

De Amerikaanse politiek is er na de verkiezing van Donald Trump tot president niet saaier op geworden. Amerika-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) bespiegelt in zijn wekelijkse column op het reilen en zeilen in Washington.

Lees ook:

De Russen hielpen Trump bij zijn verkiezing, maar Mueller vindt geen bewijs voor samenspanning

Donald Trump kreeg bij zijn verkiezing in 2016 hulp van de Russen, maar hij of zijn campagne-organisatie spanden niet met hen samen. En mede daarom kunnen acties van de president die het onderzoek daarnaar belemmerden, niet worden beschouwd als een strafbare ‘belemmering van de rechtsgang’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden