De daad en de goden

Wachten, er zat niks anders op. En dat op een gewone doordeweekse dag, buiten regen en een graad of zeven. Donkere museumzaal, alleen de werken lichtten op. De daad op ooghoogte. De tekst ernaast lezen, en dan weer kijken. Lezen en weer kijken. Had ik een horloge, dan had ik de minuten geteld. Eindeloos leek het te duren. Ja hoor, nog eens lezen, het bovenlichaam zijwaarts gebogen en weer kijken.

Mars en Venus betrapt door Vulcanus. Nu was het mijn beurt om te lezen en te kijken. Het schilderij, olieverf op koper, was niet groter dan een half A4'tje, en er gebeurde van alles. Joachim Wtewael schilderde het rond 1604, naar de geschiedenis zoals Ovidius die in zijn Metamorfosen had beschreven.

Venus pleegt overspel met Mars, maar haar echtgenoot Vulcanus had een onzichtbaar net gesmeed om ze daarin op heterdaad te betrappen; en hij was niet de enige getuige. Andere goden kwamen zich ermee vermaken. Kijk, daar is Cupido, een pijl richtend op Apollo die het gordijn opzij houdt, en Mercurius is er met zijn vleugelhoed en Saturnus met zijn sikkel, en Diana, de maangodin. Door de lucht komt Jupiter aangevlogen, bliksemschicht in zijn hand. Ik stond er met mijn neus op, nu ook deel van het complot, op letterlijk een decimeter ervandaan, ik was bang de verf met mijn adem te bewasemen.

De daad op ooghoogte.

Twee naakte lijven, verstrengeld.

Hij tussen haar benen.

'Daar, verstrikt in schande, lag het paar te kijk! En toch zou menig vrolijk opperwezen ook graag die schande smaken! Alle goden proestten 't uit en lange tijd was dit het topgesprek in godenkringen.' Aldus Ovidius.

Wtewael schilderde versies van het tafereel vier keer op koper, twee ervan tamelijk expliciet. En die twee waren hier te zien, in die intieme museumzaal van het Centraal Museum in Utrecht, de bezoekers bleven er lang voor staan, met neuzen en al. 'Een flagrant erotisch schilderij' las ik in de fijne, rijke catalogus.

Liefde & Lust - zo heet de tentoonstelling met werk van Joachim Wtewael (dat je als Utewaal uitspreekt), de rijke Utrechtse handelaar in vlas en vrijetijdsschilder (1566-1631), ongeveer even onbekend en virtuoos als zijn tijd- en plaatsgenoot Abraham Bloemaert (1564-1651) aan wie het museum eerder een tentoonstelling wijdde.

Liefde & Lust, dat trekt.

Mars en Venus betrapt door Vulcanus. Aan dit juweel wijdde de Amerikaanse kunsthistorica Anne Lowenthal in 1986 een monografie, nadat het drie jaar eerder was aangekocht door het Getty Museum in Los Angeles.

De monografie is in Utrecht te koop. Lowenthal schreef mee aan de catalogus, met een artikel onder de titel 'Vroomheid en verlangen in Wtewaels kunst'.

Vroomheid en verlangen is misschien iets preciezer dan liefde en lust, en in Utrecht is meer te zien dan een goddelijke bedscène, veel meer, het wemelt er van de lijven, bloot, en met oksels en dramatische armen.

En misschien wel het mooist: zijn Gouden Tijdperk; het paradijs zelf, alles bloot, blauw en groen, alsof er nooit een zondeval was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden