Column

De dader heeft het nog steeds gedaan

De rouwende inwoners van Berlijn steken een kaarsje aan voor de slachtoffers van de aanslag. Beeld anp
De rouwende inwoners van Berlijn steken een kaarsje aan voor de slachtoffers van de aanslag.Beeld anp

Ik had mij, als volslagen beginneling op dit vlak, met een aantal mannen geoefend in het zingen van Gregoriaanse gezangen en verkeerde nog min of meer in de hemelse gewesten toen ik maandagavond het bericht zag dat een vrachtwagen op een Berlijnse kerstmarkt was ingereden. "Scheisse", mompelde ik in mijn treincoupé.

Op zo'n moment - we hebben dit eerder meegemaakt - weet je dat er veel onverstandige dingen gezegd en geschreven zullen worden, en je weet dat je zelf ook allerlei onverstandige dingen zult denken voordat je iets op papier zet waarvan je hoopt dat het niet geheel onzinnig is.

Angela Merkel, het gewicht van het kanseliersschap zwaar op haar schouders, stelde op haar persconferentie de vraag hoe het mogelijk was - en de woorden 'in godsnaam' klonken zonder dat ze werden uitgesproken - dat een kerstmarkt, waar het leven werd gevierd, kon veranderen in een plek van moord. "Er is geen eenvoudig antwoord", zei ze.

Intussen verspreidde Geert Wilders een foto van haar met bebloede handen, en tweette Brexit-kampioen Nigel Farage dat de aanslag 'de erfenis van Merkel was'. Hij werd van repliek gediend door Brendan Cox, de man van de Britse parlementariër Jo Cox, die dit voorjaar werd vermoord door een extreem-rechtse dader. 'Politici verantwoordelijk houden voor de acties van extremisten? Dat is een hellend vlak, Nigel.'

En dat is het. De Brexit-supporters zijn niet schuldig aan de moord op Cox, Merkel en haar medestanders - we hebben het hier natuurlijk over de migranten- of vluchtelingenkwestie - zijn niet schuldig aan de aanslag in Berlijn. Net zomin als de islam, of religie in het algemeen, schuldig is aan de misdaden van moslimradicalen, en daar moet het in Berlijn haast wel om zijn gegaan, voor zover is vast te stellen op het moment dat ik dit schrijf.

Angela Merkel bezoekt de bloemenzee vlakbij de plaats van de aanslag in Berlijn Beeld anp
Angela Merkel bezoekt de bloemenzee vlakbij de plaats van de aanslag in BerlijnBeeld anp

De dader

De dader heeft het gedaan, dat is punt één. Maar dat neemt niet weg dat het logisch en terecht is dat naar achtergrond, motief en voedingsbodem wordt gekeken. Ook wie, zoals ik, vindt dat we ruimte moeten bieden aan mensen die oorlog en onderdrukking ontvluchten, kan inzien dat het nodig is asielzoekers te screenen.

Ook wie, zoals ik, meent dat totale veiligheid een illusie is, kan het nut erkennen van betonnen barrières op sommige openbare plekken. Ook wie, zoals ik, gelooft dat de geschiedenis afdoende heeft bewezen dat élke religie, overtuiging en ideologie kan dienen als brandstof voor geweld, kan zich afvragen waarom het in onze dagen vooral de islam is die extremisten begeestert.

Waardoor worden mensen getriggerd - precies het goede woord - om in hun religie te grijpen naar die elementen die het juist verdienen met behulp van theologische vrijmoedigheid onder het tapijt te worden geschoven? Zijn het de omstandigheden waarin deze mensen leven? Of toch de teksten die ze lezen? Ik neig ernaar te denken dat de omstandigheden de sleutel vormen waarmee de teksten worden geopend en gesloten - wat niet wil zeggen dat de omstandigheden schuldig zijn. De dader heeft het nog steeds gedaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden